Σύσσωμος ο πολιτικός κόσμος αποχαιρετά τον Στέφανο Μάνο, τον πρώην υπουργό και βουλευτή που έφυγε από τη ζωή ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο, σε ηλικία 87 ετών. Από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη έως υπουργούς, παλαιούς συνεργάτες και κόμματα, οι αποχαιρετισμοί συγκλίνουν κυρίως σε δύο χαρακτηριστικά της μακράς διαδρομής του: τον μεταρρυθμιστικό προσανατολισμό και την επιμονή με την οποία υπερασπιζόταν τις απόψεις του, ακόμη και όταν αυτές προκαλούσαν αντιδράσεις.
Ο Στέφανος Μάνος, με πολιτική παρουσία που εκτεινόταν σε περισσότερες από τρεις δεκαετίες, συνδέθηκε με σειρά μεταρρυθμίσεων και μεγάλων έργων, αλλά και με έναν ευθύ, συχνά αντισυμβατικό πολιτικό λόγο. Εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής το 1977 με τη Νέα Δημοκρατία και ανέλαβε στη συνέχεια κρίσιμα κυβερνητικά χαρτοφυλάκια, ενώ οι φιλελεύθερες οικονομικές θέσεις και οι παρεμβάσεις του τον έφεραν πολλές φορές στο επίκεντρο πολιτικών αντιπαραθέσεων.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Μητσοτάκης: «Προπορευόταν της εποχής του»
«Ο Στέφανος Μάνος ήταν αντισυμβατικός πολιτικός, με θέσεις που πολλές φορές προπορεύονταν της εποχής του», ανέφερε στον αποχαιρετισμό του ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Ο πρωθυπουργός έκανε λόγο για έναν πολιτικό με «ξεχωριστή προσωπικότητα και αναμφίβολη προσφορά στη δημόσια ζωή», ο οποίος δεν δίσταζε να υπερασπίζεται μέχρι τέλους ακόμη και τις πλέον ριζοσπαστικές απόψεις του.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συμβολή του στην είσοδο της κινητής τηλεφωνίας στην Ελλάδα, καθώς και στην προώθηση μεγάλων έργων, όπως το Μετρό της Αθήνας και η γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου. Μνημόνευσε επίσης τη θεσμοθέτηση των πεζοδρομήσεων και την προστασία των παραδοσιακών οικισμών.
Ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε και στην προσωπική γνωριμία του με τον εκλιπόντα ως στενό συνεργάτη του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και υπουργό της κυβέρνησής του, σημειώνοντας ότι είχε διαπιστώσει από κοντά «τη φιλελεύθερη σκέψη του» και τον «κάποτε αιρετικό, όμως πάντοτε γόνιμο χαρακτήρα του».
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Τασούλας: «Ακεραιότητα, ήθος και θάρρος της γνώμης»
Στην ακεραιότητα, στο ήθος και στην παρρησία που χαρακτήριζαν τη δημόσια παρουσία του Στέφανου Μάνου στάθηκε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, εκφράζοντας τη θλίψη του για την απώλεια του πρώην υπουργού.
«Με θλίψη πληροφορήθηκα την εκδημία του Στέφανου Μάνου, ενός πολιτικού που, επί δεκαετίες, διακρίθηκε στη δημόσια ζωή του τόπου μας με το έργο και τις θέσεις του», ανέφερε ο κ. Τασούλας, υπογραμμίζοντας ότι παρέμεινε ενεργός έως το τέλος, «με αμείωτο ενδιαφέρον για τα κοινά και σταθερή αγωνία για την πρόοδο της κοινωνίας και της πατρίδας».
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας σημείωσε ότι ο Στέφανος Μάνος «διακρίθηκε για την ακεραιότητα, το ήθος, το θάρρος της γνώμης και την παρρησία του, αρετές που τιμούν και προάγουν τη δημοκρατία».
Παράλληλα, αναφέρθηκε στη σταθερότητα των πολιτικών πεποιθήσεών του και στο όραμά του για τη χώρα. «Με σταθερές πεποιθήσεις σε όλη του τη διαδρομή, υπηρέτησε το όραμα μιας Ελλάδας σύγχρονης και ευρωπαϊκής», τόνισε, προσθέτοντας ότι από τις θέσεις ευθύνης που ανέλαβε «εργάστηκε με γνώση, εργατικότητα και συνέπεια, αφήνοντας ευδιάκριτο αποτύπωμα».
