«Είναι το παιδί μου». Η φράση αυτή ακούγεται ολοένα και συχνότερα από ιδιοκτήτες-κηδεμόνες σκύλων και γατών, ιδιαίτερα μεταξύ των millennials και της Gen Z.
Για πολλούς νέους ανθρώπους, τα κατοικίδια δεν αποτελούν απλώς συντροφιά, αλλά μέλη της οικογένειας, γύρω από τα οποία οργανώνεται η καθημερινότητα, οι διακοπές, ακόμη και ο οικογενειακός προγραμματισμός.
Το φαινόμενο είναι τόσο διαδεδομένο ώστε απέκτησε τη δική του ονομασία. «Pet parenting», δηλαδή η αντιμετώπιση των ζώων συντροφιάς με τρόπο που παραπέμπει στη γονεϊκή φροντίδα.
Από παιδικά καρότσια για σκύλους και εξειδικευμένα ασφαλιστικά προγράμματα έως γενέθλια πάρτι και λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η σχέση ανθρώπου και κατοικιδίου φαίνεται να αποκτά χαρακτηριστικά που μέχρι πριν από λίγα χρόνια συνδέονταν αποκλειστικά με την ανατροφή παιδιών.
Μια γενιά που αναβάλλει τη γονεϊκότητα
Η τάση αυτή αναπτύσσεται παράλληλα με μια ευρύτερη κοινωνική μεταβολή. Οι millennials (η γενιά που γεννήθηκε περίπου μεταξύ 1981 και 1996) αποκτούν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές, ενώ αρκετοί επιλέγουν να μην γίνουν ποτέ γονείς.
Οι λόγοι είναι πολλοί. Το υψηλό κόστος στέγασης, η επισφαλής εργασία, οι χαμηλοί μισθοί σε σχέση με το κόστος ζωής και η δυσκολία εξισορρόπησης προσωπικής και επαγγελματικής ζωής συνθέτουν ένα περιβάλλον που κάνει τη δημιουργία οικογένειας πιο απαιτητική από ποτέ.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και στην Ελλάδα, η υπογεννητικότητα έχει εξελιχθεί σε μείζον δημογραφικό ζήτημα.
Την ίδια στιγμή, η αγορά προϊόντων και υπηρεσιών για κατοικίδια καταγράφει συνεχή ανάπτυξη, αποτυπώνοντας τη μετατόπιση σημαντικού μέρους του διαθέσιμου εισοδήματος προς τα ζώα συντροφιάς.
Από το κατοικίδιο στο μέλος της οικογένειας
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αυξανόμενη συναισθηματική επένδυση στα κατοικίδια δεν αποτελεί απλώς υποκατάστατο της γονεϊκότητας.
Για πολλούς ανθρώπους που ζουν μόνοι ή σε μικρά νοικοκυριά, ένας σκύλος ή μια γάτα προσφέρει συντροφικότητα, αίσθημα ευθύνης και καθημερινή αλληλεπίδραση. Η σχέση αυτή ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά την περίοδο της πανδημίας, όταν η κοινωνική απομόνωση οδήγησε χιλιάδες ανθρώπους στην υιοθεσία ζώων.
Παράλληλα, αλλάζει και η έννοια της οικογένειας. Ενώ παλαιότερα η οικογένεια οριζόταν σχεδόν αποκλειστικά μέσω της γονεϊκότητας, σήμερα εμφανίζονται πιο ευέλικτες μορφές συμβίωσης, στις οποίες τα κατοικίδια κατέχουν κεντρική θέση.
Η οικονομία του «pet parenting»
Η νέα αυτή πραγματικότητα έχει δημιουργήσει μια ολόκληρη αγορά.
Τροφές υψηλών προδιαγραφών, υπηρεσίες φύλαξης, εκπαιδευτές, ασφαλιστικά προγράμματα, ξενοδοχεία φιλικά προς κατοικίδια και εξειδικευμένες κλινικές συνθέτουν έναν κλάδο που αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς διεθνώς.
Οι καταναλωτικές συνήθειες θυμίζουν ολοένα και περισσότερο εκείνες που συνδέονται με τα παιδιά. Πολλοί ιδιοκτήτες-κηδεμόνες αναζητούν ποιοτικότερη διατροφή, καλύτερη ιατρική φροντίδα και εξατομικευμένες υπηρεσίες για τα ζώα τους, αντιμετωπίζοντας τη σχετική δαπάνη ως επένδυση στην ευημερία ενός μέλους της οικογένειας.
Επιλογή ή αναγκαστικός συμβιβασμός;
Παρά τη δημοφιλία του όρου «pet parenting», αρκετοί κοινωνιολόγοι προειδοποιούν ότι η εξήγηση «οι νέοι προτιμούν τα κατοικίδια από τα παιδιά» είναι υπερβολικά απλοϊκή.
Για πολλούς νέους ενήλικες, η απόφαση να αποκτήσουν κατοικίδιο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι απορρίπτουν τη γονεϊκότητα. Συχνά αποτελεί μια πιο εφικτή επιλογή σε μια περίοδο οικονομικής αβεβαιότητας ή ένα ενδιάμεσο στάδιο πριν από τη δημιουργία οικογένειας.
Άλλοι, βέβαια, δηλώνουν ανοιχτά ότι δεν επιθυμούν παιδιά και θεωρούν τα κατοικίδια επαρκή πηγή συναισθηματικής πληρότητας. Σε μια κοινωνία που αναγνωρίζει όλο και περισσότερο την ατομική επιλογή ως βασικό δικαίωμα, η απόφαση αυτή αντιμετωπίζεται πλέον με μεγαλύτερη αποδοχή σε σχέση με το παρελθόν.
Μια νέα εικόνα της οικογένειας
Η άνοδος του «pet parenting» δεν εξηγεί από μόνη της τη μείωση των γεννήσεων ούτε μπορεί να θεωρηθεί η αιτία της. Αποτυπώνει, όμως, μια βαθύτερη κοινωνική αλλαγή: τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας της οικογένειας, των προσωπικών προτεραιοτήτων και του τρόπου με τον οποίο οι νεότερες γενιές αναζητούν συντροφικότητα και νόημα στην καθημερινότητά τους.
Οι σκύλοι και οι γάτες δεν αντικαθιστούν τα παιδιά. Η αυξανόμενη παρουσία τους, όμως, αποτυπώνει τις αλλαγές που συντελούνται στον τρόπο ζωής των νεότερων γενεών, οι οποίες καλούνται να πάρουν αποφάσεις για το μέλλον τους μέσα σε ένα περιβάλλον με περισσότερες επιλογές, αλλά και περισσότερες αβεβαιότητες.
