INΣΕΤΕ: Συγκριτικό πλεονέκτημα ο τουρισμός στο νέο παραγωγικό μοντέλο που υιοθετεί η χώρα

Τη σταδιακή μετατόπιση της ελληνικής οικονομίας την τελευταία 10ετία προς ένα πιο εξωστρεφές παραγωγικό πρότυπο, με εξαγωγές, ανταγωνιστικότητα και μεταποίηση να ενισχύονται παράλληλα με τον τουρισμό, αμφισβητώντας με τεκμηρίωση το αφήγημα της μονοκαλλιέργειας και της «οικονομίας του καφέ» αναδεικνύει νέα μελέτη του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ).

Σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, η δημόσια συζήτηση τα τελευταία χρόνια συχνά εγκλωβίζεται στο στερεότυπο της «οικονομίας του καφέ» ή της «Ελλάδας της καφετέριας», μιας οικονομίας που υποτίθεται ότι βασίζεται μονομερώς στον τουρισμό, στην εστίαση και σε δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας, αδυνατώντας να παράγει διεθνώς ανταγωνιστικά αγαθά, να αυξήσει την παραγωγικότητά της με διατηρήσιμο τρόπο και να περιορίσει τα εξωτερικά της ελλείμματα.

Η νέα μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ «Η ελληνική οικονομία χωρίς στερεότυπα: παραγωγικό υπόδειγμα και τουρισμός» επανεξετάζει αυτή την εικόνα μέσα από μακροοικονομική ανάλυση και αναδεικνύει μια πιο σύνθετη πραγματικότητα: η χώρα μετατοπίζεται σταδιακά προς ένα νέο παραγωγικό υπόδειγμα, ενώ ο τουρισμός λειτουργεί ως συγκριτικό πλεονέκτημα που μπορεί να ενισχύει, αντί να υποκαθιστά, τη μεταποίηση και την διεθνώς ανταγωνιστική γεωργία.

Εμπορικό ισοζύγιο και τουρισμός

Η μελέτη επισημαίνει ότι το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτόματα ως ένδειξη «παραγωγικής αποτυχίας». Συνδέεται λογιστικά με την εξέλιξη των λοιπών ισοζυγίων του εξωτερικού ισοζυγίου πληρωμών, κυρίως με το ισοζύγιο υπηρεσιών και τον λογαριασμό κεφαλαίων. Όταν τα πλεονάσματα αυτά διευρύνονται, το εμπορικό έλλειμμα αυξάνεται μηχανιστικά, ανεξάρτητα από την πορεία των εξαγωγών αγαθών.

Στο ίδιο πλαίσιο, η μελέτη αναδεικνύει ότι η εκρηκτική αύξηση των εισαγωγών την τελευταία περίοδο σχετίζεται με τις καθαρές εισροές και τη διεύρυνση των πλεονασμάτων στα εξωτερικά ισοζύγια υπηρεσιών και κεφαλαίων, ενώ οι εξαγωγές αγαθών εμφανίζουν επίσης ισχυρή ανοδική δυναμική.

Παράλληλα, το εμπορικό έλλειμμα αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονομίας, με κρίσιμη διαφορά: σήμερα η εξωτερική θέση δεν στηρίζεται σε εκτεταμένο δημόσιο δανεισμό για την κάλυψη ανεξέλεγκτων δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά σε διεθνώς εμπορεύσιμες υπηρεσίες και καθαρές εισροές κεφαλαίων.

Η Ελλάδα θα πρέπει να επιδιώκει την εναρμόνισή της με τις χώρες της ΕΕ-20 με επιδίωξη πλεονασμάτων στο Εξωτερικό Ισοζύγιο Αγαθών και Υπηρεσιών με ουσιαστικό περιορισμό της εκρηκτικής αύξησης των εισαγωγών. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, και με δεδομένη τη χαμηλή αποταμίευση του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας, θα πρέπει να διατηρηθούν σε επαρκή επίπεδα η δημόσια αποταμίευση, δηλαδή τα Πρωτογενή Πλεονάσματα στη Γενική Κυβέρνηση και να αποφεύγεται η παροχή κινήτρων για εισροές μη-αναπτυξιακών κεφαλαίων από το εξωτερικό, ιδιαίτερα όταν κατευθύνονται στη χρηματοδότηση καταναλωτικών και μη παραγωγικών επενδυτικών δραστηριοτήτων.

Νέο παραγωγικό υπόδειγμα

Το πιο κρίσιμο σημείο της μελέτης είναι ότι το αφήγημα της «οικονομίας του καφέ» τείνει να παραβλέπει τις επιδόσεις στους τομείς που υποτίθεται ότι απουσιάζουν από την οικονομική μεγέθυνση. Αν ο πυρήνας του αναζητούμενου νέου παραγωγικού υποδείγματος είναι η αύξηση των εξαγωγών αγαθών, η ενίσχυση της βιομηχανικής παραγωγής και η βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας, τότε τα επίσημα δεδομένα δείχνουν ότι η ελληνική οικονομία κινείται σταδιακά προς αυτή την κατεύθυνση εδώ και μια δεκαετία.

Ειδικότερα, την περίοδο 2009-2024 οι εξαγωγές αγαθών αυξήθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό περίπου +7%, ρυθμό που υπερβαίνει τόσο την επίσης σημαντική αύξηση των τουριστικών εισπράξεων (+5%), όσο και την αντίστοιχη επίδοση μεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών, ενώ μετά το 2015 η δυναμική ενισχύεται περαιτέρω (+7,8%). Παράλληλα, η μεταποιητική παραγωγή εμφανίζει σταθερή άνοδο από το 2013 έως το 2024, με ρυθμούς (+3%) υψηλότερους από τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ (+2,7%), ενώ η απασχόληση στη μεταποίηση αυξάνεται με διπλάσιο ρυθμό (+2,3%) από τη συνολική απασχόληση (+1,1%).

Η βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της οικονομίας προσδιορίζεται τόσο από την αύξηση των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών όσο και από τη σημαντική υποτίμηση της Πραγματικής Σταθμισμένης Συναλλαγματικής Ισοτιμίας του ευρώ για την Ελλάδα, με βάση το Κόστος Εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (REERULC): -32,9% σε σχέση με το δ΄ τρίμηνο του 2009 και -13,2% σε σχέση με το 2000.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην πορεία του αγροδιατροφικού τομέα, όπου η μεταβολή του εξωτερικού ισοζυγίου -από έλλειμμα 3 δισ. ευρώ το 2008 σε πλεόνασμα 460 εκατ. ευρώ το 2023, σύμφωνα με το ΚΕΠΕ- αποτυπώνει βελτίωση διεθνούς ανταγωνιστικότητας σε έναν κρίσιμο κλάδο.