Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα αφορούσε κυρίως τα πλαστικά μιας χρήσης, τις μετακινήσεις ή την κατανάλωση ενέργειας. Σήμερα, όμως, έχει επεκταθεί και σε έναν τομέα που μέχρι πρότινος περνούσε σχεδόν απαρατήρητος: τη φροντίδα των κατοικίδιων.
Δεν είναι τυχαίο. Στην Ευρώπη ζουν περισσότερα από 160 εκατομμύρια σκυλιά και γάτες, ενώ και στην Ελλάδα τα κατοικίδια αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητας εκατοντάδων χιλιάδων νοικοκυριών.
Μαζί με την αύξηση της υπεύθυνης ιδιοκτησίας μεγαλώνει και η κατανάλωση προϊόντων: τροφές, λιχουδιές, σακούλες περισυλλογής ακαθαρσιών, άμμος γάτας, παιχνίδια, λουριά και δεκάδες ακόμη αντικείμενα που χρησιμοποιούνται καθημερινά.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ένα κατοικίδιο έχει περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Το έχει. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν υπάρχουν επιλογές που μπορούν να το περιορίσουν χωρίς να μειώνουν την ποιότητα της φροντίδας του.
Το μεγαλύτερο λάθος είναι να πιστεύουμε ότι όλα αρχίζουν και τελειώνουν στις σακούλες
Όταν γίνεται λόγος για βιώσιμη φροντίδα ενός σκύλου, οι περισσότεροι σκέφτονται αμέσως τις σακούλες περισυλλογής ακαθαρσιών. Είναι λογικό: χρησιμοποιούνται καθημερινά και, μετά από λίγα δευτερόλεπτα, καταλήγουν στα απορρίμματα.
Ένας σκύλος που βγαίνει δύο ή τρεις φορές την ημέρα μπορεί να χρειαστεί περισσότερες από χίλιες σακούλες μέσα σε έναν χρόνο. Αν προσθέσει κανείς τα εκατομμύρια κατοικίδια που ζουν στην Ευρώπη, αντιλαμβάνεται εύκολα γιατί το συγκεκριμένο προϊόν βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για τη βιωσιμότητα.
Ωστόσο, οι σακούλες αποτελούν μόνο ένα μέρος της εικόνας. Συσκευασίες τροφής, κονσέρβες, πλαστικά δοχεία, σακιά ξηράς τροφής, παιχνίδια που αντικαθίστανται συχνά και αξεσουάρ μικρής διάρκειας ζωής συμβάλλουν επίσης στη συνολική παραγωγή απορριμμάτων.
Με άλλα λόγια, η πιο «πράσινη» επιλογή δεν είναι απαραίτητα εκείνη που φέρει ένα μεγάλο πράσινο φύλλο στη συσκευασία της.
Βιοδιασπώμενη, κομποστοποιήσιμη ή από ανακυκλωμένο πλαστικό;
Αρκεί μια γρήγορη αναζήτηση σε ένα ελληνικό ηλεκτρονικό κατάστημα με είδη κατοικιδίων για να βρει κανείς δεκάδες διαφορετικές σακούλες με χαρακτηρισμούς όπως «eco», «biodegradable», «compostable» ή «από ανακυκλωμένο πλαστικό».
Οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται συχνά σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Στην πραγματικότητα, όμως, περιγράφουν διαφορετικά προϊόντα.
Οι βιοδιασπώμενες σακούλες έχουν σχεδιαστεί ώστε να αποδομούνται με την πάροδο του χρόνου μέσω της δράσης μικροοργανισμών. Το πόσο γρήγορα και κάτω από ποιες συνθήκες συμβαίνει αυτό, όμως, διαφέρει σημαντικά από προϊόν σε προϊόν.
Οι κομποστοποιήσιμες (compostable) σακούλες προορίζονται να αποδομηθούν σε ελεγχόμενες συνθήκες κομποστοποίησης.
Στην Ευρώπη, η πιστοποίηση EN 13432 αποτελεί ένα από τα βασικά πρότυπα που χρησιμοποιούνται για τέτοιου είδους προϊόντα.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μια τέτοια σακούλα θα αποσυντεθεί με τον ίδιο τρόπο αν καταλήξει σε έναν κοινό κάδο απορριμμάτων ή σε χώρο υγειονομικής ταφής.
Υπάρχουν, τέλος, και σακούλες που κατασκευάζονται από ανακυκλωμένο πλαστικό (PCR – Post Consumer Recycled). Δεν είναι βιοδιασπώμενες, αλλά αξιοποιούν ήδη υπάρχον πλαστικό, μειώνοντας την ανάγκη παραγωγής νέας πρώτης ύλης.
Η παγίδα του «eco»
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο που πρέπει να γνωρίζει ένας ιδιοκτήτης.
Οι λέξεις eco, green, natural, planet friendly ή environmentally friendly δεν αποτελούν από μόνες τους εγγύηση ότι ένα προϊόν έχει μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Τα τελευταία χρόνια, οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν εντείνει τις προσπάθειες περιορισμού του λεγόμενου greenwashing, δηλαδή της χρήσης γενικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών που δεν συνοδεύονται από επαρκή τεκμηρίωση.
