Μια χωρίς προηγούμενο κρίση στις διατλαντικές σχέσεις πυροδοτεί ο Ντόναλντ Τραμπ, επαναφέροντας με τον πλέον επιθετικό τρόπο τις αξιώσεις του για τη Γροιλανδία και προκαλώντας ανοιχτή ρήξη με την Ευρώπη.
Η συζήτηση γύρω από τη Γροιλανδία ανεβάζει το ρίσκο σε άλλο επίπεδο. Με απειλές για δασμούς, αμφισβήτηση της αξιοπιστίας του ΝΑΤΟ και δηλώσεις που σοκάρουν ακόμη και παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να οδηγεί τη Δύση σε μια ιστορική αναδιάταξη ισχύος, με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια ασφάλεια.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επιμείνει επανειλημμένα ότι δεν προτίθεται να συμβιβαστεί με τίποτα λιγότερο από την απόκτηση της Γροιλανδίας, ενός αυτόνομου εδάφους που ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας.
Σε μια ιδιαίτερα προκλητική κίνηση, συνέδεσε τις αξιώσεις του για τη Γροιλανδία με το γεγονός ότι δεν του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης, σε μία σκληρή επιστολή που έστειλε στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έγραψε στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας πως δεν αισθάνεται πλέον υποχρεωμένος να σκέφτεται «αποκλειστικά με όρους ειρήνης», επειδή δεν του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης και επανέλαβε την απαίτησή του να περάσει η Γροιλανδία υπό αμερικανικό έλεγχο για λόγους ασφάλειας, υποστηρίζοντας ότι η Δανία δεν μπορεί να την προστατεύσει από τη Ρωσία ή την Κίνα.
Σύμφωνα με το PBS News ο Τραμπ έγραψε: «Αγαπητέ Γιόνας, δεδομένου ότι η χώρα σας αποφάσισε να μην μου δώσει το Νόμπελ Ειρήνης επειδή σταμάτησα 8 και πλέον πολέμους, δεν αισθάνομαι πλέον την υποχρέωση να σκέφτομαι αποκλειστικά την ειρήνη, αν και θα είναι πάντα κυρίαρχη, αλλά τώρα μπορώ να σκεφτώ τι είναι καλό και σωστό για τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής».
«Η Δανία δεν μπορεί να προστατεύσει αυτή τη γη από τη Ρωσία ή την Κίνα, και γιατί έχει ούτως ή άλλως “δικαίωμα ιδιοκτησίας”; Δεν υπάρχουν γραπτά έγγραφα, μόνο ότι ένα πλοίο προσάραξε εκεί πριν από εκατοντάδες χρόνια, αλλά είχαμε και βάρκες που προσάραξαν εκεί» συνέχισε.
«Έχω κάνει περισσότερα για το ΝΑΤΟ από οποιονδήποτε άλλον από την ίδρυσή του και τώρα το ΝΑΤΟ θα έπρεπε να κάνει κάτι για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο κόσμος δεν είναι ασφαλής εκτός αν έχουμε τον πλήρη και ολοκληρωτικό έλεγχο της Γροιλανδίας» τόνισε.
Η επιστολή φέρεται να συντάχθηκε από τον ίδιο τον Τραμπ και να διανεμήθηκε σε Ευρωπαίους πρέσβεις στην Ουάσιγκτον από στελέχη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, ενώ διέρρευσε και στο PBS.
Το Σαββατοκύριακο, ο Τραμπ προκάλεσε νέα αναστάτωση στους συμμάχους του ΝΑΤΟ, απειλώντας με την επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες εάν δεν αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Η κλιμάκωση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να ζητά την ενεργοποίηση του ισχυρότερου μηχανισμού εμπορικών αντιποίνων της ΕΕ.
Οι πρεσβευτές της Ένωσης συναντήθηκαν εκτάκτως την Κυριακή για να εξετάσουν τις επιλογές τους, μεταξύ των οποίων και η επιβολή δασμών σε αμερικανικά προϊόντα αξίας έως και 93 δισ. ευρώ. Παράλληλα, έχει προγραμματιστεί έκτακτη σύνοδος κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών την Πέμπτη (22.01.2026).
