Η εικόνα είναι γνώριμη σε πολλούς ανθρώπους που ζουν με γάτες: ανοίγουν τα μάτια τους μέσα στη νύχτα και αντικρίζουν το ζώο να κάθεται δίπλα στο κρεβάτι, με το βλέμμα στραμμένο πάνω τους.
Δεν νιαουρίζει, δεν κινείται και δεν φαίνεται να ζητά κάτι συγκεκριμένο. Απλώς κοιτάζει.
Η συμπεριφορά μπορεί να προκαλεί απορία, ειδικά όταν η γάτα διατηρεί το βλέμμα της για αρκετή ώρα.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, μία επιστημονικά τεκμηριωμένη εξήγηση που να ισχύει για όλες τις περιπτώσεις. Το βλέμμα μπορεί να σχετίζεται με την εγρήγορση, την περιέργεια, την προσδοκία για φαγητό ή παιχνίδι, αλλά και με την οικειότητα που έχει αναπτύξει το ζώο με τον άνθρωπό του.
Για να καταλάβεις τι συμβαίνει, χρειάζεται να παρατηρήσεις όχι μόνο τα μάτια της, αλλά και το υπόλοιπο σώμα της, καθώς και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εμφανίζεται αυτή η συνήθεια.
1. Η γάτα σου έχει διαφορετικό πρόγραμμα ύπνου
Οι γάτες δεν ακολουθούν απαραίτητα το ανθρώπινο ωράριο. Η δραστηριότητά τους συχνά αυξάνεται τις πρώτες πρωινές και τις βραδινές ώρες, όταν οι άνθρωποι ετοιμάζονται να κοιμηθούν ή βρίσκονται ήδη στο κρεβάτι. Αυτό σχετίζεται με τη φυσική τους βιολογία και τις κυνηγετικές συμπεριφορές των προγόνων τους.
Έτσι, ενώ εσύ κοιμάσαι, η γάτα σου μπορεί να βρίσκεται σε πλήρη εγρήγορση. Εξερευνά το σπίτι, ακούει τους ήχους του περιβάλλοντος και παρακολουθεί ό,τι κινείται.
Αν το κρεβάτι σου βρίσκεται σε ένα από τα σημεία όπου συνηθίζει να περνά τον χρόνο της, είναι πιθανό να σταματήσει εκεί και να σε παρατηρήσει.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι σε φυλάει ή ότι προσπαθεί να διαπιστώσει αν είσαι καλά.
Η συγκεκριμένη ερμηνεία είναι ελκυστική για τον άνθρωπο, αλλά δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ώστε να θεωρείται δεδομένη. Μπορεί απλώς να είσαι ένα οικείο μέρος του περιβάλλοντός της, το οποίο έχει ενδιαφέρον να παρακολουθεί.
2. Περιμένει να ξυπνήσεις για να ζητήσει κάτι
Μερικές φορές, η εξήγηση είναι πολύ πιο πρακτική: η γάτα έχει συνδέσει το ξύπνημά σου με κάτι που την ενδιαφέρει.
Αν το πρώτο πράγμα που κάνεις το πρωί είναι να γεμίζεις το μπολ της, να της δίνεις λιχουδιές ή να ασχολείσαι μαζί της, μπορεί να έχει μάθει να περιμένει αυτή τη στιγμή. Το βλέμμα της λειτουργεί τότε ως μέρος μιας συμπεριφοράς που έχει επαναληφθεί αρκετές φορές και έχει αποδειχθεί αποτελεσματική.
Η προσδοκία δεν αφορά μόνο το φαγητό. Μπορεί να περιμένει παιχνίδι, χάδια ή πρόσβαση σε κάποιο δωμάτιο. Ορισμένες γάτες πλησιάζουν τον άνθρωπό τους, κάθονται δίπλα στο πρόσωπό του ή τον παρακολουθούν μέχρι να κινηθεί.
Αν, μάλιστα, κάθε φορά που σε κοιτάζει αρχίζεις να της μιλάς, να τη χαϊδεύεις ή να σηκώνεσαι για να της δώσεις φαγητό, ενδέχεται να ενισχύεις άθελά σου τη συνήθεια. Η γάτα μαθαίνει ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα.
3. Νιώθει οικεία μαζί σου
Η σχέση μιας γάτας με τον άνθρωπό της δεν εκδηλώνεται πάντοτε με τον τρόπο που περιμένουμε. Δεν θα αναζητήσει κάθε ζώο την αγκαλιά ή τα χάδια, ούτε θα επιδιώκει διαρκώς τη σωματική επαφή.
