Λίγες εικόνες μπορούν να δοκιμάσουν περισσότερο την υπομονή ενός ιδιοκτήτη-κηδεμόνα γάτας από τα πρώτα σημάδια νυχιών πάνω σε έναν καινούργιο καναπέ.
Όσο προσεγμένο κι αν είναι το σπίτι, όσο ακριβό κι αν ήταν το έπιπλο, μια γωνία, ένα μπράτσο ή ακόμη και το πίσω μέρος του καναπέ μπορεί να μετατραπεί μέσα σε λίγες ημέρες στο αγαπημένο σημείο της γάτας για… μανικιούρ.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η αυθόρμητη αντίδραση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: «Το κάνει επίτηδες». Ακολουθούν φωνές, απογοήτευση και η αναζήτηση κάποιας γρήγορης λύσης που θα προστατεύσει το σαλόνι.
Όμως η επιστήμη δίνει μια εντελώς διαφορετική εξήγηση.
Οι κτηνίατροι και οι ειδικοί στη συμπεριφορά των αιλουροειδών επισημαίνουν ότι το γρατζούνισμα δεν αποτελεί πρόβλημα συμπεριφοράς. Είναι μια έμφυτη ανάγκη, τόσο σημαντική για τη γάτα όσο είναι για έναν άνθρωπο το περπάτημα, το τέντωμα του σώματος μετά τον ύπνο ή η ανάγκη για άσκηση.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Αυτό σημαίνει ότι ο στόχος δεν πρέπει να είναι να σταματήσει η γάτα να γρατζουνάει. Κάτι τέτοιο είναι πρακτικά αδύνατο και, κυρίως, αντίθετο στη φυσιολογία της.
Η πραγματική λύση βρίσκεται αλλού: στο να της προσφέρουμε το κατάλληλο μέρος για να εκφράσει αυτή τη φυσική συμπεριφορά, προστατεύοντας ταυτόχρονα τα έπιπλα.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι, όταν ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας κατανοήσει γιατί η γάτα επιλέγει συγκεκριμένα σημεία του σπιτιού, η αντιμετώπιση του προβλήματος γίνεται πολύ πιο εύκολη απ’ όσο φαντάζεται.
Δεν πρόκειται για κακή συνήθεια
Για να καταλάβει κανείς γιατί η γάτα επιμένει στον καναπέ, πρέπει πρώτα να κατανοήσει τι σημαίνει για εκείνη το γρατζούνισμα.
Σε αντίθεση με όσα πιστεύουν πολλοί, δεν πρόκειται απλώς για έναν τρόπο να ακονίζει τα νύχια της.
Η συμπεριφορά αυτή εξυπηρετεί ταυτόχρονα πολλούς βιολογικούς και ψυχολογικούς σκοπούς.
Αρχικά, βοηθά στην απομάκρυνση των νεκρών εξωτερικών στρωμάτων των νυχιών, ώστε να παραμένουν υγιή και λειτουργικά. Παράλληλα, επιτρέπει στη γάτα να τεντώσει ολόκληρο το σώμα της, ενεργοποιώντας τους μυς της πλάτης, των ώμων και των μπροστινών άκρων. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές γάτες γρατζουνούν αμέσως μόλις ξυπνήσουν.
Το γρατζούνισμα, όμως, αποτελεί και έναν τρόπο επικοινωνίας.
Στις πατούσες των γατών υπάρχουν αδένες που απελευθερώνουν φερομόνες, δηλαδή χημικά σήματα που δεν γίνονται αντιληπτά από τον άνθρωπο, αλλά μεταφέρουν πληροφορίες στις ίδιες τις γάτες. Κάθε φορά που γρατζουνά μια επιφάνεια, αφήνει τόσο ορατά σημάδια όσο και τη χαρακτηριστική μυρωδιά της, μαρκάροντας ουσιαστικά την περιοχή της.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι περισσότεροι καναπέδες βρίσκονται στην κορυφή της λίστας.
Το σαλόνι αποτελεί το πιο «ζωντανό» σημείο του σπιτιού. Εκεί συγκεντρώνονται καθημερινά τα μέλη της οικογένειας, εκεί υπάρχουν οι περισσότερες μυρωδιές, η μεγαλύτερη κίνηση και η περισσότερη κοινωνική αλληλεπίδραση. Για τη γάτα, πρόκειται για το σημαντικότερο κομμάτι της επικράτειάς της.
Το λάθος που κάνουν σχεδόν όλοι
Όταν ο καναπές αρχίζει να καταστρέφεται, η πρώτη αγορά είναι σχεδόν πάντα ένα ονυχοδρόμιο.