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ έγραψε: «Το ΝΑΤΟ λέει εδώ και 20 χρόνια στη Δανία ότι πρέπει να απομακρύνει τη ρωσική απειλή από τη Γροιλανδία. Δυστυχώς, η Δανία δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα. Τώρα είναι η ώρα και θα γίνει!!!».
Γιατί η Γροιλανδία έχει γίνει εμμονή στον Τραμπ
Η επιμονή της Ουάσιγκτον γύρω από τη Γροιλανδία στηρίζεται σε δύο βασικούς στρατηγικούς πυλώνες.
Ο πρώτος αφορά στη γεωπολιτική της Αρκτικής: τις νέες θαλάσσιες διαδρομές που ανοίγονται λόγω της κλιματικής αλλαγής, την αυξημένη ρωσική στρατιωτική παρουσία και τον εντεινόμενο ανταγωνισμό με την Κίνα για επιρροή στην περιοχή.
Ο δεύτερος συνδέεται με την αντιπυραυλική και διαστημική άμυνα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Γροιλανδία φιλοξενεί κρίσιμες εγκαταστάσεις για την έγκαιρη προειδοποίηση και την επιτήρηση του διαστήματος, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη βάση Pituffik Space Base, η οποία θεωρείται κομβικής σημασίας για την αμερικανική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Αυτό που προκαλεί αμηχανία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι το γεγονός ότι οι ΗΠΑ ήδη διαθέτουν εκτεταμένα δικαιώματα και στρατιωτική παρουσία στο νησί, βάσει υφιστάμενων διμερών συμφωνιών. Θεωρητικά, θα μπορούσαν να ενισχύσουν περαιτέρω τον ρόλο τους χωρίς να αμφισβητήσουν την κυριαρχία της Δανίας ή το καθεστώς αυτονομίας της Γροιλανδίας.
Η μεταστροφή, ωστόσο, από τη λογική της συνεργασίας σε μια ρητορική «πλήρους απόκτησης» ερμηνεύεται ως επίδειξη ισχύος: μια δοκιμή των ορίων της Ευρώπης κι ένα μήνυμα ότι στη νέα διεθνή τάξη οι ισχυροί επιδιώκουν να επιβάλλουν τη βούλησή τους χωρίς συμβιβασμούς.
Politico: Προς «διαζύγιο» Ευρώπη και ΗΠΑ
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια εντελώς νέα πραγματικότητα όπου οι ΗΠΑ, η ραχοκοκαλιά του ΝΑΤΟ που εγγυάται την ασφάλεια της ηπείρου για σχεδόν 80 χρόνια, δεν είναι πλέον δεδομένη.
Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, οι απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία επιταχύνουν μια διαδικασία απομάκρυνσης της Ευρώπης από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο πριν από έναν χρόνο, οι σχέσεις χαρακτηρίζονται από συνεχείς εντάσεις, δημόσιες συγκρούσεις και μια προσπάθεια διατήρησης των προσχημάτων.
Για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις – ακόμη και για παραδοσιακούς συμμάχους της Ουάσιγκτον – η απειλή επιβολής δασμών σε όποιον αντιταχθεί στην προσάρτηση της Γροιλανδίας θεωρείται «η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι». Σε ιδιωτικές συνομιλίες, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν τις κινήσεις Τραμπ «παράλογες» και «επικίνδυνες», κάνοντας λόγο για ξεκάθαρη επίθεση εναντίον συμμάχων.
«Πρόκειται για ξεπέρασμα των κόκκινων γραμμών», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης στο Politico. «Η Ευρώπη μπορεί να εμφανίστηκε διστακτική στο παρελθόν, αλλά υπάρχουν όρια».
Όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν πλέον ότι η Αμερική του Τραμπ δεν μπορεί να θεωρείται ούτε αξιόπιστος εμπορικός εταίρος ούτε εγγυητής της ασφάλειας.
Όπως σημειώνουν, η μετάβαση σε μια νέα πραγματικότητα είναι αναπόφευκτη και πρέπει να γίνει συντονισμένα.
