Κάθε καλοκαίρι, λίγο πριν γεμίσουν τα λιμάνια, τα αεροδρόμια και οι εθνικές οδοί από εκδρομείς, αυξάνονται και οι εκκλήσεις των φιλοζωικών οργανώσεων για ζώα που εγκαταλείφθηκαν σε δρόμους, χωράφια ή τουριστικές περιοχές.
Πρόκειται για μια εικόνα που επαναλαμβάνεται με θλιβερή συνέπεια τόσο στην Ελλάδα όσο και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, επιβεβαιώνοντας ότι η εποχική αύξηση του αριθμού των αδέσποτων που καταγράφονται στους δρόμους δεν αποτελεί απλή εντύπωση, αλλά ένα φαινόμενο που επιβεβαιώνεται διαχρονικά από τις καταγραφές φιλοζωικών οργανώσεων και ευρωπαϊκών φορέων.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εικόνα αυτή δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα.
Αντίθετα, είναι αποτέλεσμα της σύμπτωσης δύο διαφορετικών εξελίξεων: της εγκατάλειψης δεσποζόμενων ζώων από ιδιοκτήτες που αναχωρούν για διακοπές και της φυσικής αύξησης του πληθυσμού των αδέσποτων μετά τις γέννες της άνοιξης.
Τα στοιχεία από την Ευρώπη
Η συζήτηση για την καλοκαιρινή εγκατάλειψη ζώων δεν βασίζεται μόνο σε μαρτυρίες φιλοζωικών οργανώσεων. Ευρωπαϊκές μελέτες και καταγραφές επιβεβαιώνουν ότι η περίοδος των θερινών διακοπών αποτελεί την πιο δύσκολη εποχή του χρόνου για τα ζώα συντροφιάς.
Οι φιλοζωικές οργανώσεις σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες καταγράφουν διαχρονικά σημαντική αύξηση των περιστατικών εγκατάλειψης κατά τους θερινούς μήνες, γεγονός που έχει οδηγήσει στη δημιουργία ετήσιων εκστρατειών ενημέρωσης πριν από την έναρξη της θερινής περιόδου.
Παρόμοια εικόνα περιγράφει και η Eurogroup for Animals, η οποία έχει επισημάνει ότι η έλλειψη υπεύθυνης ιδιοκτησίας, οι ανεξέλεγκτες γεννήσεις και η εγκατάλειψη αποτελούν τις βασικές αιτίες αύξησης των αδέσποτων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε αρκετές χώρες, μάλιστα, οι καμπάνιες ενημέρωσης ξεκινούν κάθε χρόνο στις αρχές του καλοκαιριού ακριβώς επειδή τα περιστατικά παρουσιάζουν εποχική έξαρση.
Η ελληνική πραγματικότητα
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμη ένα ενιαίο εθνικό σύστημα που να δημοσιεύει μηνιαία στατιστικά στοιχεία για τις εγκαταλείψεις ζώων. Ωστόσο, η εικόνα που μεταφέρουν διαχρονικά οι φιλοζωικές οργανώσεις, τα δημοτικά καταφύγια και οι εθελοντές είναι απολύτως σαφής.
Οι καταγγελίες για εγκατάλειψη αυξάνονται σημαντικά λίγο πριν από τις μεγάλες εξόδους του καλοκαιριού και κορυφώνονται τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Δήμοι και φιλοζωικά σωματεία αναφέρουν κάθε χρόνο μεγαλύτερο αριθμό περιστατικών σε επαρχιακές περιοχές, νησιά αλλά και δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς. Το φαινόμενο γίνεται ιδιαίτερα αισθητό σε νησιά και τουριστικές περιοχές, όπου οι τοπικές φιλοζωικές οργανώσεις καλούνται κάθε καλοκαίρι να διαχειριστούν σημαντικά αυξημένο αριθμό περιστατικών σε σχέση με τον υπόλοιπο χρόνο.
Ιδιαίτερα συχνό είναι το φαινόμενο ιδιοκτήτες να μεταφέρουν το ζώο τους στο χωριό ή στο εξοχικό και να το εγκαταλείπουν εκεί, θεωρώντας λανθασμένα ότι θα μπορέσει να επιβιώσει μόνο του επειδή βρίσκεται «στη φύση» ή κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα δεσποζόμενα ζώα δεν διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες επιβίωσης. Δεν γνωρίζουν πώς να αναζητήσουν τροφή, κινδυνεύουν από τροχαία ατυχήματα, αφυδάτωση, θερμοπληξία και ασθένειες, ενώ αρκετά πεθαίνουν μέσα στις πρώτες ημέρες μετά την εγκατάλειψη.
Τα τελευταία χρόνια, η Πολιτεία επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μέσω του Προγράμματος «Άργος», το οποίο εισήγαγε ο Ν. 4830/2021 και στηρίζεται στην ηλεκτρονική καταγραφή των ζώων συντροφιάς, την υποχρεωτική σήμανση (microchip), το Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς και την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των δήμων για τη διαχείριση των αδέσποτων.
Το Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς λειτουργεί πλέον ως το βασικό ψηφιακό εργαλείο καταγραφής και ιχνηλασιμότητας των ζώων συντροφιάς, διευκολύνοντας την εφαρμογή της νομοθεσίας από τις αρμόδιες αρχές.
