ΥΠΕΝ: Ολιστική προσέγγιση για εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια και στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών

Μια σειρά δράσεων για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια προωθεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), με βασικό εργαλείο τα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ».

Παράλληλα, υλοποιούνται ειδικές πρωτοβουλίες που απευθύνονται σε ευάλωτα νοικοκυριά, φοιτητές και συγκεκριμένες κατηγορίες κτιρίων. Το ΥΠΕΝ και η ενέργεια διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στις σημαντικές εξελίξεις που αναμένονται μέσα στις επόμενες εβδομάδες, καθώς η χώρα ετοιμάζεται να ενσωματώσει στο εθνικό δίκαιο την Ευρωπαϊκή Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (EPBD – 2024/1275), με προθεσμία ολοκλήρωσης έως τον Μάιο του 2026.

Επιπλέον, σχεδιάζεται νέο πρόγραμμα που θα καλύψει ενεργειακές ανακαινίσεις περίπου 60.000 κατοικιών, καθώς και την εγκατάσταση περίπου 380.000 νέων συστημάτων θέρμανσης. Στόχος είναι να ενισχυθεί η αγορά και να διευκολυνθεί η ενεργειακή αναβάθμιση, σύμφωνα με τις νέες προδιαγραφές της Οδηγίας.

Σε κάθε περίπτωση, πηγές του ΥΠΕΝ ανέφεραν στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ότι η εφαρμογή των νέων ευρωπαϊκών κανόνων και προτύπων «δεν μπορεί και δεν πρόκειται να γίνει με οριζόντιο ή τιμωρητικό τρόπο», ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι στη χώρα μας πάνω από το 50% των κατοικιών έχει κατασκευαστεί πριν το 1980, χωρίς σύγχρονες ενεργειακές προδιαγραφές.

Το ζήτημα αυτό απασχόλησε και τη συνάντηση που είχε την περασμένη Δευτέρα ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας , κ. Σταύρος Παπασταύρου με εκπροσώπους της ΠΟΜΙΔΑ. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο υπουργός υπογράμμισε ότι το Υπουργείο, ακούει τους προβληματισμούς και τις προτάσεις της ΠΟΜΙΔΑ δρομολογώντας νομοθετικές και διοικητικές πρωτοβουλίες που αφορούν μεταξύ άλλων στην ενεργειακή αναβάθμιση των κτηρίων.

Υπενθυμίζεται ότι η οδηγία προβλέπει ως στόχο για τα κτίρια κατοικιών τη μείωση της χρήσης πρωτογενούς ενέργειας κατά 16 % έως το 2030 και κατά 20 – 22 % έως το 2035 με έμφαση στην ανακαίνιση του 43% των κτιρίων με τις χειρότερες επιδόσεις.

Επιπλέον θέτει μια σειρά απαιτήσεων, όπως είναι ενδεικτικά η υποχρέωση όλα τα νέα οικιστικά και μη οικιστικά κτίρια να έχουν μηδενικές εκπομπές από ορυκτά καύσιμα (από την 1η Ιανουαρίου 2028 για τα δημόσια κτίρια και από την 1η Ιανουαρίου 2030 για όλα τα άλλα νέα κτίρια), με δυνατότητα ειδικών εξαιρέσεων. Επιπρόσθετα, προβλέπεται η επιβολή των ελάχιστων προτύπων ενεργειακής απόδοσης για τα μη οικιστικά κτίρια, η αύξηση της ενέργειας από ΑΠΕ στα κτίρια και άλλα.

Αναφορικά με τη δομή των νέων προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών,  σημειώνεται ότι :

1. Για τη συμμόρφωση με την Οδηγία υπάρχει πρόβλεψη για οικονομική και τεχνική στήριξη, ιδίως για ευάλωτα νοικοκυριά, δυνατότητα χρήσης πρόσθετων δεικτών (εκπομπές CO₂), εξαιρέσεις για ειδικές κατηγορίες κτιρίων, λαμβάνοντας υπόψη την κοινωνική διάσταση του θέματος και την ενεργειακή φτώχεια.
2. Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» αποτελούν τον βασικό μηχανισμό υλοποίησης των ευρωπαϊκών στόχων στην πράξη. Μέσω αυτών, το βάρος της μετάβασης δεν μετακυλίεται στους πολίτες, αλλά οι νέες απαιτήσεις συνδέονται με επιχορηγήσεις και απλοποιημένες διαδικασίες, ώστε η ενεργειακή αναβάθμιση να είναι εφικτή και οικονομικά βιώσιμη.
3. Στους διαθέσιμους πόρους για ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και αντικατάσταση ενεργειακού εξοπλισμού, θα πρέπει να υπολογίζεται και ποσό ύψους 2 δισ. ευρώ από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, οι δράσεις του οποίου πηγαίνουν θα υλοποιηθούν από το 2026 έως το 2032. Πρόκειται για ένα από τρία νέα ευρωπαϊκά ταμεία που ενεργοποιεί η Ελλάδα και εντάσσεται στο Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο.
4. Προβλέπεται νέα προσέγγιση στην υλοποίηση των έργων ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών και την αντικατάσταση ενεργειακού εξοπλισμού , αξιοποιώντας εργαλεία της αγοράς και οικονομίες κλίμακος που δημιουργούνται από την ομαδοποίηση και τυποποίηση των ενεργειακών παρεμβάσεων στις κατοικίες. Επιπλέον θα παρέχονται κίνητρα σε φορείς της ενεργειακής και κατασκευαστικής αγοράς για δράσεις που θα απευθύνονται στα ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά
5. Η επενδυτική δράση για την «Ανακαίνιση κλειστών ιδιωτικών ακινήτων με υποχρέωση για μακροχρόνια μίσθωση σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και ευάλωτους φοιτητές» προβλέπεται να παρέχει χρηματοδότηση σε ιδιοκτήτες κλειστών κατοικιών για τη λειτουργική και ενεργειακή τους αναβάθμιση, με την υποχρέωση να τα μισθώσουν μακροχρόνια έναντι μειωμένου ενοικίου, σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και φοιτητές.
6. Προβλέπεται η δωρεάν παροχή υπηρεσίας από πιστοποιημένους Μηχανικούς, δεδομένου ότι πλήθος ευάλωτων νοικοκυριών αδυνατεί να καλύψει τη δαπάνη για την έκδοση Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης.