Η Πάντοβα απέχει λιγότερο από μία ώρα από τη Βενετία, αλλά έχει τον δικό της χαρακτήρα και αρκετούς λόγους για να την επισκεφθεί κανείς. Στοές που διατρέχουν το ιστορικό κέντρο, πολυσύχναστες πλατείες, υπαίθριες αγορές, φοιτητές και μικρά καφέ συνθέτουν την καθημερινότητα μιας πόλης που διατηρεί ζωντανή την ιστορία της. Το πρόσφατο ταξίδι μου εκεί είχε ως αφετηρία τον ιταλικό καφέ και μια επίσκεψη στις εγκαταστάσεις της Diemme, αλλά εξελίχθηκε τελικά σε μια ενδιαφέρουσα γνωριμία με την τέχνη, τη γαστρονομία και τις συνήθειες του Βένετο.
Η σχέση των Ιταλών με τον καφέ είναι άλλωστε ένα ολόκληρο κεφάλαιο της καθημερινής τους ζωής. Ο espresso στο μπαρ, σχεδόν πάντα στα όρθια, η πρωινή στάση για cappuccino και cornetto, οι σπιρτόζικοι διάλογοι μπροστά στη μηχανή του καφέ αποτελούν γνώριμες εικόνες. Πίσω από αυτή τη φαινομενικά απλή συνήθεια κρύβεται μια σπουδαία παράδοση, την οποία αξίζει κανείς να γνωρίσει καλύτερα.
Όταν πίνουμε έναν espresso, σπάνια σκεφτόμαστε όσα έχουν προηγηθεί. Την προέλευση των κόκκων, τη διαλογή, το καβούρδισμα, τις διαφορετικές αναλογίες που συνθέτουν ένα χαρμάνι. Κι όμως, κάθε στάδιο επηρεάζει το αποτέλεσμα. Η επίσκεψη στις εγκαταστάσεις της Diemme, στο Albignasego, λίγο έξω από την Πάντοβα, αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να παρακολουθήσουν από κοντά τη διαδρομή του καφέ από την πρώτη ύλη μέχρι το τελικό προϊόν.
Η ξενάγηση ξεκινά από τον πράσινο καφέ, πριν δηλαδή οι κόκκοι αποκτήσουν το χαρακτηριστικό καφέ χρώμα και τα αρώματα που αναγνωρίζουμε. Εξάλλου το πώς πραγματοποιείται η επιλογή και ο ποιοτικός έλεγχος, με τη βοήθεια τόσο της ανθρώπινης εμπειρίας όσο και σύγχρονων τεχνολογικών συστημάτων είναι μια από τις πιο βασικές διαδικασίες που οφείλει να γνωρίζει κάθε έμπειρος coffee afficionado.
Ακολουθεί το στάδιο του καβουρδίσματος και η συνειδητοποίηση πως ο χρόνος και η θερμοκρασία καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα του καφέ που θα απολαύσει κανείς στο φλιτζάνι. Στη συνέχεια, η ανάμειξη διαφορετικών ποικιλιών, η συσκευασία και η αποθήκευση ολοκληρώνουν την εικόνα μιας «διαδρομής» πολύ πιο σύνθετης από όσο φαντάζεται κάθε λάτρης του καφέ.
Εκείνο αξίζει να κρατήσει κανείς στη μνήμη του από αυτή την επίσκεψη είναι η σημασία στη λεπτομέρεια. Γιατί ο καφές, όπως και το κρασί, είναι ένα προϊόν στο οποίο η πρώτη ύλη, η επεξεργασία και το επιθυμητό στυλ μπορούν να οδηγήσουν σε εντελώς διαφορετικά γευστικά αποτελέσματα. Στη Diemme Academy το επόμενο βήμα περιλαμβάνει τη γευσιγνωσία, το λεγόμενο cupping. Πρόκειται για μια διαδικασία συγκριτικής δοκιμής διαφορετικών καφέδων, που επιτρέπει σε όποιον συμμετέχει σε αυτή να αναγνωρίσει αρώματα, επίπεδα οξύτητας, γλυκύτητα, σώμα και επίγευση.
Για όσους έχουν συνηθίσει να προσεγγίζου γευσιγνωστικά το κρασί, αυτό το πρότζεκτ παρουσιάζει κοινά στοιχεία. Η εμπειρία είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα καθώς και εδώ ανακαλύπτεις διάφορα χαρακτηριστικά, τα οποία συχνά περνούν απαρατήρητα, ειδικά όταν πίνεις βιαστικά τον πρωινό καφέ. Κάπως έτσι, μια καθημερινή συνήθεια αποκτά διαφορετική διάσταση.
