Ο «σκύλος της γειτονιάς» δάγκωσε άνθρωπο ή προκάλεσε τροχαίο: Ποιος ευθύνεται σύμφωνα με τον νόμο

Οι περισσότεροι έχουμε συναντήσει έναν σκύλο που ζει μόνιμα στη γειτονιά μας.

Κοιμάται στην ίδια πλατεία, κάθεται έξω από συγκεκριμένα καταστήματα, οι κάτοικοι τού αφήνουν καθημερινά τροφή και νερό και πολλές φορές κάποιος αναλαμβάνει να τον πάει στον κτηνίατρο όταν χρειαστεί.

Παρ’ όλα αυτά, δεν ανήκει σε κανέναν.

Οι λεγόμενοι «σκύλοι της γειτονιάς» ή «κοινοτικοί σκύλοι» αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας σε πολλές ελληνικές πόλεις.

Τι συμβαίνει όμως όταν ένα τέτοιο ζώο δαγκώσει έναν πεζό, τραυματίσει έναν ποδηλάτη ή προκαλέσει τροχαίο ατύχημα; Ποιος είναι υπεύθυνος απέναντι στον νόμο;

Η απάντηση δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε μονοσήμαντη.

Δεν υπάρχει νομικά ο όρος «κοινοτικός σκύλος»

Αν και χρησιμοποιείται ευρέως στην καθημερινή γλώσσα, ο όρος «κοινοτικός σκύλος» δεν υπάρχει στην ελληνική νομοθεσία. Ο νόμος αναγνωρίζει μόνο τα δεσποζόμενα και τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς.

Επομένως, ακόμη κι αν ένας σκύλος ζει για χρόνια στην ίδια γειτονιά και φροντίζεται από πολλούς ανθρώπους, εξακολουθεί να θεωρείται αδέσποτο ζώο, εφόσον δεν έχει νόμιμο ιδιοκτήτη.

Η φροντίδα ενός αδέσποτου δεν σε κάνει ιδιοκτήτη

Ένας από τους συνηθέστερους φόβους των πολιτών είναι ότι, αν ταΐζουν συστηματικά έναν αδέσποτο, μπορεί να θεωρηθούν υπεύθυνοι για οτιδήποτε συμβεί.

Στην πραγματικότητα, αυτό δεν ισχύει.

Η παροχή τροφής και νερού σε αδέσποτα ζώα όχι μόνο δεν απαγορεύεται, αλλά αποτελεί πρακτική που αναγνωρίζεται στο πλαίσιο της προστασίας των ζώων, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κανόνες δημόσιας υγείας και καθαριότητας.

Μόνο εάν αποδειχθεί ότι κάποιος έχει αναλάβει στην πράξη τη μόνιμη κατοχή και τον πλήρη έλεγχο του ζώου, αντιμετωπίζοντάς το ως δικό του χωρίς να το έχει δηλώσει νόμιμα, μπορεί να τεθούν διαφορετικά νομικά ζητήματα.

Ποιος έχει την ευθύνη για τα αδέσποτα

Ο νόμος 4830/2021 αναθέτει στους δήμους την ευθύνη για τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς.

Στις αρμοδιότητές τους περιλαμβάνονται η περισυλλογή, η ηλεκτρονική σήμανση, η στείρωση, η κτηνιατρική περίθαλψη, η αξιολόγηση της συμπεριφοράς των ζώων και η προώθηση της υιοθεσίας τους.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε περιστατικό με αδέσποτο συνεπάγεται αυτομάτως και ευθύνη του δήμου. Η κάθε περίπτωση εξετάζεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά, τις προβλέψεις του νόμου και το αν τηρήθηκαν οι υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτόν.

Αν ένας αδέσποτος σκύλος δαγκώσει άνθρωπο

Όταν ένας αδέσποτος προκαλέσει τραυματισμό, δεν υπάρχει ιδιοκτήτης απέναντι στον οποίο μπορεί να στραφεί αυτομάτως ο παθών.

Το ισχύον νομικό πλαίσιο προβλέπει ότι εξετάζεται ποιος φορέας είχε την ευθύνη διαχείρισης του συγκεκριμένου ζώου και αν υπήρξε παράλειψη εκπλήρωσης των υποχρεώσεών του.

Εάν το ζώο είναι καταγεγραμμένο στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς, ελέγχεται ποιος φορέας έχει καταχωριστεί ως υπεύθυνος για τη διαχείρισή του. Αν δεν υπάρχει σχετική καταχώριση, εφαρμόζονται οι προβλέψεις του νόμου για τα αδέσποτα της συγκεκριμένης περιοχής.

Κάθε υπόθεση αξιολογείται ξεχωριστά και δεν υπάρχει μία ενιαία απάντηση για όλες τις περιπτώσεις.

