Στην Ουγγαρία, η κυβέρνηση ετοιμάζεται να καταθέσει στη Βουλή νομοσχέδιο για την επιβολή ετήσιου φόρου 1% στις μεγάλες περιουσίες από το 2027. Στην Ελλάδα, ο Αλέξης Τσίπρας προτείνει μια μόνιμη «πατριωτική εισφορά», επίσης 1%, η οποία θα βαρύνει το οικονομικά ισχυρότερο 1% του πληθυσμού.
Οι δύο προτάσεις κινούνται στην ίδια πολιτική κατεύθυνση, παρουσιάζουν όμως ουσιαστικές διαφορές. Η ουγγρική κυβέρνηση έχει ορίσει ένα συγκεκριμένο χρηματικό κατώφλι, ενώ η πρόταση του Αλέξη Τσίπρα προσδιορίζει τους υπόχρεους ως ποσοστό του πληθυσμού, χωρίς να έχουν ακόμη παρουσιαστεί όλες οι τεχνικές λεπτομέρειες εφαρμογής.
Το σχέδιο της Ουγγαρίας
Σύμφωνα με το Investment Migration Insider, το ουγγρικό νομοσχέδιο προβλέπει ετήσιο φόρο 1% για περιουσία που υπερβαίνει το ένα δισεκατομμύριο φιορίνια. Στη φορολογητέα ύλη αναμένεται να περιλαμβάνονται ακίνητα, χρηματοοικονομικά στοιχεία, τίτλοι και εταιρικές συμμετοχές.
Η κυβέρνηση υπολογίζει ότι ο φόρος μπορεί να αποφέρει από 300 έως 600 δισ. φιορίνια τον χρόνο. Παραμένει, ωστόσο, αδιευκρίνιστο εάν ο συντελεστής θα επιβάλλεται μόνο στο τμήμα της περιουσίας πάνω από το όριο ή στο σύνολό της, μόλις ο φορολογούμενος ξεπεράσει το ένα δισεκατομμύριο φιορίνια.
Το δυσκολότερο ζήτημα είναι η αποτίμηση. Η Ουγγαρία είχε επιχειρήσει να θεσπίσει φόρο περιουσίας και το 2009, αλλά οι σχετικές διατάξεις για τα ακίνητα ακυρώθηκαν από το Συνταγματικό Δικαστήριο. Το δικαστήριο έκρινε ότι η αβεβαιότητα γύρω από την αγοραία αξία μετέφερε υπερβολικό κίνδυνο στον φορολογούμενο και παραβίαζε την αρχή της ασφάλειας δικαίου.
Αυτή τη φορά το πρόβλημα είναι ακόμη πιο σύνθετο, καθώς σημαντικό μέρος των εσόδων αναμένεται να προέλθει από επιχειρηματικές συμμετοχές. Η αξία μιας μη εισηγμένης εταιρείας δεν προσδιορίζεται πάντοτε με αντικειμενικό και άμεσα επαληθεύσιμο τρόπο. Η κυβέρνηση παραπέμπει στο ελβετικό μοντέλο, χωρίς όμως να έχει παρουσιάσει ακόμη αναλυτική μέθοδο αποτίμησης.
Η «πατριωτική εισφορά» του Αλέξη Τσίπρα
Στην Ελλάδα, ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε την πρότασή του ως μόνιμη εισφορά 1% επί της καθαρής περιουσίας του πλουσιότερου 1% των Ελλήνων, χρησιμοποιώντας το σύνθημα «1% για το 100%».
Σύμφωνα με την αναλυτική παρουσίαση της πρότασης, το ανώτερο 1% κατέχει περιουσία περίπου 201,6 δισ. ευρώ. Με βάση έναν οριζόντιο συντελεστή 1%, τα δυνητικά έσοδα υπολογίζονται σε περίπου 2,02 δισ. ευρώ ετησίως.
