Αρκεί να διαβάσει κανείς τα σχόλια κάτω από ένα άρθρο για σκύλους ή γάτες για να το διαπιστώσει. Πολύ συχνά η συζήτηση δεν επικεντρώνεται στο θέμα του κειμένου, αλλά σε μία μόνο λέξη: «κηδεμόνας».
Κάποιοι τη χρησιμοποιούν με φυσικότητα, θεωρώντας ότι αποτυπώνει καλύτερα τη σχέση ανθρώπου και ζώου.
Άλλοι αντιδρούν έντονα, επιμένοντας ότι ο σωστός όρος είναι «ιδιοκτήτης».
Η διαφωνία αυτή δεν είναι απλώς γλωσσική. Αντανακλά διαφορετικές αντιλήψεις για τη θέση των ζώων στη σύγχρονη κοινωνία.
Για δεκαετίες ο όρος «ιδιοκτήτης» ήταν ο αυτονόητος. Άλλωστε, από νομικής άποψης, τα κατοικίδια αντιμετωπίζονταν ως περιουσιακά στοιχεία και ο άνθρωπος που τα είχε στην κατοχή του θεωρούνταν ιδιοκτήτης τους. Η λέξη αυτή εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως στην καθημερινότητα και παραμένει η πιο οικεία για πολλούς ανθρώπους.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, κερδίζει έδαφος ο όρος «κηδεμόνας». Όσοι τον προτιμούν υποστηρίζουν ότι ένα ζώο δεν είναι αντικείμενο για να ανήκει σε κάποιον. Θεωρούν ότι η σχέση με ένα κατοικίδιο βασίζεται στη φροντίδα, την προστασία και την ευθύνη και όχι στην έννοια της ιδιοκτησίας.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, ο άνθρωπος λειτουργεί ως υπεύθυνος φροντιστής ενός έμβιου όντος με ανάγκες, συναισθήματα και δικαιώματα.
Από την άλλη πλευρά, πολλοί θεωρούν τον όρο «κηδεμόνας» υπερβολικό ή ακόμη και λανθασμένο. Επισημαίνουν ότι η λέξη χρησιμοποιείται παραδοσιακά για ανήλικους ή άτομα που δεν μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους και ότι η μεταφορά της στα ζώα δημιουργεί σύγχυση.
Υποστηρίζουν επίσης ότι η λέξη «ιδιοκτήτης» δεν συνεπάγεται απαραίτητα κακή μεταχείριση ή έλλειψη σεβασμού προς το ζώο. Αντίθετα, τονίζουν ότι κάποιος μπορεί να είναι ιδιοκτήτης και ταυτόχρονα να αγαπά και να φροντίζει υπεύθυνα το κατοικίδιό του.
Στην πραγματικότητα, η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τις λέξεις αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα ζώα συντροφιάς. Οι κοινωνίες έχουν αλλάξει σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Οι σκύλοι και οι γάτες δεν θεωρούνται πλέον απλώς ζώα που ζουν δίπλα στον άνθρωπο, αλλά συχνά αντιμετωπίζονται ως μέλη της οικογένειας. Αυτή η αλλαγή νοοτροπίας έχει επηρεάσει και τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε αρκετές χώρες και οργανισμούς προστασίας ζώων προτιμάται πλέον ο όρος «κηδεμόνας» ή αντίστοιχες εκφράσεις που δίνουν έμφαση στην ευθύνη και όχι στην κατοχή. Παρ’ όλα αυτά, η χρήση του όρου δεν έχει γίνει καθολικά αποδεκτή και εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις.
Τελικά, ποιος έχει δίκιο;
Ίσως η απάντηση να μην είναι τόσο απλή. Νομικά, σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθεί να ισχύει η έννοια της ιδιοκτησίας. Ηθικά όμως, όλο και περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι η σχέση με ένα κατοικίδιο ξεπερνά κατά πολύ αυτόν τον ορισμό.
Ένα ζώο δεν είναι ένα αντικείμενο που αποκτά κανείς και στη συνέχεια ξεχνά. Χρειάζεται φροντίδα, χρόνο, οικονομική υποστήριξη και συναισθηματική δέσμευση για ολόκληρη τη ζωή του.
Ίσως, λοιπόν, το σημαντικότερο να μην είναι ποια λέξη επιλέγουμε, αλλά τι σημαίνει αυτή στην πράξη. Είτε κάποιος αυτοαποκαλείται ιδιοκτήτης είτε κηδεμόνας, το πραγματικό κριτήριο είναι η στάση του απέναντι στο ζώο που έχει δίπλα του. Γιατί οι λέξεις έχουν σημασία, αλλά ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχουν οι πράξεις που τις συνοδεύουν.
