Σε φάση έντονων διεργασιών βρίσκεται τις τελευταίες εβδομάδες εν μέσω του πολέμου η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) για να επιταχυνθεί η συζήτηση για αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, βάζοντας στο τραπέζι ακόμα και την ενεργοποίηση ρήτρας διαφυγής στα πρότυπα της πανδημίας, αν και μέχρι τώρα οι Βρυξέλλες αντιστέκονται σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο και κρατούν τη γραμμή των στοχευμένων, προσωρινών μέτρων μέσα στο ισχύον δημοσιονομικό πλαίσιο.
Η συζήτηση στην ΕΕ για επαναφορά της ρήτρας διαφυγής στην ΕΕ άνοιξε από την πλευρά της Ιταλίας στις αρχές Απριλίου όταν ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Τομάζο Φότι έκανε λόγο για ενδεχόμενο «παγώματος» των κανόνων για τα ελλείμματα αν ο πόλεμος και η ενεργειακή κρίση επιμείνουν. Λίγες ημέρες αργότερα, και η ίδια η Τζόρτζια Μελόνι ανέβασε ακόμη περισσότερο τους τόνους, λέγοντας ότι η συζήτηση για προσωρινή αναστολή των κανόνων δεν πρέπει να είναι ταμπού και ότι, αν χρειαστεί, η απάντηση πρέπει να είναι ευρωπαϊκή και όχι αποσπασματική.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Μέχρι στιγμής η Κομισιόν πατάει «φρένο» στα σενάρια, αν και στις αρχές Απρίλη άφηνε ένα υπό όρους παράθυρο, λέγοντας ότι «σε αυτή τη φάση» δεν υπάρχει ακόμη η σοβαρή πανευρωπαϊκή κάμψη που θα δικαιολογούσε ενεργοποίησή της. Τότε, όμως, οι συνθήκες ήταν διαφορετικές, καθώς το πετρέλαιο είχε υποχωρήσει κάτω από τα 100 δολάρια μετά την ανακοίνωση ανακωχής δύο εβδομάδων και την ελπίδα ότι θα αποκατασταθούν οι ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ. Από τότε η εικόνα έχει επιδεινωθεί. Ο πόλεμος συνεχίζεται, οι θαλάσσιες ροές παραμένουν διαταραγμένες, το Brent έχει επιστρέψει κοντά στα 105 δολάρια, ενώ η αγορά ενέργειας πιέζεται από νέες δεσμεύσεις πλοίων, απώλειες της προσφοράς αργού και πτώση των εξαγωγών jet fuel από τον Κόλπο. Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια η ΕΕ πλέον μιλά για κίνδυνο ελλείψεων σε αεροπορικά καύσιμα, ενίσχυση διυλιστηριακής παραγωγής και στενότερο συντονισμό αποθεμάτων.
Η στάση της ΕΕ και η θέση της Ελλάδας
Προς στιγμήν, οι Βρυξέλλες προκρίνουν ένα νέο Temporary Crisis Framework στις κρατικές ενισχύσεις, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να στηρίξουν πιο εύκολα επιχειρήσεις που πλήττονται από το ακριβό ενεργειακό κόστος, δίνοντας περισσότερο χώρο για προσωρινές και στοχευμένες παρεμβάσεις μέσω κρατικών ενισχύσεων και ειδικών εργαλείων.