Τι ισχύει στα τροχαία ατυχήματα

Τα τροχαία με αδέσποτα ζώα αποτελούν μία από τις πιο σύνθετες νομικές περιπτώσεις.

Η ισχύουσα νομοθεσία προβλέπει ειδικό καθεστώς όσον αφορά την αστική ευθύνη των δήμων για ζημιές που προκαλούνται από τροχαία ατυχήματα με αδέσποτα ζώα συντροφιάς. Η συγκεκριμένη ρύθμιση προστέθηκε ώστε να αποσαφηνιστεί ένα πεδίο που επί χρόνια αποτελούσε αντικείμενο διαφορετικών δικαστικών κρίσεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε υπόθεση έχει την ίδια κατάληξη. Τα δικαστήρια εξακολουθούν να εξετάζουν τα πραγματικά περιστατικά κάθε συμβάντος, τη βάση των αξιώσεων και τις ειδικές συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη το ατύχημα.

Τι γίνεται αν ο σκύλος δεν είναι πραγματικά αδέσποτος

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου ένας σκύλος εμφανίζεται ως «της γειτονιάς», ενώ στην πραγματικότητα ανήκει σε συγκεκριμένο πρόσωπο που τον αφήνει να κυκλοφορεί ανεξέλεγκτα.

Εφόσον αποδειχθεί ότι υπάρχει ιδιοκτήτης ή πρόσωπο που ασκεί ουσιαστικό έλεγχο στο ζώο, τότε εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις της νομοθεσίας περί ευθύνης του ιδιοκτήτη για τις ζημιές που προκαλεί το ζώο του.

Η ύπαρξη ηλεκτρονικής σήμανσης (microchip), μαρτυριών ή άλλων αποδεικτικών στοιχείων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

Γιατί έχει σημασία η επίσημη καταγγελία

Όταν ένας αδέσποτος εμφανίζει επανειλημμένα επιθετική συμπεριφορά, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι πολίτες δεν πρέπει να περιορίζονται σε προφορικά παράπονα ή αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η επίσημη ενημέρωση του αρμόδιου δήμου δημιουργεί καταγεγραμμένο ιστορικό, επιτρέπει την αξιολόγηση του ζώου από τις αρμόδιες υπηρεσίες και μπορεί να οδηγήσει στη λήψη των μέτρων που προβλέπει ο νόμος για την προστασία τόσο της δημόσιας ασφάλειας όσο και της ευζωίας του ίδιου του ζώου.

Ως εκ τούτου, οι «σκύλοι της γειτονιάς» μπορεί να μην έχουν ιδιοκτήτη, όμως δεν βρίσκονται εκτός του νομικού πλαισίου. Η φροντίδα ενός αδέσποτου δεν μετατρέπει τον πολίτη σε υπεύθυνο για κάθε ενέργεια του ζώου, ενώ και οι ευθύνες των δήμων καθορίζονται από συγκεκριμένες διατάξεις και εξετάζονται ανά περίπτωση.

Το σημαντικότερο είναι ότι κάθε περιστατικό αξιολογείται με βάση τα πραγματικά δεδομένα, γι’ αυτό και δύο φαινομενικά όμοιες υποθέσεις μπορεί να οδηγήσουν σε διαφορετικά νομικά συμπεράσματα.

Τι πρέπει να γνωρίζετε

• Ο όρος «κοινοτικός σκύλος» δεν υπάρχει στη νομοθεσία. Νομικά, πρόκειται για αδέσποτο ή δεσποζόμενο ζώο συντροφιάς.
• Η απλή σίτιση ή φροντίδα ενός αδέσποτου δεν σας καθιστά ιδιοκτήτη ούτε σας καθιστά αυτομάτως υπεύθυνο για τις πράξεις του.
• Οι δήμοι είναι αρμόδιοι για τη διαχείριση των αδέσποτων βάσει του ν. 4830/2021.
• Σε περίπτωση δαγκώματος ή τραυματισμού, η ευθύνη εξετάζεται με βάση τις ειδικές διατάξεις του νόμου και τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης.
• Για τα τροχαία με αδέσποτα ζώα ισχύει ειδικό νομικό καθεστώς, το οποίο διαφοροποιείται από άλλες περιπτώσεις αποζημίωσης.
• Αν αποδειχθεί ότι ο σκύλος έχει ιδιοκτήτη, εφαρμόζονται οι γενικοί κανόνες περί ευθύνης του κατόχου του ζώου.
• Η έγκαιρη και επίσημη ενημέρωση του δήμου για επιθετικά ή επικίνδυνα αδέσποτα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική τόσο για την πρόληψη νέων περιστατικών όσο και για τη νομική διερεύνηση μιας υπόθεσης.

* Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξειδικευμένη νομική συμβουλή