Για τον καταναλωτή, αυτό σημαίνει ότι αξίζει να κοιτάζει λίγο πιο προσεκτικά τη συσκευασία. Υπάρχουν πιστοποιήσεις; Αναφέρεται από ποιο υλικό κατασκευάζεται το προϊόν; Δίνονται σαφείς οδηγίες για τον τρόπο απόρριψής του;
Συχνά, αυτές οι πληροφορίες είναι πιο χρήσιμες από ένα μεγάλο πράσινο λογότυπο.
Τι βρίσκει σήμερα ο Έλληνας καταναλωτής
Η θετική εξέλιξη είναι ότι η ελληνική αγορά έχει αλλάξει αισθητά τα τελευταία χρόνια.
Πλέον, τόσο οι μεγάλες αλυσίδες ειδών κατοικιδίων όσο και πολλά ανεξάρτητα pet shops διαθέτουν επιλογές που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν δύσκολο να βρεθούν.
Στα ράφια τους συναντά κανείς σακούλες περισυλλογής από φυτικά υλικά, κομποστοποιήσιμες σακούλες με σχετικές πιστοποιήσεις, αλλά και προϊόντα που κατασκευάζονται από ανακυκλωμένο πλαστικό.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ζήτηση για πιο βιώσιμες λύσεις αυξάνεται και στην Ελλάδα.
Παρ’ όλα αυτά, η καλύτερη επιλογή δεν είναι πάντα η πιο ακριβή ούτε εκείνη που προβάλλεται περισσότερο. Όπως συμβαίνει και σε άλλες κατηγορίες προϊόντων, η ενημέρωση του καταναλωτή παραμένει το σημαντικότερο εργαλείο για μια ουσιαστικά πιο φιλική προς το περιβάλλον αγορά.
Οι κονσέρβες είναι τελικά πιο φιλικές προς το περιβάλλον;
Όταν συζητάμε για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των τροφών για κατοικίδια, η κουβέντα συνήθως περιορίζεται στην ποιότητα της τροφής. Σπάνια εξετάζουμε τη συσκευασία της.
Οι μεταλλικές κονσέρβες έχουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: μπορούν να ανακυκλωθούν πολλές φορές, αρκεί να αδειάσουν από τα υπολείμματα τροφής πριν καταλήξουν στον μπλε κάδο.
Αντίθετα, αρκετά εύκαμπτα σακουλάκια (pouches) αποτελούνται από πολλαπλά στρώματα διαφορετικών υλικών, κάτι που δυσκολεύει σημαντικά την ανακύκλωσή τους στις υπάρχουσες υποδομές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κονσέρβες είναι πάντα η καλύτερη επιλογή ή ότι τα pouches πρέπει να αποφεύγονται. Σημαίνει όμως ότι, όταν δύο προϊόντα καλύπτουν εξίσου καλά τις διατροφικές ανάγκες του κατοικιδίου, αξίζει να λάβουμε υπόψη και το είδος της συσκευασίας.
Αντίστοιχα, στις ξηρές τροφές, οι μεγαλύτερες συσκευασίες παράγουν συνήθως λιγότερα απορρίμματα ανά κιλό τροφής από τις πολλές μικρές συσκευασίες. Βέβαια, αυτό έχει νόημα μόνο όταν η τροφή καταναλώνεται έγκαιρα και αποθηκεύεται σωστά, ώστε να μη χαλάσει και καταλήξει στα σκουπίδια.
Η άμμος της γάτας: Ένας «αόρατος» παράγοντας
Οι ιδιοκτήτες γατών γνωρίζουν καλά ότι η άμμος αποτελεί ένα από τα προϊόντα που αγοράζονται συχνότερα μέσα στη χρονιά. Ωστόσο, σπάνια συζητείται το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα.
Οι περισσότερες συμβατικές άμμοι βασίζονται στον μπεντονίτη, ένα φυσικό ορυκτό που εξορύσσεται από λατομεία. Τα τελευταία χρόνια, όμως, έχουν εμφανιστεί στην ελληνική αγορά εναλλακτικές από φυτικές ίνες, ξύλο, χαρτί ή άλλα ανανεώσιμα υλικά.
Οι φυτικές άμμοι δεν είναι ιδανικές για κάθε γάτα ούτε όλες έχουν την ίδια απορροφητικότητα ή διάρκεια ζωής. Ωστόσο, για αρκετούς ιδιοκτήτες αποτελούν μια επιλογή που μπορεί να μειώσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με σωστή χρήση και αποφυγή άσκοπης σπατάλης.
Το πιο βιώσιμο προϊόν είναι συχνά εκείνο που δεν χρειάζεται να αντικαταστήσετε
Η συζήτηση για τη βιωσιμότητα επικεντρώνεται πολλές φορές στα υλικά, όμως εξίσου σημαντική είναι η διάρκεια ζωής ενός προϊόντος.