Κακλαμάνης: «Σημάδεψε τη μεταπολιτευτική πολιτική ιστορία»
Τη βαθιά του θλίψη εξέφρασε ο πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης, κάνοντας λόγο για «μια εξέχουσα προσωπικότητα του δημόσιου βίου που σημάδεψε τη μεταπολιτευτική πολιτική ιστορία του τόπου μας».
Ο κ. Κακλαμάνης στάθηκε στην κοινοβουλευτική και κυβερνητική διαδρομή του Στέφανου Μάνου, ο οποίος διετέλεσε, μεταξύ άλλων, υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς και υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Εργων.
«Σε όλη του τη διαδρομή ξεχώρισε για τη συνέπεια, τον ευθύ πολιτικό λόγο και την εργατικότητά του», σημείωσε, υπενθυμίζοντας παράλληλα ότι υπήρξε ιδρυτής των Φιλελευθέρων και συνιδρυτής της Δράσης.
Μαρινάκης: «Προσπάθησε να κάνει πράξη μια ισχυρή Ελλάδα»
Τον Στέφανο Μάνο ως έναν πολιτικό που επιχείρησε να μετατρέψει τις ιδέες του σε συγκεκριμένο έργο αποχαιρέτησε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης.
«Υπήρξε ένας πολιτικός που δεν οραματίστηκε απλώς μια ισχυρή, εξωστρεφή και ανθεκτική Ελλάδα. Ηταν ένας από εκείνους που προσπάθησαν να την κάνουν πράξη, από όλες τις θέσεις ευθύνης που υπηρέτησε», ανέφερε σε ανάρτησή του.
Ο κ. Μαρινάκης στάθηκε επίσης στην παρουσία του πρώην υπουργού στον δημόσιο διάλογο και μετά την αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική. «Ακόμα και μετά την αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική, ο Στέφανος Μάνος παρέμεινε ενεργός πολίτης», σημείωσε, εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του στην οικογένεια και στους οικείους του.
Σκυλακάκης: «Ετρεχε τόσο μπροστά που έμενε μόνος του»
Σε μια περισσότερο προσωπική πλευρά του Στέφανου Μάνου αναφέρθηκε ο επί χρόνια συνεργάτης του Θεόδωρος Σκυλακάκης, μιλώντας στον ΣΚΑΪ για τον «άγνωστο Στέφανο Μάνο».
«Εφυγε ένας σπουδαίος άνθρωπος, ένας άνθρωπος μοναδικός και ένας από τους πιο σημαντικούς πολιτικούς της Μεταπολίτευσης», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η χώρα «δεν κατάφερε να τον αξιοποιήσει όσο θα έπρεπε».
Ο κ. Σκυλακάκης αναφέρθηκε στις πολεοδομικές παρεμβάσεις και στη διάσωση της Πλάκας, στο Μετρό, στο αεροδρόμιο της Αθήνας και στις αλλαγές στην οικονομική πολιτική την περίοδο 1990-1993.
Περιγράφοντας τον άνθρωπο πίσω από τη δημόσια εικόνα, σημείωσε ότι ο Στέφανος Μάνος ήταν «εξαιρετικά συμπαθητικός και γλυκός άνθρωπος πίσω από την αυστηρότητα του δημόσιου λόγου».
«Είχε χιούμορ, είχε καλοσύνη έμφυτη», πρόσθεσε, για να συμπυκνώσει στη συνέχεια την πολιτική φυσιογνωμία του σε μία φράση: «Κοίταζε πάντα μπροστά, έβλεπε πάντα το μέλλον και προσπαθούσε να μας φέρει πιο κοντά στο μέλλον, αν και πολλές φορές έτρεχε τόσο μπροστά που έμενε μόνος του».
Χατζηδάκης: «Το αντίθετο του πολιτικού των δημοσίων σχέσεων»
«Με μεγάλη συγκίνηση» αποχαιρέτησε τον Στέφανο Μάνο ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, εστιάζοντας στο «έντονο αποτύπωμα έργου και μεταρρυθμίσεων» που αφήνει πίσω του.
Ο κ. Χατζηδάκης αναφέρθηκε στους πρώτους πεζόδρομους, στη διάσωση και ανάδειξη της Πλάκας, στην προώθηση του Μετρό και του αεροδρομίου της Αθήνας και στον σχεδιασμό της Αττικής Οδού.
Παράλληλα, υπογράμμισε τις πολιτικές μάχες που έδωσε ο πρώην υπουργός για τον περιορισμό της έκτασης του Δημοσίου και την απελευθέρωση της οικονομίας από γραφειοκρατικούς περιορισμούς.
