Η εικόνα ενός αδέσποτου σκύλου να περιπλανιέται σε μια γειτονιά ή μιας γάτας να αναζητά τροφή σε μια πλατεία αποτελεί μια γνώριμη πραγματικότητα σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Παρά τις προσπάθειες των τελευταίων ετών για την ενίσχυση της φιλοζωικής νομοθεσίας, την εφαρμογή προγραμμάτων στειρώσεων και την ανάπτυξη μηχανισμών καταγραφής των ζώων συντροφιάς, το πρόβλημα των αδέσποτων εξακολουθεί να απασχολεί έντονα τόσο την τοπική αυτοδιοίκηση όσο και τις φιλοζωικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται σε κάθε γωνιά της χώρας.
Για πολλά χρόνια, η συζήτηση γύρω από τα αδέσποτα βασιζόταν κυρίως σε εκτιμήσεις και αποσπασματικά στοιχεία.
Σήμερα, ωστόσο, η λειτουργία του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς επιτρέπει για πρώτη φορά μια πιο ξεκάθαρη αποτύπωση της κατάστασης, αποκαλύπτοντας το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος.
Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί μέσω του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς, στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 1,37 εκατομμύρια ζώα συντροφιάς.
Την ίδια στιγμή, τα καταγεγραμμένα αδέσποτα ξεπερνούν τις 323.000. Από αυτά, περίπου 172.400 είναι σκύλοι και 158.300 γάτες.
Πρόκειται για αριθμούς που αποτυπώνουν την έκταση ενός φαινομένου το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στον τομέα της ευζωίας των ζώων στη χώρα.
Οι αριθμοί αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι τα καταγεγραμμένα αδέσποτα αντιστοιχούν σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό ποσοστό του συνόλου των ζώων που βρίσκονται καταχωρισμένα στο εθνικό μητρώο.
Παράλληλα, πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι ο πραγματικός αριθμός των αδέσποτων ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερος, καθώς δεν είναι όλα τα ζώα καταγεγραμμένα ή εντοπισμένα από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Παρά τη βελτίωση των μηχανισμών καταγραφής και την ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου, οι φιλοζωικοί φορείς εξακολουθούν να εκφράζουν έντονο προβληματισμό για την κατάσταση που επικρατεί.
Η Πανελλήνια Φιλοζωική Ομοσπονδία έχει χαρακτηρίσει την εικόνα των αδέσποτων στην Ελλάδα «πρωτόγνωρη για ευρωπαϊκή χώρα», υπογραμμίζοντας ότι οι μεγάλοι πληθυσμοί αδέσποτων εξακολουθούν να υφίστανται παρά τα προγράμματα που εφαρμόζονται εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες.
Σύμφωνα με την Ομοσπονδία, η διαχρονική παρουσία τόσο μεγάλου αριθμού αδέσποτων ζώων υποδηλώνει ότι το πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με παρεμβάσεις διαχείρισης, αλλά απαιτεί βαθύτερες αλλαγές σε επίπεδο πρόληψης και κοινωνικής συμπεριφοράς.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στις μεγάλες αστικές περιοχές. Αντιθέτως, σύμφωνα με φιλοζωικούς φορείς και δημοτικά προγράμματα διαχείρισης, η εγκατάλειψη ζώων καταγράφεται τόσο στα μεγάλα αστικά κέντρα όσο και στην περιφέρεια.
Σε αρκετές περιοχές της χώρας, ιδιαίτερα σε μικρότερους δήμους και απομακρυσμένες κοινότητες, οι έλεγχοι είναι συχνά πιο περιορισμένοι, ενώ η πρόσβαση σε κτηνιατρικές υπηρεσίες και οργανωμένες δομές φροντίδας παραμένει δυσκολότερη.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα τελευταία χρόνια η συζήτηση γύρω από τα αδέσποτα έχει αρχίσει να αλλάζει. Ενώ στο παρελθόν το ενδιαφέρον επικεντρωνόταν κυρίως στη διαχείριση των ήδη υπαρχόντων πληθυσμών αδέσποτων ζώων, σήμερα ολοένα και περισσότεροι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πραγματική λύση βρίσκεται στην πρόληψη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας προσέγγισης αποτελεί η Zero Stray Academy, η οποία δημιουργήθηκε με στόχο την εκπαίδευση δήμων και αρμόδιων φορέων στη συστηματική μείωση του αριθμού των αδέσποτων ζώων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της, η ακαδημία συνεργάζεται με δήμους σε ολόκληρη τη χώρα, εκπαιδεύοντας στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης, αστυνομικούς, κτηνιάτρους και εθελοντές σε ζητήματα πρόληψης, στειρώσεων, ηλεκτρονικής σήμανσης και εφαρμογής της νομοθεσίας.