Μια γάτα που κάθεται ήρεμα κοντά στο κρεβάτι και σε παρατηρεί μπορεί απλώς να επιλέγει να βρίσκεται δίπλα σε κάποιον με τον οποίο αισθάνεται άνετα. Η παρουσία σου αποτελεί μέρος του γνώριμου περιβάλλοντός της και δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από κάποια εμφανή απαίτηση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η συνολική στάση του σώματος. Αν τα αυτιά της βρίσκονται σε φυσική θέση, οι μύες της είναι χαλαροί και τα μάτια της ανοιγοκλείνουν αργά, δεν υπάρχει συνήθως λόγος να ερμηνεύσεις το βλέμμα της ως ένδειξη έντασης.
Το αργό ανοιγοκλείσιμο των ματιών έχει μελετηθεί ως μορφή θετικής επικοινωνίας ανάμεσα στις γάτες και στους ανθρώπους. Μπορείς να ανταποκριθείς με μια ήρεμη ματιά και ένα αργό ανοιγοκλείσιμο των ματιών, χωρίς να προσπαθήσεις να την αναγκάσεις να πλησιάσει.
Δεν μπορείς, βέβαια, να συμπεράνεις μόνο από το βλέμμα της ότι εκφράζει αγάπη. Η συμπεριφορά αποκτά νόημα όταν εξετάζεται μαζί με τις υπόλοιπες αντιδράσεις της.
4. Κάτι στην κίνησή σου έχει τραβήξει την προσοχή της
Ο ύπνος δεν σημαίνει ότι το ανθρώπινο σώμα μένει εντελώς ακίνητο. Αλλάζεις θέση, κινείς τα χέρια ή τα πόδια σου, αναπνέεις και ενδέχεται να παράγεις ήχους χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι.
Για μια γάτα, ακόμη και μια μικρή κίνηση κάτω από το πάπλωμα μπορεί να αποτελέσει ερέθισμα. Η όραση, η ακοή και η ευαισθησία της στην κίνηση τη βοηθούν να παρακολουθεί όσα συμβαίνουν γύρω της. Ένα πόδι που κινείται κάτω από τα σκεπάσματα μπορεί, για παράδειγμα, να ενεργοποιήσει το ενδιαφέρον της για παιχνίδι.
Σε αυτή την περίπτωση, το βλέμμα μπορεί να συνοδεύεται από διαφορετική στάση σώματος. Αν η γάτα χαμηλώνει το σώμα της, κινεί έντονα την ουρά ή ετοιμάζεται να ορμήσει στα πόδια σου, είναι πιθανό να βρίσκεται σε διάθεση παιχνιδιού ή κυνηγετικής δραστηριότητας.
Αντίθετα, όταν παραμένει χαλαρή και δεν επιχειρεί να αλληλεπιδράσει μαζί σου, μπορεί απλώς να παρακολουθεί μια κίνηση που της κέντρισε την προσοχή.
5. Γιατί μερικές γάτες κοιτάζουν χωρίς να ανοιγοκλείνουν τα μάτια τους;
Το επίμονο βλέμμα είναι ίσως το στοιχείο που κάνει αυτή τη συμπεριφορά να φαίνεται πιο παράξενη. Ωστόσο, η άμεση οπτική επαφή δεν έχει την ίδια σημασία για τις γάτες και τους ανθρώπους.
Μια γάτα μπορεί να παρατηρεί ένα πρόσωπο ή ένα αντικείμενο για αρκετή ώρα, επειδή προσπαθεί να κατανοήσει τι συμβαίνει γύρω της. Το σταθερό βλέμμα δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη επιθετικότητας.
Η ερμηνεία αλλάζει όταν εμφανίζονται και άλλα σημάδια. Ένα ζώο με άκαμπτο σώμα, αυτιά στραμμένα προς τα πίσω, διεσταλμένες κόρες και ουρά που κινείται νευρικά μπορεί να αισθάνεται φόβο, ενόχληση ή ένταση. Αν συνοδεύει το βλέμμα με γρύλισμα ή φύσημα, χρειάζεται να του δώσεις χώρο και να μην επιχειρήσεις να το χαϊδέψεις.
Αντίθετα, ένα χαλαρό σώμα και μια ήρεμη έκφραση συνήθως παραπέμπουν σε μια λιγότερο ανησυχητική κατάσταση. Δεν χρειάζεται να ανταποδώσεις ένα επίμονο βλέμμα κοιτάζοντας τη γάτα στα μάτια για πολλή ώρα. Μια ήρεμη στάση είναι προτιμότερη.
6. Πότε το νυχτερινό βλέμμα χρειάζεται προσοχή;
Το να σε κοιτάζει η γάτα σου όταν κοιμάσαι είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, μια φυσιολογική συμπεριφορά. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι αν πρόκειται για μια σταθερή συνήθεια ή για μια ξαφνική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται.