Μια οικογενειακή ιστορία που ξεκίνησε το 1927
Η γνωριμία με τον κόσμο της Diemme δεν θα ήταν ολοκληρωμένη χωρίς την ιστορία των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω από το όνομά της. Στην Ιταλία, άλλωστε, οι οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της οικονομικής και κοινωνικής ζωής, μεταφέροντας από γενιά σε γενιά γνώσεις, παραδόσεις και έναν ιδιαίτερο τρόπο αντίληψης της δουλειάς.
Η διαδρομή της Diemme ξεκινά τον Σεπτέμβριο του 1927, όταν ο Romeo και η Emma Dubbini ιδρύουν μια μικρή επιχείρηση καφέ με την ονομασία D.M. Το όνομα θα εξελιχθεί αργότερα σε Diemme και η οικογενειακή δραστηριότητα θα μεγαλώσει, ακολουθώντας τις αλλαγές της ιταλικής κοινωνίας και της αγοράς. Το 1958, τη σκυτάλη παίρνει ο γιος τους Giulio Dubbini, ενώ από το 1997 η τρίτη γενιά, οι Federico και Giannandrea Dubbini, συνεχίζουν στα ίδια χνάρια.
Αυτή η πορεία αποκτά ακόμη περισσότερη σημασία σήμερα, καθώς η Diemme προετοιμάζεται για τη συμπλήρωση ενός αιώνα ζωής. Το 2025, μάλιστα, παρουσίασε τη νέα της οπτική ταυτότητα, ανανεώνοντας το λογότυπο και τις συσκευασίες της, γεγονός που δεν αποτελεί απλώς ζήτημα αισθητικής. Είναι ένας τρόπος να επανασυστήσει τη φιλοσοφία της σε ένα διαφορετικό κοινό.
Η Πάντοβα πέρα από τον καφέ
Μετά την επίσκεψη στις εγκαταστάσεις της Diemme, αξίζει να επιστρέψεις στο ιστορικό κέντρο της Πάντοβα, μιας πόλης που αξίζει να της αφιερώσεις χρόνο. Πρώτο αξιοθέατο είναι η Prato della Valle, μία από τις μεγαλύτερες πλατείες της Ευρώπης, αποτελεί ένα από εκείνα τα σημεία, τα οποία θα σε κάνουν να σταματήσεις για λίγο και να παρατηρήσεις τον χώρο γύρω σου.
Με το χαρακτηριστικό ελλειπτικό της σχήμα, το κανάλι και τα αγάλματα που την περιβάλλουν, αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπόσημα. Από εκεί, η περιήγηση συνεχίζεατι στα στενά και στις υπόλοιπες πλατείες του ιστορικού κέντρου, ανάμεσα σε στοές, παλιά κτίρια, καφέ και εστιατόρια.
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα έχει πάντα η επίσκεψη στην Cappella degli Scrovegni, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της ευρωπαϊκής τέχνης. Οι περίφημες τοιχογραφίες του Giotto, των αρχών του 14ου αιώνα, αποτελούν σταθμό στην ιστορία της δυτικής ζωγραφικής και εξηγούν γιατί το παρεκκλήσι συγκαταλέγεται στους πολιτιστικούς θησαυρούς της UNESCO.
Η Πάντοβα, άλλωστε, είναι ένας τόπος με βαθιά πνευματική παράδοση. Το πανεπιστήμιό της, που ιδρύθηκε το 1222, συγκαταλέγεται στα παλαιότερα της Ευρώπης και έχει συνδεθεί με σπουδαίες προσωπικότητες της επιστήμης και του πνεύματος όπως ο Γαλιλαίος.
Όσο για τη γαστρονομική πλευρά της Πάντοβα, αυτή δεν θα μπορούσε να μην προκαλέι θετική εντύπωση- στην Ιταλία βρίσκεσαι, άλλωστε. Μετά από ένα apperittivo, τα εστιατόρια Memmo, κοντά στην Prato della Valle και UVA, στην Piazza dei Signori, αποτελούν τις καλύτερες ευκαιρίες για να γνωρίσει κάποιος την πόλη και μέσα από την εστιατορική της σκηνή. Σε αυτή τη χώρα, εξάλλου, ένα γεύμα είναι συχνά εξίσου σημαντικό με το μέρος όπου πραγματοποιείται, με την παρέα, την κουβέντα, την ατμόσφαιρα και το κρασί να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εμπειρίας.
Μια τελευταία στάση στη Βενετία
Το ταξίδι αξίζει να ολοκληρωθεί με μια ημέρα στη Βενετία, η οποία απέχει μόλις 20 λεπτά με το τρένο. Παρόλα αυτά, αν βρεθείς εκεί επένδυσε κάτι παραπάνω για να την επισκεφτείς με σκάφος, το οποίο θα πάρεις από το Terminal Fusina. Η άφιξη με το ταχύπλοο ιασχίζοντας με ταχύτητα τη λιμνοθάλασσα, η διαδρομή ανάμεσα στα κανάλια και η πρώτη εικόνα της πόλης να αναδύεται από το νερό έχουν πάντα κάτι ξεχωριστό, όσες φορές κι αν έχεις επισκεφθεί τη Γαληνοτάτη.