«Αντισυμβατικός, ξεροκέφαλος, με επιμονή σε όσα πίστευε, αδιαφορώντας για τις αντιδράσεις. Το αντίθετο του πολιτικού των δημοσίων σχέσεων», έγραψε χαρακτηριστικά.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης σημείωσε ακόμη ότι ο Μάνος βρέθηκε αρκετές φορές μπροστά από την εποχή του και ότι το έργο του «δεν εκτιμήθηκε πάντα όταν το προωθούσε».
«Εμείς οι φιλελεύθεροι θα τον θυμόμαστε πάντοτε με σεβασμό», κατέληξε. «Καλό ταξίδι Στέφανε Μάνο».
Πιερρακάκης: «Μέχρι το τέλος παρέμεινε νέος στη σκέψη»
Στο μεταρρυθμιστικό αποτύπωμα του πρώην υπουργού στάθηκε και ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, σημειώνοντας στον αποχαιρετισμό του ότι ο Στέφανος Μάνος «μέχρι το τέλος παρέμεινε νέος στη σκέψη».
Στην αποφασιστικότητα και στην ετοιμότητά του να συγκρουστεί για όσα πίστευε αναφέρθηκε ο Αδωνις Γεωργιάδης.
«Ο Στέφανος Μάνος ήταν μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και ικανές προσωπικότητες της πολιτικής μας ζωής. Γεμάτος ωραίες ιδέες και αποφασιστικός, δεν φοβόταν να συγκρουστεί, εάν πίστευε ότι κάνει το σωστό», ανέφερε.
Σκέρτσος: «Να μην επιδιώκεις να είσαι αρεστός, αλλά χρήσιμος»
Στην πολιτική παρακαταθήκη του Στέφανου Μάνου αναφέρθηκε ο υπουργός Επικρατείας Ακης Σκέρτσος, δίνοντας έμφαση στην αντίληψή του για την πολιτική ως πεδίο προσφοράς και όχι δημοφιλίας.
«Να ασχολείσαι με την πολιτική χωρίς να επιδιώκεις να είσαι αρεστός αλλά διαρκώς χρήσιμος ως ενεργός και ορθολογικός πολίτης. Αυτή είναι για εμένα η πολιτική παρακαταθήκη του Στέφανου Μάνου», έγραψε.
Ο κ. Σκέρτσος τον αποχαιρέτησε «με σεβασμό, θλίψη αλλά και ευγνωμοσύνη για τη διακριτή τροχιά που χάραξε στα δημόσια πράγματα έως το τέλος».
Τα συλλυπητήρια του ΣΥΡΙΖΑ
Συλλυπητήριο μήνυμα εξέδωσε και ο ΣΥΡΙΖΑ, επισημαίνοντας ότι ο Στέφανος Μάνος υπήρξε επί δεκαετίες «ενεργό και διακριτό πρόσωπο της πολιτικής και επιχειρηματικής ζωής του τόπου».
«Με σαφές πολιτικό και ιδεολογικό στίγμα, υπηρέτησε τις απόψεις του φιλελευθερισμού με συνέπεια και συμμετείχε ενεργά στον δημόσιο διάλογο μέχρι το τέλος της ζωής του», ανέφερε το κόμμα, εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του στην οικογένεια και στους οικείους του.
Βενιζέλος: «Ο κατεξοχήν πολιτικός πεποιθήσεων»
Στη συνέπεια με την οποία ο Στέφανος Μάνος υπηρέτησε τις πολιτικές του θέσεις, ακόμη και όταν αυτές συνεπάγονταν προσωπικό και πολιτικό κόστος, εστίασε ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ευάγγελος Βενιζέλος.
«Ο Στέφανος Μάνος υπήρξε ο κατεξοχήν πολιτικός πεποιθήσεων που τις υπηρέτησε με συνέπεια αναλαμβάνοντας κόστος», ανέφερε ο κ. Βενιζέλος.
Οπως πρόσθεσε, ο πρώην υπουργός «διαμόρφωσε κατά τη μακρά πολιτική διαδρομή του έναν διακριτό τρόπο πολιτικής σκέψης και δράσης».
Λατινοπούλου: «Δεν συμβιβάστηκε ποτέ με το βαθύ κράτος»
Τον Στέφανο Μάνο αποχαιρέτησε η πρόεδρος της Φωνής Λογικής, Αφροδίτη Λατινοπούλου, χαρακτηρίζοντάς τον «έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς της Μεταπολίτευσης» και «αυθεντικό μεταρρυθμιστή».