Αν η γάτα άρχισε πρόσφατα να σε παρακολουθεί επίμονα τη νύχτα, να περιφέρεται ανήσυχα, να νιαουρίζει περισσότερο από το συνηθισμένο ή να δυσκολεύεται να ηρεμήσει, αξίζει να εξετάσεις αν έχει αλλάξει κάτι στην καθημερινότητά της. Η άφιξη ενός νέου ζώου, μια μετακόμιση ή η αλλαγή του ωραρίου σίτισης μπορεί να επηρεάσουν τη συμπεριφορά της.
Σε μεγαλύτερες ηλικίες, η νυχτερινή ανησυχία, ο αποπροσανατολισμός και οι αλλαγές στον ύπνο μπορεί να συνδέονται με προβλήματα υγείας. Αν παρατηρήσεις τέτοιες ενδείξεις, ειδικά όταν εμφανίζονται μαζί με αλλαγές στην όρεξη, στην κινητικότητα ή στη χρήση της άμμου, είναι σωστό να συμβουλευτείς κτηνίατρο.
Το ίδιο ισχύει αν το βλέμμα συνοδεύεται από ασυνήθιστα διεσταλμένες κόρες, εμφανή ενόχληση στα μάτια ή συμπεριφορά που δείχνει ότι το ζώο δεν αντιλαμβάνεται κανονικά το περιβάλλον του.
Πώς να περιορίσεις τις νυχτερινές ενοχλήσεις
Αν η γάτα σε κοιτάζει και στη συνέχεια προσπαθεί να σε ξυπνήσει, ορισμένες αλλαγές στην καθημερινότητά της μπορεί να βοηθήσουν.
Το διαδραστικό παιχνίδι πριν από τον ύπνο, σε συνδυασμό με τη βραδινή σίτιση, της δίνει την ευκαιρία να εκτονώσει την ενέργειά της πριν πέσει η νύχτα.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να έχει στη διάθεσή της νερό, καθαρή άμμο, ένα άνετο σημείο για να ξεκουράζεται και παιχνίδια που μπορεί να χρησιμοποιεί μόνη της.
Ο τρόπος με τον οποίο αντιδράς στις νυχτερινές ενοχλήσεις έχει επίσης σημασία.
Αν κάθε φορά που νιαουρίζει ή σε παρακολουθεί επίμονα σηκώνεσαι για να της δώσεις φαγητό ή προσοχή, μπορεί να μάθει ότι αυτή η συμπεριφορά φέρνει το αποτέλεσμα που επιδιώκει.
Παρατήρησε, επίσης, πότε εμφανίζεται: αν συμβαίνει κυρίως λίγο πριν από το πρωινό, ενδέχεται να συνδέεται με την ώρα της σίτισης, ενώ αν προηγούνται θόρυβοι ή κινήσεις, μπορεί να αντιδρά σε ερεθίσματα του περιβάλλοντος.
Δεν υπάρχει λόγος να προσπαθήσεις να σταματήσεις μια ήρεμη συμπεριφορά που δεν ενοχλεί κανέναν. Αν, όμως, η νυχτερινή δραστηριότητα διαταράσσει συστηματικά τον ύπνο σου, η σταθερή ρουτίνα και η κατάλληλη απασχόληση μπορούν να βοηθήσουν.
Αν η συμπεριφορά εμφανίστηκε ξαφνικά ή συνοδεύεται από έντονη ανησυχία και άλλες αλλαγές, χρειάζεται να εξεταστεί και το ενδεχόμενο κάποιου προβλήματος υγείας.
Τελικά, τι σημαίνει όταν η γάτα σου σε κοιτάζει ενώ κοιμάσαι;
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να εξηγεί κάθε τέτοια περίπτωση. Μπορεί να περιμένει το πρωινό της, να έχει ξυπνήσει νωρίτερα από εσένα, να παρακολουθεί μια κίνηση ή απλώς να επιλέγει να βρίσκεται κοντά σου.
Το ουσιαστικό στοιχείο είναι το πλαίσιο: πότε σε κοιτάζει, πώς είναι τοποθετημένα τα αυτιά της, τι κάνει η ουρά της και πώς συμπεριφέρεται αμέσως μετά. Αυτές οι λεπτομέρειες προσφέρουν περισσότερες πληροφορίες από την ίδια τη ματιά.
Και αν ξυπνήσεις ξανά μέσα στη νύχτα και τη βρεις να κάθεται δίπλα σου, δεν χρειάζεται να αναζητήσεις κάποιο κρυφό μήνυμα. Μπορεί απλώς να έχει τελειώσει ο δικός της ύπνος πριν από τον δικό σου.