Η κλασική περιήγηση ξεκινά πάντα από την περίφημη Πλατεία του Αγίου Μάρκου (Piazza San Marco), το ιστορικό και πολιτικό κέντρο της Βενετίας. Ο Ναπολέων, μάλιστα, φέρεται να την είχε αποκαλέσει «το ωραιότερο σαλόνι της Ευρώπης», ένας χαρακτηρισμός που εξακολουθεί να της ταιριάζει. Περιτριγυρισμένη από εντυπωσιακά κτίρια και στοές, η συγκεκριμένη πλατεία συγκεντρώνει μερικά από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά μνημεία της πόλης.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η Βασιλική του Αγίου Μάρκου, με τους πέντε τρούλους, τα περίτεχνα ψηφιδωτά και τις έντονες βυζαντινές επιρροές. Η σημερινή της μορφή χρονολογείται κυρίως από τον 11ο αιώνα, ενώ για πολλούς αιώνες υπήρξε το θρησκευτικό σύμβολο της βενετσιάνικης ισχύος. Δίπλα της υψώνεται το επιβλητικό Καμπαναριό του Αγίου Μάρκου, ύψους σχεδόν 99 μέτρων, το οποίο κατέρρευσε το 1902 και ανακατασκευάστηκε πιστά τα επόμενα χρόνια.
Στις στοές της πλατείας βρίσκεται και το ιστορικό Caffè Florian, που λειτουργεί από το 1720 και έχει φιλοξενήσει προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών. Μια ακόμη υπενθύμιση της μακράς σχέσης της Βενετίας με την ευρωπαϊκή κουλτούρα του καφέ.
Λίγα βήματα πιο πέρα, το Παλάτι των Δόγηδων (Palazzo Ducale) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα βενετσιάνικης γοτθικής αρχιτεκτονικής. Με τις χαρακτηριστικές τοξοστοιχίες, τις μαρμάρινες διακοσμήσεις και την εντυπωσιακή πρόσοψη προς τη λιμνοθάλασσα, υπήρξε για αιώνες η έδρα της πολιτικής εξουσίας. Εδώ κατοικούσε ο Δόγης, ο ανώτατος άρχοντας της Δημοκρατίας και εδώ συνεδρίαζαν τα σημαντικότερα κυβερνητικά της όργανα. Στο εσωτερικό του φιλοξενούνται επιβλητικές αίθουσες με έργα μεγάλων Βενετσιάνων ζωγράφων, όπως ο Tintoretto και ο Veronese, ενώ η περίφημη Γέφυρα των Στεναγμών (Ponte dei Sospiri) συνδέει το παλάτι με τις παλιές φυλακές.
Σύμφωνα με την παράδοση, πήρε το όνομά της από τους αναστεναγμούς των κρατουμένων που αντίκριζαν για τελευταία φορά τη λιμνοθάλασσα μέσα από τα μικρά της παράθυρα, κάτι που όμως δεν ισχύει στην πραγματικότητα.
Για το μεσημεριανό γεύμα, η πιο ρομαντική επιλογή παραμένει το εμβληματικό The Gritti Palace, ένα από τα ιστορικότερα ξενοδοχεία της Βενετίας, με θέα στο Μεγάλο Κανάλι. Στη βεράντα του, όταν έχει καλό καιρό, μπορείς να απολαύσεις το fine dining με ιταλικές επιρροές μενού που είχε δημιουργήσει ο πολυβραβευμένος σεφ Alberto Fol κι έτσι η τελευταία ημέρα του ταξιδιού να αποκτήσει τον δικό της, ξεχωριστό, γαστρονομικό επίλογο.
Προσωπικά, για μένα πάντως ακριβώς αυτό το κλείσιμο αποτέλεσε μια ωραία υπενθύμιση ότι η ιταλική φιλοξενία δεν εξαντλείται στην πολυτέλεια ενός ξενοδοχείου ή στην κουζίνα ενός εστιατορίου. Βρίσκεται εξίσου στις μικρές καθημερινές τελετουργίες, από τον πρώτο καφέ της ημέρας μέχρι το aperitivo πριν από το δείπνο. Επιστρέφοντας πίσω σκέφτηκα ότι τελικά αυτό να είναι και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της Ιταλίας: η ικανότητά της να δίνει μορφή σε όσα έχουν αντέξει στον χρόνο. Από την αρχιτεκτονική και τη γαστρονομία μέχρι ένα φλιτζάνι espresso.