Η εισφορά χαρακτηρίζεται «πατριωτική», επειδή, κατά το σκεπτικό της πρότασης, οι οικονομικά ισχυρότεροι καλούνται να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της προσπάθειας για τη σύγκλιση της Ελλάδας με την υπόλοιπη Ευρώπη. Προβλέπεται επίσης ότι οι υπόχρεοι δεν θα καταβάλλουν παράλληλα άλλη εισφορά που να αφορά την ίδια περιουσία.
Η συζήτηση επεκτάθηκε και στις μεγάλες τραπεζικές καταθέσεις. Στη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ, ο Αλέξης Τσίπρας έθεσε το ερώτημα κατά πόσο είναι δίκαιο να φορολογείται η κατοικία ενός μέσου πολίτη, αλλά να μη συμμετέχει αναλόγως κάποιος που διαθέτει εκατομμύρια ευρώ σε καταθέσεις. Δεν παρουσιάστηκε, πάντως, αυτοτελής φόρος καταθέσεων ούτε αναλυτική κλίμακα.
Η κρίσιμη διαφορά των δύο μοντέλων
Στην Ουγγαρία, το σημείο εκκίνησης είναι συγκεκριμένο: περιουσία άνω του ενός δισεκατομμυρίου φιορινιών. Στην ελληνική πρόταση δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί ένα σαφές κατώτατο ποσό. Ο προσδιορισμός του πλουσιότερου 1% προϋποθέτει ολοκληρωμένο περιουσιολόγιο και ενιαία καταγραφή ακινήτων, καταθέσεων, μετοχών, ομολόγων, εταιρικών συμμετοχών και ενδεχομένως περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό.
Ανοιχτό παραμένει και στις δύο περιπτώσεις εάν ο φόρος θα επιβάλλεται στο σύνολο της καθαρής περιουσίας ή μόνο στο ποσό πάνω από το προβλεπόμενο όριο. Η επιλογή αυτή επηρεάζει τόσο τα αναμενόμενα έσοδα όσο και τη δικαιοσύνη του μέτρου.
Παράλληλα, πρέπει να καθοριστεί ο τρόπος αφαίρεσης των χρεών, η αντιμετώπιση της κύριας κατοικίας και των οικογενειακών επιχειρήσεων, καθώς και το εάν θα προβλέπονται εξαιρέσεις για περιουσία που έχει μεγάλη λογιστική αξία αλλά δεν αποφέρει αντίστοιχη ρευστότητα.
Έσοδα, ανισότητες και κίνδυνος φυγής κεφαλαίων
Οι υποστηρικτές του φόρου πλούτου θεωρούν ότι μπορεί να περιορίσει τις ανισότητες και να χρηματοδοτήσει κοινωνικές ή αναπτυξιακές πολιτικές χωρίς νέα επιβάρυνση των μισθωτών και της μεσαίας τάξης. Οι επικριτές αντιτείνουν ότι μπορεί να οδηγήσει σε μεταφορά φορολογικής κατοικίας, φυγή κεφαλαίων και περίπλοκες διαδικασίες αποτίμησης.
Η διεθνής εμπειρία δεν δίνει μία ενιαία απάντηση. Χώρες όπως η Νορβηγία, η Ισπανία, η Ελβετία και η Κολομβία εφαρμόζουν μορφές φόρου καθαρής περιουσίας, ενώ άλλα κράτη έχουν περιορίσει ή εγκαταλείψει αντίστοιχα συστήματα.
Το ουσιαστικό τεστ, επομένως, δεν είναι μόνο ο συντελεστής του 1%. Είναι η ακρίβεια του περιουσιολογίου, η δυνατότητα αντικειμενικής αποτίμησης, η αποτροπή της φοροαποφυγής και η συμβατότητα του μέτρου με τις συνταγματικές εγγυήσεις. Η Ουγγαρία καλείται να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα με το νομοσχέδιο που θα καταθέσει.
Στην Ελλάδα, η «πατριωτική εισφορά» βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της πολιτικής πρότασης και θα κριθεί από τις λεπτομέρειες που δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.