Τι προβλέπει σήμερα η νομοθεσία
Η εγκατάλειψη ενός ζώου συντροφιάς δεν αποτελεί απλώς αντικοινωνική συμπεριφορά, αλλά παράβαση της ελληνικής νομοθεσίας. Το ισχύον πλαίσιο βασίζεται στον Ν. 4830/2021 για την ευζωία των ζώων συντροφιάς, όπως ισχύει σήμερα μετά τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις του, και προβλέπει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για κάθε ιδιοκτήτη.
Η υποχρεωτική ηλεκτρονική σήμανση (microchip), η καταχώριση στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς και οι ψηφιακές υπηρεσίες του pet.gov.gr διευκολύνουν πλέον την ταυτοποίηση των ιδιοκτητών και τον εντοπισμό περιστατικών εγκατάλειψης.
Παράλληλα, η νομοθεσία προβλέπει αυστηρές διοικητικές κυρώσεις, ενώ όταν η εγκατάλειψη συνοδεύεται από κακοποίηση ή θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή του ζώου, μπορεί να επισύρει και ποινικές συνέπειες.
Γιατί το καλοκαίρι φαίνονται περισσότερα αδέσποτα
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εικόνα των περισσότερων αδέσποτων στους δρόμους δεν οφείλεται αποκλειστικά στην εγκατάλειψη.
Την ίδια περίοδο εμφανίζεται και το δεύτερο μεγάλο κύμα αύξησης του πληθυσμού: οι γέννες της άνοιξης.
Τα κουτάβια και τα γατάκια που γεννήθηκαν τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, μέχρι τα μέσα του καλοκαιριού έχουν μεγαλώσει αρκετά ώστε να κινούνται μόνα τους. Έτσι, ο αριθμός των ζώων που είναι πλέον ορατά σε πλατείες, δρόμους και παραλίες αυξάνεται αισθητά.
Αυτό δημιουργεί την εντύπωση μιας ξαφνικής «έκρηξης» αδέσποτων, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για τη συνδυασμένη επίδραση των νέων γεννήσεων και των νέων εγκαταλείψεων.
Η στείρωση παραμένει το μεγάλο ζητούμενο
Η διεθνής επιστημονική κοινότητα θεωρεί ότι ο αποτελεσματικότερος τρόπος περιορισμού των αδέσποτων δεν είναι η περισυλλογή, αλλά η πρόληψη.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων (WOAH) και πολλές ευρωπαϊκές κτηνιατρικές οργανώσεις επισημαίνουν ότι η υπεύθυνη ιδιοκτησία, η ηλεκτρονική σήμανση, η καταγραφή των ζώων και κυρίως η στείρωση αποτελούν τους βασικούς πυλώνες για τον έλεγχο του πληθυσμού.
Ένα μόνο αστείρωτο θηλυκό ζώο μπορεί, μαζί με τους απογόνους του, να οδηγήσει μέσα σε λίγα χρόνια στη γέννηση εκατοντάδων νέων ζώων, γεγονός που εξηγεί γιατί ακόμη και σχετικά μικρός αριθμός εγκαταλείψεων αρκεί για να δημιουργήσει εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού.
Ένα πρόβλημα που επηρεάζει ολόκληρη την κοινωνία
Η αύξηση των αδέσποτων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα φιλοζωίας. Επηρεάζει τη δημόσια υγεία, την οδική ασφάλεια, τον τουρισμό, αλλά και τους ίδιους τους δήμους, οι οποίοι καλούνται να διαχειριστούν ολοένα μεγαλύτερο αριθμό ζώων με περιορισμένους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους.
Παράλληλα, χιλιάδες εθελοντές και φιλοζωικές οργανώσεις αναλαμβάνουν κάθε καλοκαίρι ένα δυσανάλογο βάρος, προσπαθώντας να περιθάλψουν τραυματισμένα ή εγκαταλελειμμένα ζώα, να καλύψουν έξοδα κτηνιατρικής περίθαλψης και να βρουν νέες οικογένειες για ζώα που έχασαν το σπίτι τους.
Το πραγματικό δίλημμα ξεκινά πριν από τις διακοπές
Οι φιλοζωικές οργανώσεις επιμένουν ότι η λύση δεν βρίσκεται στις καμπάνιες του Αυγούστου, αλλά στον σωστό προγραμματισμό πριν ακόμη οργανωθούν οι διακοπές.
Η επιλογή καταλυμάτων που δέχονται κατοικίδια, η φιλοξενία του ζώου από συγγενείς ή φίλους, οι επαγγελματικές υπηρεσίες φύλαξης και οι πανσιόν αποτελούν λύσεις που υπάρχουν πλέον σε όλη τη χώρα.
Για τους ανθρώπους που ασχολούνται καθημερινά με τα αδέσποτα, το καλοκαίρι δεν είναι περίοδος ξεκούρασης αλλά η πιο απαιτητική εποχή του χρόνου. Όσο οι εγκαταλείψεις συνεχίζονται και οι ανεξέλεγκτες γεννήσεις παραμένουν πραγματικότητα, οι δρόμοι, τα καταφύγια και οι εθελοντές θα συνεχίσουν να σηκώνουν ένα βάρος που θα έπρεπε να μοιράζεται ολόκληρη η κοινωνία.
Το καλοκαίρι δεν δημιουργεί αδέσποτα. Απλώς αποκαλύπτει, με τον πιο σκληρό τρόπο, τις συνέπειες της ανθρώπινης ανευθυνότητας.
