Μεταναστευτικό: Αυστηρότερες διαδικασίες με screening, ταχύτερη εξέταση αιτήσεων και στενότερη σύνδεση ασύλου – επιστροφών

Το νομοσχέδιο για την εφαρμογή του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Μεταναστευτικό παρουσίασε στο υπουργικό συμβούλιο ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, στο πλαίσιο της συνεδρίασης που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη (26.03.2026) υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.

Το νέο πλαίσιο για το Μεταναστευτικό, όπως παρουσιάστηκε από τον Θάνο Πλέυρη, εισάγει ταχύτερες και αυστηρότερες διαδικασίες για τη διαχείριση των παράνομων εισόδων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο την επιτάχυνση τόσο της εξέτασης των αιτήσεων ασύλου όσο και των επιστροφών.

Έως επτά μέρες το screening

Κεντρικό στοιχείο του νέου συστήματος είναι ο υποχρεωτικός έλεγχος διαλογής, το λεγόμενο screening, για όλους όσοι εισέρχονται παράνομα στη χώρα. Ο έλεγχος αυτός θα περιλαμβάνει ταυτοποίηση, υγειονομική εξέταση και ενισχυμένο έλεγχο ασφαλείας και, όπως ανακοινώθηκε, θα πρέπει να ολοκληρώνεται εντός επτά ημερών στα σύνορα και εντός τριών ημερών στην ενδοχώρα. Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι ότι η πρώτη καταγραφή και αξιολόγηση θα γίνεται σε αυστηρά καθορισμένο χρόνο, ώστε να περιορίζονται οι καθυστερήσεις και τα κενά στη διαχείριση των ροών.

Το πλαίσιο για τις αιτήσεις ασύλου

Η εξέταση των αιτήσεων ασύλου διαφοροποιείται ανάλογα με το προφίλ του αιτούντος. Για πρόσωπα που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας, προβλέπεται υποχρεωτική συνοριακή διαδικασία, η οποία θα ολοκληρώνεται εντός 12 εβδομάδων και θα συνοδεύεται είτε από περιορισμό της ελευθερίας είτε από διοικητική κράτηση. Σε περίπτωση απόρριψης, θα ακολουθεί άμεσα ταχεία διαδικασία επιστροφής. Για όσους, αντίθετα, εμφανίζουν ισχυρότερο προσφυγικό προφίλ, θα εφαρμόζεται η κανονική διαδικασία ασύλου με χρονικό ορίζοντα έως έξι μήνες.

Οι επιστροφές

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδει η κυβέρνηση και στη στενότερη διασύνδεση της απορριπτικής απόφασης ασύλου με την απόφαση επιστροφής. Όπως επισημάνθηκε στην παρουσίαση, η απόφαση επιστροφής θα πρέπει πλέον να εκδίδεται είτε μαζί με την απορριπτική απόφαση ασύλου από το ίδιο όργανο είτε ταυτόχρονα από άλλον αρμόδιο διοικητικό φορέα. Το στοιχείο αυτό προβάλλεται από την κυβέρνηση ως κρίσιμη τομή, καθώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει το χρόνιο πρόβλημα της χρονικής απόστασης ανάμεσα στην απόρριψη μιας αίτησης και στην εκκίνηση της διαδικασίας επιστροφής.

Στο νέο πλαίσιο εντάσσεται και ο υποχρεωτικός μηχανισμός ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, μέσω του οποίου τα κράτη-μέλη θα καλούνται να συνεισφέρουν με μετεγκαταστάσεις, οικονομική στήριξη ή επιχειρησιακή βοήθεια όταν χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, δέχονται αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις. Κατά την κυβερνητική αποτύπωση, πρόκειται για πρόβλεψη που αναγνωρίζει πιο καθαρά το βάρος που σηκώνουν τα κράτη πρώτης υποδοχής, έστω και αν η εφαρμογή της θα κριθεί στην πράξη από τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργήσει ο επιμερισμός των υποχρεώσεων στο εσωτερικό της Ε.Ε.

Η κυβέρνηση δίνει, παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση στις διμερείς συμφωνίες που έχει συνάψει η χώρα με βασικούς ευρωπαϊκούς προορισμούς δευτερογενών μετακινήσεων, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο, ενώ, όπως αναφέρεται, ακολουθεί και η Γαλλία. Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, με τις συμφωνίες αυτές η Ελλάδα πέτυχε να μην υπάρξουν επιστροφές παράτυπων μεταναστών που είχαν αιτηθεί διεθνή προστασία στη χώρα έως τις 12 Ιουνίου 2026, να διαγραφεί η υποχρέωση επανεισδοχής τους και να υπάρξει, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, «καθαρή εκκίνηση» κατά την εφαρμογή του νέου Συμφώνου. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για τον υπό διαμόρφωση Κανονισμό Επιστροφών, ο οποίος, σύμφωνα με την κυβέρνηση, θα επιτρέψει τη δημιουργία κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Θάνος Πλεύρης: Προχωρά ο Κανονισμός Επιστροφών

Το στίγμα αυτό ενίσχυσε και ο ίδιος ο Θάνος Πλεύρης με ανάρτησή του, στην οποία σημείωσε ότι ο Κανονισμός Επιστροφών «προχωράει» και ότι διατάξεις του έχουν ήδη ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο. Υποστήριξε ακόμη ότι έχουν ξεκινήσει διεργασίες με τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία για τη λειτουργία τέτοιων κέντρων εκτός Ε.Ε., δίνοντας έτσι ένα σαφέστερο πολιτικό περίγραμμα της κατεύθυνσης που επιδιώκει η κυβέρνηση στο μεταναστευτικό πεδίο.

Ο υπουργός δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στην παρουσίαση της κυβερνητικής γραμμής, αλλά επέλεξε να δώσει και καθαρό πολιτικό τόνο στην παρέμβασή του. Στρέφοντας τα πυρά του προς το ΠΑΣΟΚ και την Αριστερά, υποστήριξε ότι δεν στήριξαν ούτε τον Κανονισμό Επιστροφών ούτε τον Κανονισμό των Ασφαλών Τρίτων Χωρών, μολονότι, όπως ανέφερε, πρόκειται για ρυθμίσεις που επιταχύνουν τις απελάσεις και τις επιστροφές. «Το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί άλλο να κρύβεται», ανέφερε χαρακτηριστικά, θέτοντας ευθέως το ερώτημα «σε τι διαφέρει η σημερινή πολιτική του ΠΑΣΟΚ για τη μετανάστευση με την πολιτική ΣΥΡΙΖΑ για τα ανοικτά σύνορα».