Αυτό το φορμάτ – μία νέα ΕΕ – θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελέσει το έδαφος για μια νέα συμμαχία ασφαλείας σε μια εποχή που οι ΗΠΑ δεν υποστηρίζουν πλέον το ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μια νέα συμφωνία δεν θα αποκλείει τη συνεργασία με την Αμερική, αλλά ούτε θα τη θεωρεί δεδομένη.
Στις συνομιλίες με τους ηγέτες της Ομάδας της Ουάσιγκτον συμμετέχει και ο ίδιος ο Ζελένσκι, γεγονός που προσθέτει μια άλλη ενδιαφέρουσα πτυχή στο ζήτημα. Η Ουκρανία είναι μακράν η πιο στρατιωτικοποιημένη χώρα μεταξύ αυτών που εκπροσωπούνται, με έναν τεράστιο στρατό, μια εξαιρετικά εξελιγμένη βιομηχανία παραγωγής drones και μεγαλύτερη εμπειρία από οποιονδήποτε άλλο στον τομέα της διεξαγωγής πολέμου.
Αν και η Ουκρανία επιδιώκει εδώ και καιρό την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, αυτό δεν φαίνεται πλέον τόσο σημαντικό όσο παλαιότερα, καθώς οι υποσχέσεις των ΗΠΑ να υποστηρίξουν οποιεσδήποτε εγγυήσεις ασφαλείας γίνονται κάθε μέρα λιγότερο πειστικές.
Εάν συμπεριληφθεί η στρατιωτική δύναμη της Ουκρανίας, σε συνδυασμό με εκείνη της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Πολωνίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, μεταξύ άλλων, η δυνητική στρατιωτική δύναμη της συμμαχίας των προθύμων θα είναι τεράστια και θα περιλαμβάνει τόσο πυρηνικά όσο και μη πυρηνικά κράτη.
Αν και η ανάγκη της Ευρώπης να αμυνθεί με λιγότερη αμερικανική υποστήριξη αποτελεί ένα παλιό θέμα συζήτησης, τις τελευταίες παρατηρείται μια σειρά πρωτοβουλιών και από τις Βρυξέλλες. Επισήμως, η ΕΕ έχει αποφασίσει να είναι σε θέση να αμυνθεί μέχρι το 2030.
Τι είναι το «εμπορικό μπαζούκα» της ΕΕ, πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην υπόθεση της Γροιλανδίας
Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζουν πώς θα απαντήσουν στις απειλές του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει τελωνειακούς δασμούς στο πλαίσιο της διευρυνόμενης διένεξης για τη Γροιλανδία, περιλαμβανομένης της ενδεχόμενης ανάπτυξης του Μηχανισμού Αποτροπής Μέσων Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument, ACI), του αποκαλούμενου «εμπορικού μπαζούκα» της ΕΕ.
Η Γαλλία έχει ανακοινώσει τη πρόθεσή της να ζητήσει την ενεργοποίηση του εν λόγω μηχανισμού αφού ο Τραμπ ανακοίνωσε προχθές, Σάββατο, ότι θα επιβάλει επιπρόσθετους δασμούς σε αγαθά από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες μέχρι να επιτευχθεί «η πλήρης αγορά της Γροιλανδία».
Ο μηχανισμός, ο οποίος υιοθετήθηκε το 2023, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περιπτώσεις οικονομικού εξαναγκασμού όταν μια χώρα που δεν είναι μέλος της ΕΕ αποπειράται να ασκήσει πίεση, μέσω εμπορικών περιορισμών, στο συνασπισμό ή σε κάποιο από τα 27 μέλη του ώστε να λάβει κάποια απόφαση.
Τέτοιες πρακτικές «παρεμβαίνουν αδικαιολόγητα στις θεμιτές κυρίαρχες επιλογές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της», αναφέρει στον ισότοπό της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ως παράδειγμα, η Κομισιόν επικαλείται έναν εμπορικό εταίρο που εισάγει ή απειλεί να εισαγάγει πρόσθετους τελωνειακούς δασμούς, η επιβολή των οποίων συνιστά διακριτική μεταχείριση.