Η φιλοσοφία αυτής της προσέγγισης βασίζεται στην παραδοχή ότι το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί μόνο μέσω περισυλλογών και υιοθεσιών, αλλά απαιτεί συστηματικές παρεμβάσεις που θα αποτρέπουν τη δημιουργία νέων αδέσποτων πληθυσμών.
Τα στοιχεία που αφορούν τις στειρώσεις δείχνουν ότι έχει σημειωθεί πρόοδος, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί ακόμη το επιθυμητό αποτέλεσμα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, περίπου το 47% των καταγεγραμμένων αδέσποτων σκύλων εμφανίζονται στειρωμένοι, ενώ στις γάτες το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει περίπου το 68%.
Παρά τα βελτιωμένα αυτά ποσοστά, οι ειδικοί εκτιμούν ότι απαιτείται ακόμη μεγαλύτερη κάλυψη για να περιοριστεί ουσιαστικά η αναπαραγωγή νέων αδέσποτων ζώων και να ανακοπεί η διαρκής ανανέωση των πληθυσμών στους δρόμους.
Η καθημερινή μάχη για τη διαχείριση των αδέσποτων αποτυπώνεται με ιδιαίτερη σαφήνεια στα στοιχεία που δημοσιοποιούν κατά καιρούς οι δήμοι της χώρας.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Μυτιλήνης, όπου σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του δήμου, μέσα σε ένα μόνο έτος πραγματοποιήθηκαν 404 υιοθεσίες αδέσποτων ζώων, 786 στειρώσεις, 1.319 ηλεκτρονικές σημάνσεις και περισσότερες από 1.500 περιπτώσεις περίθαλψης ή νοσηλείας.
Οι αριθμοί αυτοί αποκαλύπτουν το εύρος της προσπάθειας που απαιτείται ακόμη και σε μία μόνο δημοτική ενότητα προκειμένου να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα.
Παράλληλα, μέσω της ειδικής πλατφόρμας καταγραφής αδέσποτων του δήμου έχουν καταχωριστεί συνολικά 2.580 ηλεκτρονικές σημάνσεις, 1.427 στειρώσεις και 974 υιοθεσίες από την έναρξη λειτουργίας της.
Πρόκειται για στοιχεία που αναδεικνύουν όχι μόνο τη σημασία της οργανωμένης διαχείρισης, αλλά και την ανάγκη διαρκούς παρακολούθησης των αποτελεσμάτων.
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται μια σύνθετη κοινωνική πραγματικότητα. Οι φιλοζωικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα των αδέσποτων δεν είναι πρωτίστως φιλοζωικό, αλλά κοινωνικό.
Η εγκατάλειψη ζώων, οι ανεπιθύμητες γέννες, η έλλειψη ενημέρωσης γύρω από τη στείρωση, η ανεπαρκής εφαρμογή της νομοθεσίας και η απουσία κουλτούρας υπεύθυνης κηδεμονίας συντηρούν έναν κύκλο που αναπαράγεται εδώ και δεκαετίες.
Η υιοθεσία εξακολουθεί να αποτελεί τη σημαντικότερη ευκαιρία για χιλιάδες ζώα που βρίσκονται σε καταφύγια, δημοτικές δομές ή ζουν στους δρόμους. Κάθε υιοθεσία μειώνει τον αριθμό των αδέσποτων και προσφέρει σε ένα ζώο τη δυνατότητα μιας ασφαλούς ζωής.
Ωστόσο, οι ειδικοί συμφωνούν ότι οι υιοθεσίες από μόνες τους δεν αρκούν για να επιλύσουν το πρόβλημα σε εθνική κλίμακα.
Το στοίχημα των επόμενων ετών δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των ζώων που θα υιοθετηθούν ή θα στειρωθούν. Θα κριθεί κυρίως από το κατά πόσο η χώρα θα καταφέρει να περιορίσει τις νέες εγκαταλείψεις, να ενισχύσει τους ελέγχους, να εφαρμόσει αποτελεσματικά τη νομοθεσία και να διαμορφώσει μια νέα κουλτούρα υπεύθυνης συμβίωσης ανθρώπων και ζώων.
Οι περισσότεροι από 323.000 καταγεγραμμένοι αδέσποτοι σκύλοι και γάτες που καταγράφονται σήμερα στην Ελλάδα δεν αποτελούν απλώς ένα στατιστικό μέγεθος.
Αποτελούν μια υπενθύμιση ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, το πρόβλημα εξακολουθεί να είναι παρόν και να απαιτεί συντονισμένη δράση από την Πολιτεία, την αυτοδιοίκηση, τις φιλοζωικές οργανώσεις και τους ίδιους τους πολίτες.
