Τις πιθανές επιπτώσεις της σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν στο διεθνές εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία αναλύει το τμήμα Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, σε νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε σήμερα (9.3.2026).
Σύμφωνα με την ανάλυση της ΕΣΕΕ, η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή σηματοδοτεί μία νέα περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, με πιθανές συνέπειες για τις ενεργειακές αγορές, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, καθώς από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται κατά μέσο όρο περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου -περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως- καθώς και περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Τυχόν διαταραχές στη ναυσιπλοΐα της περιοχής θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε άνοδο των τιμών ενέργειας, αύξηση του κόστους μεταφοράς και επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου.
Ήδη καταγράφονται επιπτώσεις στη ναυτιλία, με περιορισμούς στην ασφαλιστική κάλυψη πολεμικού κινδύνου και σημαντική αύξηση των ασφαλίστρων, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις φθάνουν περίπου στο 3% της αξίας του πλοίου, από περίπου 0,25% προηγουμένως. Παράλληλα, σημειώνονται καθυστερήσεις σε δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς LNG που παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή, καθώς και εκτροπές ή συσσωρευμένες καθυστερήσεις σε μέρος του παγκόσμιου στόλου πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων.
Όπως σημειώνεται, αν και η παγκόσμια οικονομία σήμερα είναι λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο σε σχέση με τη δεκαετία του 1970, η ισχυρή χρηματοπιστωτική διασύνδεση των οικονομιών και η εξάρτηση από τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες δημιουργούν νέες μορφές ευαλωτότητας. Η έκταση των οικονομικών επιπτώσεων θα εξαρτηθεί, κυρίως, από τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Η ανάλυση της ΕΣΕΕ παρουσιάζει 3 βασικά σενάρια για την εξέλιξη της κρίσης:
Σενάριο 1: Σύντομη κρίση και περιορισμένες επιπτώσεις
Στο πρώτο σενάριο, που αφορά μία σύντομη κρίση διάρκειας λίγων ημερών ή εβδομάδων, οι επιπτώσεις εκτιμάται ότι θα είναι περιορισμένες και κυρίως βραχυπρόθεσμες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics, μία μέτρια διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να αυξήσει τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη κατά περίπου 0,3-0,4 ποσοστιαίες μονάδες.
Σενάριο 2: Μέτρια διαταραχή των ενεργειακών ροών
Το δεύτερο σενάριο προβλέπει παρατεταμένη ένταση χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Σε αυτήν την περίπτωση, επιθέσεις σε πλοία ή ενεργειακές υποδομές θα αυξήσουν τα ασφάλιστρα μεταφοράς και θα προκαλέσουν διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, ενώ οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να κινηθούν γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι πριν υποχωρήσουν σταδιακά.
Σενάριο 3: Παρατεταμένη σύγκρουση και σοβαρό ενεργειακό σοκ
Το τρίτο και πιο ακραίο σενάριο αφορά μία παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σε μία τέτοια εξέλιξη, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας σημαντικές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, αυξημένο πληθωρισμό και επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας.
Λιανικό εμπόριο
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις επιπτώσεις στο λιανεμπόριο. Όπως σημειώνεται, η άνοδος των τιμών ενέργειας και μεταφορών ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και διάθεσης προϊόντων, ενώ ταυτόχρονα περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου αντιμετωπίζουν συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης.
Αυτές οι πιέσεις, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν κατανέμονται ισόρροπα, καθώς οι μεγαλύτερες αλυσίδες διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και πιο ανθεκτικά δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. Ως αποτέλεσμα, τέτοιου τύπου κρίσεις ενδέχεται να επιταχύνουν τις διαδικασίες συγκέντρωσης της αγοράς.
Ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Σταύρος Καφούνης δήλωσε: «Οι τελευταίες εκτιμήσεις για πολεμικές επιχειρήσεις που θα διαρκέσουν πάνω από έναν μήνα στη Μέση Ανατολή, οι αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου και οι αντιδράσεις των διεθνών αγορών υποδεικνύουν ότι η παγκόσμια οικονομία και το εμπόριο υφίστανται ήδη τις επιπτώσεις μίας παρατεταμένης έντασης στη Μέση Ανατολή, όπως περιγράφονται στην πληρέστατη ανάλυση του τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, και όχι μίας σύντομης κρίσης όπως ελπίζαμε. Οι εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα και σημαντικά το κόστος ενέργειας και μεταφορών, να συμπιέσουν τα περιθώρια κέρδους των εμπορικών επιχειρήσεων και να επιβαρύνουν τις τελικές τιμές για τον καταναλωτή. Ήδη καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις στην τιμή των καυσίμων και των μεταφορών. Η ΕΣΕΕ παρακολουθεί στενά τα δεδομένα της αγοράς και σε συνεννόηση με την κυβέρνηση θα στηρίξουμε κάθε πρωτοβουλία που ενισχύει την ανθεκτικότητα της οικονομίας, διασφαλίζει ομαλές ροές τροφοδοσίας και προστατεύει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Απαιτείται εγρήγορση, συντονισμός και ετοιμότητα για μέτρα ρευστότητας όταν και όπου χρειαστεί, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις που είναι, και κατά την ανάλυσή μας, οι πλέον ευάλωτες».
Ο επικεφαλής Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, Κωστής Μουσουρούλης, ανέφερε: «Η κρίση στη Μέση Ανατολή μάς υπενθυμίζει ότι από την εφοδιαστική αλυσίδα και την ενεργειακή ασφάλεια κρίνεται σε μεγάλο βαθμό η βιωσιμότητα της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα στις διεθνείς ροές, οι πρώτοι που δοκιμάζονται είναι οι μικροί και μεσαίοι της αγοράς, καθώς μειώνονται τα αποθέματα, αυξάνονται οι ανάγκες για κεφάλαιο κίνησης, η τήρηση χρόνων παράδοσης καθίσταται δυσχερής, με αποτέλεσμα η καθημερινή λειτουργία μίας εμπορικής επιχείρησης να γίνεται πιο δύσκολη και πιο ακριβή. Στο προσεχές Διοικητικό Συμβούλιο της SMEunited, που έχει προγραμματιστεί στις Βρυξέλλες για τις 12 Μαρτίου, θα ζητήσω εκ μέρους του προέδρου της ΕΣΕΕ κ. Σταύρου Καφούνη συντονισμό των ευρωπαϊκών οργανώσεων των ΜμΕ, ώστε να διαμορφώσουμε κοινή γραμμή και συγκεκριμένες παρεμβάσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, με στόχο να προστατευθεί η ρευστότητα και η ομαλή λειτουργία της αγοράς σε όλα τα κράτη-μέλη».
