Στην μεταπολεμική ιστορία, από τις γραμμές αυτές, έχουμε επισημάνει με διάφορες ευκαιρίες την σημασία που έχουν για την διαμόρφωση των συνθηκών του «σήμερα», δύο συγκεκριμένες χρονικές στιγμές, το 1971 και το 1981. Λίγο πολύ η αρχή και το τέλος της συγκλονιστικής δεκαετίας του ’70.

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί, πως στις δύο αυτές «στιγμές» κρύβονται οι «ορθολογικές» απαντήσεις στα «ανορθολογικά» ερωτήματα του σήμερα.

Και να πώς. Τον Αύγουστο του 1971 όπως είναι γνωστό ο πρόεδρος Νίξον σε μία πρωτοφανή κίνηση, «έσπασε» τον νομισματικό θεμέλιο λίθο του μεταπολεμικού οικονομικού συστήματος, την σταθερή σχέση χρυσού δολαρίου (35 δολάρια η ουγκιά του χρυσού/Συμφωνία του Μπρέτον Γουντς). Μέχρι τότε σε οποιαδήποτε γωνιά του πλανήτη κάποιος με δολάρια στα χέρια, ήταν σαν να κρατούσε την αντίστοιχη ποσότητα χρυσού. Δηλαδή εγγυημένη αξία έτοιμη προς ανταλλαγή ή χρήση. Όταν αυτή η σταθερή σχέση χρυσού δολαρίου ακυρώθηκε το 1971, δρομολογήθηκε η συγκλονιστική δεκαετία του ’70, το δολάριο σαν νόμισμα, χάνοντας την χρυσό εγγυημένη αξία του, έπεσε… αλλά δεν κατέρρευσε. Ο βασικός λόγος που αυτό δεν συνέβη είχε να κάνει με το γεγονός ότι παρά τα όσα ακολούθησαν με το πετρελαϊκό εμπάργκο, κ.λ.π. η Σαουδική Αραβία και οι χώρες του Κόλπου συνέχισαν να εξάγουν και να πουλάνε στον πλανήτη τον «μαύρο χρυσό», αποκλειστικά σε δολάρια. Ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας ανανέωσε μάλιστα την συμφωνία με την Ουάσιγκτον για άλλα 50 χρόνια, διασφαλίζοντας για το δολάριο το μοναδικό προνόμιο, να είναι το νόμισμα που όλοι έπρεπε να «αγοράσουν» για να μπορούν να αγοράσουν ορυκτά καύσιμα.

Η επόμενη κρίσιμη στιγμή στην «ιστορία» του δολαρίου έρχεται δέκα χρόνια μετά, το 1981 και αφού ο κόσμος έχει περάσει μέσα από τον πληθωρισμό και τις γεωπολιτικές ανατροπές της δεκαετίας του ‘70. Τότε ο Πώλ Βόλκερ (Fed) αποφασίζει να πυροδοτήσει μία νομισματική πυρηνική έκρηξη, αυξάνοντας τα επιτόκια των αμερικανικών ομολόγων στο 18% (!) για να ανακόψει το πληθωριστικό τσουνάμι της δεκαετίας. Τα όσα ακολούθησαν είναι γνωστά. Εδώ θα επισημάνουμε μόνο το στοιχείο που αφορά τον «συλλογισμό» μας.

Με την κίνηση εκείνη, πέρα από όλα όσα ακολούθησαν, η Fed δημιούργησε το αποδοτικότερο, ασφαλέστερο και ελκυστικότερο επενδυτικό προϊόν στην ιστορία του καπιταλισμού, το αμερικανικό δεκαετές ομόλογο. Το επενδυτικό «εργαλείο» δηλαδή με το οποίο επεκτάθηκε με πρωτοφανείς ρυθμούς η κυριαρχία (της ζήτησης) του δολαρίου στο σύστημα και άλλαξε κυριολεκτικά μέσω της επέκτασης του ιδιωτικού και του δημόσιου χρέους το χρηματοπιστωτικό σύστημα παγκοσμίως.

Το τσουνάμι αυτό ενισχύθηκε εκπληκτικά από την αυξανόμενη απελευθέρωση της κίνησης κεφαλαίων που μας εντυπωσίασε λίγο αργότερα κάνοντας την λέξη «παγκοσμιοποίηση» το φετίχ της παγκόσμιας οικονομίας.

