Ποιους δεν μνημονεύουμε το Ψυχοσάββατο – Συνταγή για κόλλυβα

Το Ψυχοσάββατο είναι η κοινή ονομασία του Σαββάτου πριν από την Κυριακή των Απόκρεων -λίγο πριν από την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής- και του Σαββάτου πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής.

Ως εορτές συνδέονται άμεσα με το Πάσχα. Επειδή το Άγιο Πάσχα είναι κινητή εορτή, κινητές είναι και οι ημερομηνίες των Ψυχοσάββατων.

Για το 2026, το πρώτο Ψυχοσάββατο πέφτει στις 14 Φεβρουαρίου, 57 ημέρες πριν το Πάσχα και το δεύτερο -το Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής- στις 30 Μαΐου, 48 ημέρες μετά το Πάσχα.

Η Εκκλησία έχει, επιπλέον των τακτικών Σαββάτων, καθορίσει δύο «Μεγάλα Ψυχοσάββατα» αφιερωμένα ιδιαιτέρως στη μνήμη των κεκοιμημένων.

Η θεολογική και ποιμαντική σημασία των ημερών είναι σαφής: με τα μνημόσυνα οι πιστοί επικαλούνται το έλεος του Θεού για τους προαπελθόντες, προσευχόμενοι για την ανάπαυση και την ανάστασή τους.

Το Σάββατο πριν από την Κυριακή των Απόκρεων προετοιμάζει, μάλιστα και σε επίπεδο πνευματικής συνειδητοποίησης για τη Δευτέρα Παρουσία, την ημέρα της κρίσεως μπροστά στο θρόνο του Θεού.

Η Εκκλησία, ωστόσο, ορίζει δύο εξαιρέσεις στη μνημόνευση ονομάτων: πρώτον για όσους έφυγαν αβάπτιστοι -καθώς το βάπτισμα αποτελεί μυστήριο σωτηρίας- και δεύτερον για όσους έχουν επιλέξει την αποτέφρωση κατά την επιθυμία τους, οπότε η μνημόνευση ονομαστικά θεωρείται ακατάλληλη σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση.

Τα δύο Ψυχοσάββατα τιμώνται μέσα στις εκκλησίες με μνημόσυνα, τρισάγια στους τάφους, μοίρασμα κολλύβων και ελεημοσύνες -το λεγόμενο «ψυχικό»- ενώ το έθιμο συνιστά αποχή από εργασία.

Η κοινωνική και πνευματική διάσταση των τελετών αναδεικνύει την αδελφική μνήμη και την πρόνοια για τους φτωχούς και αμέλητους.

Για τα κόλλυβα: συνήθως προσκομίζονται το πρωί του Σαββάτου, πριν από τη Θεία Λειτουργία, ώστε να διαβαστούν στο μνημόσυνο. Αποτελεί όμως αποδεκτή πρακτική και η προσκόμισή τους κατά τον Εσπερινό της Παρασκευής.

Τα κόλλυβα -το σιτάρι που «πεθαίνει» για να αναγεννηθεί- συμβολίζουν την Ανάσταση και την αιώνια ζωή. Δείτε εδώ μία συνταγή για σπιτικά κόλλυβα.

Το περισσευόμενο σιτάρι ή κόλλυβα δεν πρέπει να πετιούνται. Η συμβουλή των ιερέων είναι να το τοποθετούν οι πιστοί στο χώμα, σε αυλή ή γλάστρα, ώστε να επιστρέψει στη γη και να διαφυλάξει τον συμβολισμό του κύκλου της ζωής και της Ανάστασης.