Κι όμως, σύμφωνα με τους ειδικούς στη συμπεριφορά των γατών, το μεγαλύτερο ποσοστό των αποτυχιών δεν οφείλεται στο ονυχοδρόμιο, αλλά στο σημείο όπου τοποθετείται.
Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες-κηδεμόνες επιλέγουν να το βάλουν σε μια διακριτική γωνία του σπιτιού, πίσω από μια πολυθρόνα ή σε κάποιο δωμάτιο που δεν χρησιμοποιείται συχνά. Είναι μια απόφαση που βασίζεται κυρίως στην αισθητική.
Η γάτα, όμως, δεν λειτουργεί με αισθητικά κριτήρια.
Οι διεθνείς οδηγίες για την ευζωία των γατών αναφέρουν ότι οι επιφάνειες γρατζουνίσματος πρέπει να βρίσκονται εκεί όπου η γάτα αισθάνεται την ανάγκη να τις χρησιμοποιήσει και όχι εκεί όπου εξυπηρετεί τον άνθρωπο.
Με απλά λόγια, αν η γάτα έχει επιλέξει το δεξί μπράτσο του καναπέ, το ονυχοδρόμιο πρέπει να τοποθετηθεί ακριβώς δίπλα του.
Μόνο όταν το χρησιμοποιεί πλέον σταθερά μπορεί να μετακινηθεί σταδιακά σε άλλη θέση.
Δεν είναι όλα τα ονυχοδρόμια ίδια
Ένα ακόμη λάθος είναι η αγορά του πρώτου ονυχοδρομίου που θα βρεθεί μπροστά μας.
Στην πραγματικότητα, οι γάτες έχουν σαφείς προτιμήσεις ως προς το είδος της επιφάνειας που θέλουν να γρατζουνήσουν.
Κάποιες λατρεύουν να τεντώνονται κάθετα. Για αυτές, ένα ψηλό, στιβαρό ονυχοδρόμιο από φυσικό σχοινί sisal αποτελεί συνήθως την καλύτερη επιλογή.
Άλλες, αντίθετα, προτιμούν να γρατζουνούν χαλιά ή επίπεδες επιφάνειες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένα οριζόντιο ονυχοδρόμιο από κυματοειδές χαρτόνι μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο αποτελεσματικό.
Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους ιδιοκτήτες-κηδεμόνες να παρατηρήσουν πρώτα τον τρόπο με τον οποίο γρατζουνά η γάτα τους και μόνο στη συνέχεια να επιλέξουν το κατάλληλο προϊόν.
Η σταθερότητα είναι εξίσου σημαντική. Ένα ονυχοδρόμιο που μετακινείται ή ανατρέπεται εύκολα δύσκολα θα κερδίσει την εμπιστοσύνη μιας γάτας.
Οι σύγχρονες λύσεις που προστατεύουν και το σπίτι
Τα τελευταία χρόνια η αγορά των προϊόντων για κατοικίδια έχει αλλάξει σημαντικά και πλέον υπάρχουν λύσεις που συνδυάζουν την προστασία των επίπλων με τον σεβασμό στη φυσική συμπεριφορά της γάτας.
Μία από τις πιο δημοφιλείς επιλογές είναι οι διάφανες προστατευτικές μεμβράνες που εφαρμόζονται στα μπράτσα και στις γωνίες του καναπέ. Είναι σχεδόν αόρατες και δημιουργούν μια επιφάνεια που οι περισσότερες γάτες αποφεύγουν να γρατζουνήσουν, καθώς δεν τους προσφέρει την αίσθηση που αναζητούν.
Την ίδια στιγμή, ολοένα και περισσότεροι κατασκευαστές επίπλων προσφέρουν καναπέδες με υφάσματα σχεδιασμένα ειδικά για σπίτια με κατοικίδια. Υλικά όπως το micro-velvet ή οι ειδικές επενδύσεις υψηλής πυκνότητας δεν διαθέτουν τις έντονες πλέξεις που επιτρέπουν στα νύχια να «γαντζώνουν», με αποτέλεσμα να μειώνεται σημαντικά το ενδιαφέρον της γάτας.
Παράλληλα, αρκετοί κτηνίατροι και ειδικοί στη συμπεριφορά προτείνουν τη χρήση catnip ή συνθετικών φερομονών πάνω στο νέο ονυχοδρόμιο. Ο στόχος δεν είναι να αναγκάσουν τη γάτα να το χρησιμοποιήσει, αλλά να το κάνουν πιο ελκυστικό από τον καναπέ, δημιουργώντας μια θετική πρώτη εμπειρία.