Ένα ανθεκτικό λουρί που θα χρησιμοποιηθεί για χρόνια, ένα ανοξείδωτο μπολ που δεν θα χρειαστεί αντικατάσταση ή ένα ποιοτικό παιχνίδι που δεν θα καταλήξει στα σκουπίδια έπειτα από λίγες ημέρες μπορεί να αποδειχθούν πιο φιλικές επιλογές από μια σειρά προϊόντων που διαφημίζονται ως «οικολογικά», αλλά αντικαθίστανται συνεχώς.
Το ίδιο ισχύει και για τα αξεσουάρ μεταφοράς, τα κρεβατάκια και τα δοχεία αποθήκευσης τροφής. Η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής σημαίνει λιγότερες αγορές και, τελικά, λιγότερα απορρίμματα.
Πώς να μην πέσετε στην παγίδα του greenwashing
Η αυξημένη ζήτηση για πιο βιώσιμα προϊόντα έχει οδηγήσει πολλές εταιρείες να επενδύσουν στην οικολογική εικόνα των συσκευασιών τους. Αυτό δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Χρειάζεται, όμως, λίγη προσοχή.
Πριν επιλέξετε ένα προϊόν, αξίζει να αναζητήσετε συγκεκριμένες πληροφορίες και όχι μόνο γενικούς χαρακτηρισμούς.
Ρωτήστε τον εαυτό σας:
- Αναφέρει ξεκάθαρα από ποιο υλικό είναι κατασκευασμένο;
- Υπάρχει αναγνωρισμένη πιστοποίηση όταν γίνεται λόγος για κομποστοποίηση;
- Δίνει οδηγίες για τη σωστή απόρριψη ή ανακύκλωσή του;
- Είναι πραγματικά σχεδιασμένο να διαρκέσει περισσότερο ή απλώς χρησιμοποιεί «πράσινες» λέξεις στη συσκευασία;
Όσο πιο σαφείς είναι οι απαντήσεις, τόσο πιο εύκολο είναι να ξεχωρίσει κανείς μια ουσιαστική βιώσιμη επιλογή από μια καλή διαφημιστική καμπάνια.
Πέντε μικρές αλλαγές που κάνουν πραγματική διαφορά
Δεν χρειάζεται να αλλάξετε όσα χρησιμοποιείτε από τη μία ημέρα στην άλλη. Οι μικρές, σταθερές συνήθειες έχουν συνήθως μεγαλύτερο αποτέλεσμα.
Μπορείτε να:
- ανακυκλώνετε σωστά τις μεταλλικές κονσέρβες αφού αφαιρέσετε τα υπολείμματα τροφής,
- προτιμάτε μεγαλύτερες συσκευασίες ξηράς τροφής όταν γνωρίζετε ότι θα καταναλωθούν εγκαίρως,
- επιλέγετε ανθεκτικά αξεσουάρ που δεν χρειάζονται συχνή αντικατάσταση,
- αποφεύγετε τις περιττές πλαστικές συσκευασίες όταν υπάρχουν αντίστοιχες λύσεις με λιγότερο υλικό,
- ενημερώνεστε για τις πιστοποιήσεις των προϊόντων αντί να βασίζεστε αποκλειστικά σε χαρακτηρισμούς όπως «eco» ή «green».
Καμία από αυτές τις αλλαγές δεν θα λύσει από μόνη της το περιβαλλοντικό πρόβλημα. Όλες μαζί, όμως, μπορούν να μειώσουν αισθητά τα απορρίμματα που παράγονται σε βάθος χρόνου.
Η βιωσιμότητα ξεκινά από τις καθημερινές επιλογές
Η φροντίδα ενός κατοικιδίου θα έχει πάντοτε κάποιο περιβαλλοντικό κόστος. Αυτό είναι αναπόφευκτο. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να μηδενίσουμε το αποτύπωμά του, αλλά να το περιορίσουμε όπου αυτό είναι εφικτό.
Σήμερα, οι Έλληνες ιδιοκτήτες έχουν περισσότερες επιλογές από ποτέ. Στα περισσότερα καταστήματα ειδών κατοικιδίων μπορεί κανείς να βρει προϊόντα που δίνουν έμφαση στη μείωση του πλαστικού, στην ανακύκλωση ή στη χρήση ανανεώσιμων υλικών. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν με «πράσινη» ετικέτα είναι και η καλύτερη επιλογή.
Η ουσιαστική βιωσιμότητα δεν βρίσκεται μόνο στη σακούλα που αγοράζουμε ή στην κονσέρβα που ανακυκλώνουμε. Βρίσκεται στις καθημερινές συνήθειες, στην υπεύθυνη κατανάλωση και στην επιλογή προϊόντων που σχεδιάζονται για να αντέχουν στον χρόνο.
Ίσως, τελικά, το πιο «πράσινο» κατοικίδιο να μην είναι εκείνο που χρησιμοποιεί τα πιο ακριβά οικολογικά προϊόντα, αλλά εκείνο του οποίου ο κηδεμόνας σκέφτεται λίγο περισσότερο πριν από κάθε αγορά.