Η κλίμακα των αντιμέτρων, που μπορεί να εφαρμόσει η ΕΕ, είναι ευρεία, καθώς περιλαμβάνει τελωνειακούς δασμούς, περιορισμούς στις εισαγωγές και τις εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών ή διάφορους περιορισμούς στην πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ.
Μέτρα αντιποίνων βάσει του ACI αποτελούν ωστόσο ύστατη προσφυγή και πρέπει να είναι αναλογικά.
Για να εφαρμοσθεί το εργαλείο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει πρώτα να εξετάσει αν υφίσταται στην προκειμένη περίπτωση οικονομικός εξαναγκασμός. Οι χώρες της ΕΕ πρέπει στη συνέχεια να υποστηρίξουν το συμπέρασμα της Επιτροπής, πριν ο εκτελεστικός βραχίονας της ΕΕ αρχίσει ιδανικά συνομιλίες με τη χώρα.
Αν οι συνομιλίες αυτές αποβούν ανεπιτυχείς, η ΕΕ μπορεί να επιβάλει αντίμετρα.
Σε περίπτωση που ο ACI τεθεί σε ισχύ για τις τελευταίες εμπορικές απειλές του Τραμπ, είναι πιθανή η επιβολή δασμών ως αντίποινα σε εισαγωγές αμερικανικών αγαθών. Επίσης μπορεί να τεθεί σε αναστολή η συμφωνία για τους δασμούς που επιτεύχθηκε τον Ιούλιο μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ.
Πώς ένα παγωμένο νησί γίνεται η μεγάλη κρίση της Δύσης
Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί του κόσμου, βρίσκεται στην Αρκτική και έχει έκταση περίπου 2,2 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή είναι περίπου έξι φορές μεγαλύτερη από τη Γερμανία. Η Γροιλανδία δεν διαθέτει δικό της στρατό και δεν είναι αυτόνομο μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά συμμετέχει μέσω της Δανίας.
Είναι η πιο αραιοκατοικημένη περιοχή στον κόσμο, με περίπου 56.000 κατοίκους. Η γεωγραφική της θέση, ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Αρκτική, την καθιστά κρίσιμη για συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης σε περίπτωση πυραυλικών επιθέσεων, αλλά και για την παρακολούθηση ναυτικών κινήσεων στην περιοχή.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ είχαν εξετάσει την εγκατάσταση πυρηνικών πυραύλων στο νησί, σχέδιο που εγκαταλείφθηκε λόγω τεχνικών δυσκολιών και αντιδράσεων της Δανίας.
Οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτική παρουσία στη βάση Pituffik (πρώην Thule Air Base) από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία σήμερα χρησιμοποιείται για την ανίχνευση πυραυλικών απειλών.
Περίπου το 80% της Γροιλανδίας καλύπτεται από πάγο, γι’ αυτό και ο πληθυσμός συγκεντρώνεται κυρίως στη νοτιοδυτική ακτή, γύρω από την πρωτεύουσα, το Νουούκ. Η οικονομία της βασίζεται κυρίως στην αλιεία και στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από επιδοτήσεις της δανικής κυβέρνησης.
Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί το ενδιαφέρον για τους φυσικούς πόρους του νησιού, όπως οι σπάνιες γαίες, το ουράνιο και ο σίδηρος, ενώ εκτιμάται ότι υπάρχουν και σημαντικά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Μάλιστα η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων, ενδέχεται να καταστήσουν αυτούς τους πόρους πιο προσβάσιμους.
Παρότι ο Τραμπ έχει δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ορυκτό πλούτο και σε άλλες περιοχές, όπως η Ουκρανία, ο ίδιος επιμένει να υποστηρίζει:
«Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας, όχι για τα ορυκτά». Έχει επίσης επανειλημμένα δηλώσει ότι, αν οι ΗΠΑ δεν κινηθούν, «η Ρωσία ή η Κίνα θα πάρουν τη Γροιλανδία».
Ο Τραμπ είχε επιχειρήσει να αγοράσει τη Γροιλανδία και το 2019, χωρίς επιτυχία, και επανέφερε το ενδιαφέρον του μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, τον Ιανουάριο του 2025.