Η κ. Λατινοπούλου στάθηκε στη σύγκρουσή του με «το βαθύ κράτος, τις πελατειακές σχέσεις, τις συντεχνίες, τον κρατισμό και τον λαϊκισμό», σημειώνοντας ότι πολλές φορές πλήρωσε πολιτικό κόστος επειδή δεν προσαρμοζόταν στις απαιτήσεις της εκλογικής συγκυρίας.
Αναφέρθηκε επίσης στο έργο του, από την ανάπλαση της Πλάκας και τους πρώτους πεζόδρομους έως το Μετρό και το νέο αεροδρόμιο στα Σπάτα.
«Ο Στέφανος Μάνος μπορεί να μην κέρδισε πολλές εκλογικές μάχες. Κέρδισε όμως κάτι πολύ δυσκολότερο: την πολιτική υστεροφημία», ανέφερε, καταλήγοντας: «Μακάρι η Ελλάδα να είχε περισσότερους πολιτικούς σαν κι εσένα».
Ποιος ήταν ο Στέφανος Μάνος
Γεννημένος στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1939, ο Στέφανος Μάνος σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός στο Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο της Ζυρίχης και στη συνέχεια απέκτησε MBA στη Διοίκηση Επιχειρήσεων από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Πριν εισέλθει στην πολιτική είχε εργαστεί επί περίπου έντεκα χρόνια στον επιχειρηματικό τομέα.
Η κοινοβουλευτική του παρουσία ξεκίνησε το 1977 και συνεχίστηκε, με διακοπές, για περίπου τρεις δεκαετίες. Κατά τη διάρκεια της πολιτικής σταδιοδρομίας του ανέλαβε, μεταξύ άλλων, τα υπουργεία Περιβάλλοντος, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αφήνοντας ιδιαίτερο αποτύπωμα κυρίως στα ζητήματα οικονομικής πολιτικής και λειτουργίας του κράτους.
Η ρήξη με τη Νέα Δημοκρατία και οι Φιλελεύθεροι
Η πορεία του δεν περιορίστηκε στη Νέα Δημοκρατία. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 ακολούθησε αυτόνομη πολιτική διαδρομή και τον Απρίλιο του 1999 ανακοίνωσε την ίδρυση των Φιλελευθέρων, επιχειρώντας να δώσει διακριτή πολιτική έκφραση στον οικονομικό φιλελευθερισμό.
Αργότερα συνεργάστηκε και με το ΠΑΣΟΚ, συμμετέχοντας στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας του κόμματος στις εκλογές του 2004, ενώ τα επόμενα χρόνια βρέθηκε εκ νέου σε εγχειρήματα του μεταρρυθμιστικού και φιλελεύθερου χώρου.
Υπήρξε επίσης από τα πρόσωπα που συνδέθηκαν με τη δημιουργία της Δράσης, της οποίας ανέλαβε την ηγεσία, προτού παραιτηθεί από τη θέση του προέδρου το 2012, παραμένοντας ωστόσο ενεργός στον δημόσιο διάλογο.
Μια συχνά «αιρετική» φωνή
Ο Στέφανος Μάνος διατήρησε μέχρι τα τελευταία χρόνια έντονη παρουσία στη δημόσια συζήτηση μέσα από άρθρα, συνεντεύξεις και παρεμβάσεις. Οι απόψεις του για τη φορολογία, το ασφαλιστικό, τις δημόσιες επιχειρήσεις, τις ιδιωτικοποιήσεις, τη λειτουργία του κράτους και τις μεταρρυθμίσεις βρίσκονταν συχνά έξω από την κυρίαρχη πολιτική γραμμή και προκαλούσαν αντιδράσεις.
Ο ίδιος υπερασπιζόταν σταθερά την ανάγκη περιορισμού του κρατικού παρεμβατισμού, μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης και βαθύτερων διαρθρωτικών αλλαγών στην οικονομία. Αυτή η πολιτική ταυτότητα τον κατέστησε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες –και συχνά αιρετικές– φωνές του ελληνικού φιλελεύθερου χώρου. Η μακρά σχέση του με τη Νέα Δημοκρατία υπήρξε επίσης αντικείμενο συχνών αναδρομών και κριτικών παρεμβάσεών του για την πορεία του κόμματος.
Ακόμη και μετά την αποχώρησή του από την ενεργό κομματική πολιτική, συνέχισε να παρεμβαίνει στα δημόσια πράγματα, διατηρώντας το προσωπικό του ιστολόγιο και αρθρογραφώντας για ζητήματα οικονομίας, πολιτικής και δημόσιας διοίκησης.