Στην πράξη από την δεκαετία του ’80, τα δολάρια που «τυπώνονται» ακατάσχετα από τη Fed περνούν σε άλλες ξένες χώρες παραγωγής σε αντάλλαγμα για αγαθά που εισάγονται από τις ΗΠΑ και στη συνέχεια επιστρέφουν στις Ηνωμένες Πολιτείες με τη μορφή κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ και επενδύσεων στα χρηματιστήρια της WS. Μία «μόχλευση» του δολαρίου που δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία. Αυτή «κυριαρχία» του δολαρίου βασισμένη αφ’ ενός στην ζήτηση του δολαρίου για τις αγορές πρώτων υλών και ειδικά των ορυκτών καυσίμων και αφ’ εταίρου στην εκπληκτική αύξηση του assets χρέους στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου, φάνηκε σαν να υποκατέστησε και ξεπέρασε την εγγύηση του δολαρίου από τον χρυσό που είχε θεσμοθετηθεί στο Μπρέτον Γουντς το 1945 και ακυρώθηκε το 1971.

Η αλήθεια είναι ότι αυτή η «κυριαρχία» δεν ακύρωσε την απώλεια της αντικειμενικής έλλειψης πραγματικής εγγύησης (χρυσού). Μια ματιά στην σημερινή οικονομική κατάσταση στις ΗΠΑ είναι αποκαλυπτική του γιατί αυτή η «αλήθεια» έχει αρχίσει να σπάει το κέλυφος του χρέους και να βγαίνει στην επιφάνεια σήμερα.   

Η Καθαρή Διεθνής Επενδυτική Θέση (NIIP) της αμερικάνικης οικονομίας το 2020 ήταν ήδη αρνητική κατά 12 τρισεκατομμύρια δολάρια (12 τρισεκατομμύρια). Το 2025 ήταν ήδη αρνητική κατά 27,5 τρισεκατομμύρια… Αλλά η τεράστια εισροή κεφαλαίων μπορεί να ανα-χρηματοδοτήσει το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ μόνο εάν τα κρατικά ομόλογα των ΗΠΑ (ομόλογα) παραμείνουν ελκυστικά όπως το 1981… Αλλά αυτό μπορεί να συμβαίνει μόνο εάν το δολάριο παραμείνει διεθνές αποθεματικό νόμισμα συναλλαγής (το αποκαλούμενο και “υπερβολικό προνόμιο”).Αυτό όμως έχει ηδη αρχίσει να αμφισβητείται και στα δύο ιστορικά σημεία που επισημάναμε: την αγορά ορυκτών καυσίμων και του δημόσιου χρέους.

Ήδη στις διεθνείς αγορές το 18% – 20% των καυσίμων «πωλείται» σε νομίσματα εκτός δολαρίου. Όσο αφορά το χρέος μεγάλοι αγοραστές χρέους όπως η Κίνα, η Ρωσία και οι αραβικές χώρες ή η Λατινική Αμερική έχουν πάψει να κάνει πίσω και δεν αποθηκεύουν πλέον δολαριακό χρέος, σε συνθήκες που η αναχρηματοδότησή του προϋποθέτει ότι τόσο το δολάριο (συναλλαγματική ισοτιμία) όσο και οι αποδόσεις των ομολόγων του αμερικανικού χρέους, θα διατηρούσαν την προνομιακή τους θέση στα διεθνή συναλλαγματικά αποθέματα…

Αυτή η νέα πραγματικότητα θέτει ευθέως ερωτηματικά για το αν οι ΗΠΑ μπορούν να διατηρήσουν τα ομόλογά τους τόσο ελκυστικά που να εξασφαλίζουν «σε αντάλλαγμα», τον ηγεμονικό ρόλο του δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος.

Μέχρι σήμερα, το «ηγεμονικό» δολάριο επέτρεπε στις ΗΠΑ να αναχρηματοδοτούν στο διπλασιασμένο εμπορικό τους έλλειμμα και χρέος με επιτόκια σημαντικά χαμηλότερα από αυτά που θα έπρεπε να πληρώσουν (με βάση το χρέος τους).

Που βρισκόμαστε σήμερα με δύο πολέμους «ανοικτούς», στην Ουκρανία και τον Κόλπο; 

Τα 9 από τα 38 τρις. δολάρια δημόσιου χρέους και το διπλασιασμένο σε ενα χρόνο εμπορικό τους έλλειμμα πρέπει να αναχρηματοδοτηθούν μέσα σε 12 μήνες με επιτόκια που να είναι ελκυστικά, αλλά ταυτόχρονα και χαμηλότερα από εκείνα της δεκαετίας του 2020… 

Και αυτό είναι πλέον πρακτικά αδύνατο, με «ειρηνικά» μέσα.