Νέο κύκλο ανατιμήσεων στην ενέργεια, με τον λογαριασμό να φτάνει από τα πρατήρια καυσίμων έως τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά στην Ελλάδα, απειλεί να προκαλέσει η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επαναφέρει τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν και να επιβάλει τέλος 20% στα φορτία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν για την Ελλάδα έναν μακρινό γεωγραφικά αλλά απολύτως άμεσο οικονομικό κίνδυνο, καθώς οποιαδήποτε επιβάρυνση, τέλος ή περιορισμός στη διέλευση των πλοίων μεταφέρεται στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, ανεξάρτητα από το εάν τα συγκεκριμένα φορτία έχουν τελικό προορισμό την ελληνική ή την ευρωπαϊκή αγορά.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα αναλάβουν τον ρόλο του «φύλακα» των Στενών, απαιτώντας ως αντάλλαγμα τέλος 20% στα φορτία που θα περνούν από τη θαλάσσια οδό. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχουν παρουσιαστεί λεπτομέρειες για τον τρόπο υπολογισμού του τέλους, τα φορτία στα οποία θα εφαρμόζεται, τις πιθανές εξαιρέσεις ή τον μηχανισμό είσπραξής του.
Η αβεβαιότητα είναι από μόνη της αρκετή για να επιβαρύνει τις αγορές, καθώς οι ναυλωτές, οι πετρελαϊκές εταιρείες και οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις ενσωματώνουν στις τιμές τον κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης, καθυστερήσεων ή επιθέσεων σε εμπορικά πλοία.
Η απειλή για καύσιμα και λογαριασμούς ρεύματος
Μέσω των Στενών του Ορμούζ διακινούνταν το πρώτο εξάμηνο του 2025 περίπου 20,9 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης και στο ένα τέταρτο του πετρελαίου που μεταφέρεται διά θαλάσσης.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια μερική παρεμπόδιση των διελεύσεων μπορεί να προκαλέσει σημαντική άνοδο στις διεθνείς τιμές του αργού, με την επίπτωση να περνά σταδιακά στις τιμές διυλιστηρίου και κατόπιν στη βενζίνη, στο diesel κίνησης και στο πετρέλαιο θέρμανσης.
Για την ελληνική αγορά ο κίνδυνος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς μια νέα άνοδος του αργού μπορεί να περιορίσει ή να εξουδετερώσει μέρος της μείωσης των 10 λεπτών ανά λίτρο στη βενζίνη και των 5 λεπτών στο diesel, η οποία έχει ανακοινωθεί ότι θα ισχύσει έως το τέλος Αυγούστου, οδηγώντας έτσι σε νέες δημοσιονομικές ανάγκες για επιπλέον κοινωνικές παρεμβάσεις.
Παράλληλα, από τα Στενά περνά σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου, κυρίως από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, χωρίς να υπάρχουν επαρκείς εναλλακτικές διαδρομές για τη μεταφορά αυτών των ποσοτήτων.
Μια νέα διαταραχή στην προσφορά LNG θα μπορούσε να ανεβάσει τις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου και, μέσω αυτών, το κόστος ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα. Οι μονάδες φυσικού αερίου εξακολουθούν να διαμορφώνουν την τιμή της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας για σημαντικό αριθμό ωρών, με αποτέλεσμα οι αυξήσεις να μπορούν να περάσουν στους λογαριασμούς ρεύματος ή να απαιτήσουν μεγαλύτερες κρατικές παρεμβάσεις.
Νέα πίεση στον πληθωρισμό
Η αναζωπύρωση της έντασης έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία οι αυξήσεις στην ενέργεια έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στον ελληνικό πληθωρισμό. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, ο ενεργειακός πληθωρισμός είχε επιταχυνθεί σημαντικά τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, εξαιτίας της πολεμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και της ανόδου των ενεργειακών πρώτων υλών.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επίσης αναθεωρήσει προς τα πάνω την πρόβλεψή της για τον πληθωρισμό της Ευρωζώνης το 2026 στο 3%, κυρίως λόγω της υψηλότερης πορείας των τιμών ενέργειας, ενώ εκτιμά ότι οι ανατιμήσεις μπορούν σταδιακά να μεταδοθούν στα τρόφιμα, στα βιομηχανικά προϊόντα και στις υπηρεσίες.
Η Αθήνα θέλει να αποφύγει ένα νέο σοκ το οποίο θα επιβάρυνε το μεταφορικό κόστος, την παραγωγή, τον τουρισμό και τις εισαγωγές, περιορίζοντας παράλληλα το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Ακριβότερο πετρέλαιο σημαίνει επίσης αύξηση της αξίας των ενεργειακών εισαγωγών και πρόσθετη πίεση στο εμπορικό ισοζύγιο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ίδια η μορφή του τέλους που ανακοίνωσε ο Τραμπ. Εάν το 20% υπολογιστεί επί της αξίας των φορτίων και όχι ως ένα σταθερό τέλος διέλευσης, η επιβάρυνση θα είναι πολύ μεγάλη και δύσκολα θα απορροφηθεί από τους εμπόρους ή τους ναυλωτές, με αποτέλεσμα να μετακυλιστεί στην τελική τιμή των προϊόντων.
Δίκοπο μαχαίρι για την ελληνική ναυτιλία
Η εξέλιξη δημιουργεί μια πιο σύνθετη εικόνα για την ελληνική ναυτιλία, η οποία ελέγχει το 19,1% της παγκόσμιας χωρητικότητας και κατέχει ηγετική θέση στα δεξαμενόπλοια και στα πλοία μεταφοράς LNG. Ο ελληνόκτητος στόλος αριθμεί σχεδόν 5.800 πλοία, μεταξύ των οποίων περισσότερα από 1.000 πετρελαιοφόρα.
Από τη μία πλευρά, η μείωση της διαθεσιμότητας πλοίων, οι μεγαλύτερες αποστάσεις και η αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών μπορούν να εκτινάξουν τους ναύλους, αυξάνοντας τα έσοδα των ναυτιλιακών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στα δεξαμενόπλοια.
Από την άλλη, η διέλευση από μια εμπόλεμη ζώνη συνοδεύεται από αυξημένα ασφάλιστρα πολέμου, πρόσθετα μέτρα προστασίας, κινδύνους για τα πληρώματα, καθυστερήσεις και πιθανές ζημιές στα πλοία. Το τέλος του 20%, εφόσον εφαρμοστεί, μπορεί επίσης να περιορίσει την εμπορική κίνηση μέσω των Στενών και να ανατρέψει υφιστάμενες ναυλώσεις και δρομολόγια.
Παρά το γεγονός ότι μόλις περίπου το 4% του αργού που περνά από τα Στενά κατευθύνεται απευθείας προς την Ευρώπη, οι ευρωπαϊκές και ελληνικές τιμές δεν μένουν ανεπηρέαστες, καθώς το πετρέλαιο και το LNG διαπραγματεύονται σε διεθνείς αγορές και οποιαδήποτε απώλεια προσφοράς επηρεάζει το σύνολο των καταναλωτών.