Τι συμβουλεύουν οι κτηνίατροι
Αν υπάρχει μία συμβουλή στην οποία συμφωνούν σχεδόν όλοι οι κτηνίατροι και οι ειδικοί στη συμπεριφορά των γατών, είναι ότι το γρατζούνισμα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια ανεπιθύμητη συνήθεια που πρέπει να εξαφανιστεί. Αντίθετα, πρόκειται για μια φυσιολογική συμπεριφορά που χρειάζεται σωστή διαχείριση.
Οι σύγχρονες διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για την ευζωία των γατών αναφέρουν ότι κάθε σπίτι θα πρέπει να διαθέτει κατάλληλες επιφάνειες γρατζουνίσματος, οι οποίες να ανταποκρίνονται στις προτιμήσεις του ζώου. Όσο πιο εύκολη είναι η πρόσβαση της γάτας σε αυτές, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να εγκαταλείψει σταδιακά τα έπιπλα.
Παράλληλα, οι κτηνίατροι συνιστούν το τακτικό κόψιμο των άκρων των νυχιών, περίπου κάθε δύο έως τέσσερις εβδομάδες, ανάλογα με την ηλικία και τον τρόπο ζωής της γάτας. Η διαδικασία πρέπει να γίνεται προσεκτικά, αφαιρώντας μόνο το διάφανο άκρο του νυχιού και ποτέ το σημείο όπου υπάρχουν αιμοφόρα αγγεία και νεύρα.
Το σωστό κόψιμο δεν σταματά το γρατζούνισμα, μειώνει όμως σημαντικά τις φθορές που μπορεί να προκληθούν στα έπιπλα.
Η λύση δεν είναι ποτέ η τιμωρία
Πολλοί ιδιοκτήτες-κηδεμόνες, βλέποντας τη γάτα να γρατζουνάει τον καναπέ, υψώνουν τη φωνή τους, την απομακρύνουν απότομα ή χρησιμοποιούν νερό ως μέσο αποτροπής.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι αυτές οι πρακτικές δεν επιλύουν το πρόβλημα.
Η γάτα δεν συνδέει την τιμωρία με τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. Το πιθανότερο είναι να συνδέσει τον φόβο με τον άνθρωπο που τη μάλωσε, χωρίς να κατανοήσει τι ακριβώς έκανε λάθος.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, το αυξημένο στρες μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη πιο έντονο γρατζούνισμα, καθώς η συμπεριφορά αυτή λειτουργεί και ως μηχανισμός εκτόνωσης.
Αντίθετα, η θετική ενίσχυση θεωρείται η πιο αποτελεσματική μέθοδος εκπαίδευσης. Κάθε φορά που η γάτα χρησιμοποιεί το ονυχοδρόμιο, μια μικρή λιχουδιά, λίγα λεπτά παιχνιδιού ή ένα χάδι αρκούν για να ενισχύσουν τη σωστή συμπεριφορά.
Declawing: Μια πρακτική που οι ειδικοί απορρίπτουν
Παρότι στην Ελλάδα εφαρμόζεται εξαιρετικά σπάνια, η χειρουργική αφαίρεση των νυχιών (declawing) εξακολουθεί να πραγματοποιείται σε ορισμένες χώρες.
Οι διεθνείς κτηνιατρικοί οργανισμοί είναι ξεκάθαροι: η συγκεκριμένη επέμβαση δεν αποτελεί αποδεκτή λύση για την προστασία των επίπλων.
Και αυτό γιατί δεν αφαιρείται μόνο το νύχι, αλλά ακρωτηριάζεται το τελευταίο οστό κάθε δακτύλου. Η επέμβαση μπορεί να προκαλέσει χρόνιο πόνο, δυσκολία στη βάδιση, αλλαγές στη στάση του σώματος και προβλήματα συμπεριφοράς που συχνά συνοδεύουν τη γάτα για όλη της τη ζωή.
Για τον λόγο αυτό έχει περιοριστεί ή απαγορευτεί σε πολλές χώρες, ενώ οι διεθνείς επιστημονικοί οργανισμοί προτείνουν την εκπαίδευση και την περιβαλλοντική εμπλουτισμένη διαβίωση ως τη μοναδική ενδεδειγμένη προσέγγιση.
Πότε το γρατζούνισμα μπορεί να είναι ένδειξη προβλήματος
Στις περισσότερες περιπτώσεις, το γρατζούνισμα αποτελεί απόλυτα φυσιολογική συμπεριφορά.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η ξαφνική αλλαγή μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά.
Εάν μια γάτα αρχίσει να γρατζουνάει υπερβολικά πολλές επιφάνειες, ενώ μέχρι τότε δεν το έκανε, ίσως προσπαθεί να διαχειριστεί μια κατάσταση έντονου στρες.