Σε αυτή τη γραμμή κινείται και η Ελλάδα, στηρίζοντας μια πιο ευέλικτη ευρωπαϊκή απάντηση, με συντονισμό και κάλυψη αν η κρίση τραβήξει σε βάθος χρόνου. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας χθες (22.4.2026) στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, είπε ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει έτοιμο «σχέδιο Β» αν η κρίση στη Μέση Ανατολή παραταθεί, διότι καμία χώρα δεν θα μπορέσει να διαχειριστεί μόνη της για πολύ μια τέτοια πίεση χωρίς ευρωπαϊκή στήριξη. Αντίστοιχα, και ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, έχει κάνει λόγο για μέτρα «στοχευμένα, δίκαια και αποτελεσματικά», με προτεραιότητα στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αν ο πόλεμος συνεχίσει να τροφοδοτεί το ενεργειακό σοκ.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η άτυπη σύνοδος των ηγετών της ΕΕ σε Λευκωσία και Αγία Νάπα σήμερα και αύριο, καθώς στην επίσημη ατζέντα εντάσσεται η συζήτηση για το γεωπολιτικό περιβάλλον και την ευρωπαϊκή απάντηση, ενώ την Παρασκευή οι 27 θα συναντηθούν και με βασικούς περιφερειακούς εταίρους από τη Μέση Ανατολή σε άτυπο γεύμα εργασίας για να συζητήσουν την κατάσταση στην περιοχή.
Γιατί το σενάριο της ρήτρας διαφυγής δεν αφορά μόνο την Ιταλία
Είναι ξεκάθαρο γιατί η Ιταλία είναι η χώρα η οποία πρώτη «βγήκε μπροστά» ζητώντας την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής, καθώς η γειτονική χώρα είναι δημοσιονομικά ιδιαιτέρως «εύθραυστη», κλείνοντας το 2025 με έλλειμμα 3,1% του ΑΕΠ και χρέος 137,1% του ΑΕΠ, δηλαδή το 2ο υψηλότερο στην ΕΕ μετά την Ελλάδα, ενώ το Συμβούλιο της ΕΕ της έχει ζητήσει να κλείσει τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος ήδη έως το 2026, με την χώρα ήδη να πιέζεται από τις προβλέψεις για φέτος και για το 2027. Μάλιστα, όπως αναφέρουν πηγές του newsit.gr που γνωρίζουν τα τεκταινόμενα, η Ιταλία «καίγεται» για να μην βρεθεί πάνω από την Ελλάδα στην λίστα με τις πιο υπερχρεωμένες χώρες της Ευρωζώνης…
Ωστόσο, το σενάριο της ρήτρας διαφυγής δεν αφορά μόνο την Ιταλία, ακόμη κι αν η Ρώμη είναι σήμερα εκείνη που το θέτει πιο ανοιχτά. Ο λόγος είναι ότι, αν η κρίση στη Μέση Ανατολή παραταθεί, το πρόβλημα δεν θα μείνει μόνο στις χώρες με ήδη βεβαρημένα δημοσιονομικά, αλλά μπορεί να περάσει σε όλη την ευρωζώνη μέσα από την ενέργεια.
Η ίδια η ΕΕ έχει θέσει ήδη επτά χώρες σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, ενώ στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, Γαλλία, το Ανώτατο Συμβούλιο Δημόσιων Οικονομικών προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ότι ο πόλεμος, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και ο κίνδυνος αυξημένων επιτοκίων μπορεί να εκτροχιάσουν την πορεία μείωσης του ελλείμματος.
Δεδομένου ότι ο πόλεμος βρίσκεται ήδη στον 1,5 μήνα, αρμόδιες πηγές του newsit.gr αναφέρουν πως το κρίσιμο δημοσιονομικό στοιχείο δεν είναι μόνο πού θα οδηγηθούν οι αποδόσεις των ομολόγων από όλη αυτή την αναταραχή, αλλά πώς θα κινηθούν τα spreads στην Ευρωζώνη, γιατί εκεί φαίνεται αν η πίεση μεταδίδεται από χώρα σε χώρα και από τα κρατικά ομόλογα στις τράπεζες και στο κόστος χρηματοδότησης της οικονομίας. Αν αυτή η εικόνα επιδεινωθεί, τότε μια δραστική λύση όπως η ρήτρα διαφυγής θα μπορούσε να επιστρέψει στο τραπέζι, αυτή την φορά όχι ως ιταλικό αίτημα, αλλά ως ευρωπαϊκή «υπαρξιακή» ανάγκη…