Η μετακόμιση, η άφιξη ενός νέου κατοικιδίου, ενός μωρού, οι αλλαγές στη διαρρύθμιση του σπιτιού ή ακόμη και οι αλλαγές στο ωράριο του ιδιοκτήτη-κηδεμόνα μπορούν να αυξήσουν την ανάγκη της να μαρκάρει τον χώρο της.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να σχετίζεται ακόμη και με πόνο ή άλλο πρόβλημα υγείας.
Αν το έντονο γρατζούνισμα συνοδεύεται από απώλεια όρεξης, επιθετικότητα, απομόνωση, υπερβολική φωνή ή αλλαγές στις συνήθειες της γάτας, οι κτηνίατροι συνιστούν να προηγηθεί ένας πλήρης κλινικός έλεγχος.
Τι λέει η επιστήμη
Οι οδηγίες της American Association of Feline Practitioners (AAFP) και της International Society of Feline Medicine (ISFM) είναι σαφείς:
- Το γρατζούνισμα αποτελεί φυσιολογική συμπεριφορά και δεν πρέπει να καταστέλλεται.
- Κάθε γάτα πρέπει να έχει πρόσβαση σε κατάλληλες επιφάνειες γρατζουνίσματος.
- Η θέση του ονυχοδρομίου είναι εξίσου σημαντική με τον τύπο του.
- Η θετική ενίσχυση είναι η αποτελεσματικότερη μορφή εκπαίδευσης.
- Η χειρουργική αφαίρεση των νυχιών δεν αποτελεί αποδεκτή πρακτική αντιμετώπισης.
Μύθοι και αλήθειες
Μύθος: «Η γάτα το κάνει από εκδίκηση.»
Αλήθεια: Οι γάτες δεν λειτουργούν με την έννοια της εκδίκησης. Το γρατζούνισμα είναι μια φυσική συμπεριφορά που εξυπηρετεί τη φροντίδα των νυχιών, το τέντωμα του σώματος και το μαρκάρισμα της περιοχής.
Μύθος: «Αν της φωνάξω, θα σταματήσει.»
Αλήθεια: Η τιμωρία δεν διδάσκει στη γάτα ποια είναι η σωστή συμπεριφορά. Συχνά αυξάνει το άγχος και μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα.
Μύθος: «Αρκεί να αγοράσω ένα ονυχοδρόμιο.»
Αλήθεια: Δεν αρκεί μόνο η αγορά του. Η σωστή θέση, η σταθερότητα και το κατάλληλο υλικό παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Μύθος: «Η γάτα πρέπει να μάθει να μην γρατζουνάει.»
Αλήθεια: Η γάτα πρέπει να μάθει πού επιτρέπεται να γρατζουνάει, όχι να σταματήσει να το κάνει.
Τα πέντε λάθη που βλέπουν συχνότερα οι ειδικοί
Οι ειδικοί στη συμπεριφορά των γατών παρατηρούν ότι οι περισσότεροι ιδιοκτήτες-κηδεμόνες επαναλαμβάνουν τα ίδια λάθη:
- Επιλέγουν μικρό ή ασταθές ονυχοδρόμιο που δεν επιτρέπει στη γάτα να τεντωθεί.
- Το τοποθετούν σε σημείο όπου η γάτα δεν περνά σχεδόν ποτέ.
- Περιμένουν άμεσα αποτελέσματα και απογοητεύονται μέσα σε λίγες ημέρες.
- Χρησιμοποιούν τιμωρία αντί για επιβράβευση.
- Προσφέρουν μόνο μία επιφάνεια γρατζουνίσματος, ακόμη και όταν το σπίτι είναι μεγάλο ή φιλοξενεί περισσότερες από μία γάτες.
Ως εκ τούτου ο καναπές δεν είναι ο πραγματικός στόχος της γάτας. Είναι απλώς η επιφάνεια που, από τη δική της οπτική, συγκεντρώνει όλα όσα αναζητά: βρίσκεται στο κέντρο της καθημερινής ζωής, είναι σταθερός, της επιτρέπει να τεντωθεί και αποτελεί ιδανικό σημείο για να αφήσει το «αποτύπωμά» της.
Όσο πιο γρήγορα ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας σταματήσει να βλέπει το γρατζούνισμα ως ένδειξη ανυπακοής και αρχίσει να το αντιμετωπίζει ως μια φυσική ανάγκη, τόσο πιο εύκολα θα βρεθεί η λύση.
Με το κατάλληλο ονυχοδρόμιο, στη σωστή θέση, λίγη υπομονή και θετική ενίσχυση, οι περισσότερες γάτες μπορούν να μάθουν να αφήνουν ήσυχο τον καναπέ, χωρίς φωνές, τιμωρίες ή ακραίες πρακτικές. Άλλωστε, η συνύπαρξη με μια γάτα δεν βασίζεται στην καταστολή των ενστίκτων της, αλλά στην κατανόησή τους.
