Από τα παράνομα τσιγάρα μέχρι τα νοθευμένα ποτά, το λαθρεμπόριο σε καπνό και αλκοόλ παραμένει μία από τις πιο επίμονες «τρύπες» στα δημόσια έσοδα, με την ΑΑΔΕ να ανεβάζει τον πήχη των στοχευμένων ελέγχων για το 2026, πατώντας σε ψηφιακά εργαλεία και τελωνειακούς ελέγχους.
Η βάση του προβλήματος είναι η διαφορά τιμής από τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης σε καπνό και αλκοόλ, οι οποίοι αποτελούν σταθερό «πυλώνα» των δημόσιων εσόδων, αλλά ταυτόχρονα και δείκτης για το πόσο διατηρείται η συμμόρφωση σε αγορές που παραδοσιακά βρίθουν παραβατικότητας.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Τα σωρευτικά στοιχεία του μηνιαίου δελτίου εκτέλεσης προϋπολογισμού για το 2025 δείχνουν ότι ο ΕΦΚ καπνικών ανήλθε σε 2,361 δισ. ευρώ, δηλαδή 43 εκατ. ευρώ πάνω από τον επικαιροποιημένο στόχο (2,318 δισ.) και 18 εκατ. ευρώ υψηλότερα από το 2024 (2,343 δισ.).
Στο ίδιο διάστημα, ο ΦΠΑ καπνικών διαμορφώθηκε σε 608 εκατ. ευρώ, από 599 εκατ. ευρώ το 2024. Μόνο από τον συνδυασμό ΕΦΚ και ΦΠΑ στα καπνικά, το Δημόσιο εισέπραξε περίπου 2,969 δισ. ευρώ το 2025, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 4,1% των συνολικών φορολογικών εσόδων του 2025. Ο συνολικός ΦΠΑ ανήλθε σε 27,775 δισ. ευρώ, και ως εκ τούτου ο ΦΠΑ καπνικών αντιστοιχεί σε περίπου 2,2% του συνολικού ΦΠΑ.
Για τα αλκοολούχα, το μέγεθος τους εντάσσεται στην ευρύτερη κατηγορία του ΕΦΚ λοιπών προϊόντων. Το 2025 η κατηγορία αυτή απέδωσε 717 εκατ. ευρώ, οριακά χαμηλότερα από το 2024 (723 εκατ.) και κάτω από τον στόχο (723 εκατ.).
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Με τέτοια μεγέθη, ακόμη και μικρές μετατοπίσεις προς την παράνομη αγορά έχουν άμεσο δημοσιονομικό αποτύπωμα και εξηγούν γιατί οι δύο κατηγορίες μπαίνουν σταθερά στις προτεραιότητες των τελωνειακών ελέγχων.
Στην Ελλάδα, η οργανωμένη εγκληματικότητα έχει μετρήσιμη έκταση, καθώς στην ετήσια έκθεση της Ελληνικής Αστυνομίας για το 2024 καταγράφονται 17 εγκληματικές ομάδες που σχετίζονται με λαθρεμπόριο ειδών, με 7 ομάδες να συνδέονται με καπνικά προϊόντα και 4 με αλκοολούχα.
Η ιδιαιτερότητα στο λαθρεμπόριο των τσιγάρων
Το λαθρεμπόριο στον καπνό έχει μια ιδιαιτερότητα καθώς μεγάλο μέρος της τελικής τιμής ενός πακέτου είναι φόροι. Στη πιο πρόσφατη διαθέσιμη εκτίμηση για τις δημοσιονομικές απώλειες στην Ελλάδα με στοιχεία για το 2024, το «κενό» εσόδων από την παράνομη κατανάλωση τσιγάρων υπολογίστηκε στα 438 εκατ. ευρώ και η παράνομη κατανάλωση εκτιμήθηκε στο 17,5% της συνολικής αγοράς με την KPMG να υπολογίζει πως ετησίως στην Ελλάδα καταναλώνονται περίπου 2,5 δισ. λαθραία τσιγάρα.
Για να γίνει αντιληπτή η έκταση του προβλήματος ένα «κενό» της τάξης των 438 εκατ. ευρώ ισοδυναμεί περίπου με το 15% των εσόδων που κατέγραψαν το 2025 μαζί ΕΦΚ και ΦΠΑ στα καπνικά.
Επί του πρακτέου, στα τσιγάρα, η πιο συνηθισμένη μέθοδος είναι η απόπειρα διακίνησης ως νόμιμης μεταφοράς ή διαμετακόμισης, με φορτία που δηλώνονται ως άλλο εμπόρευμα και καταλήγουν σε παράλληλα δίκτυα διανομής.
Ενδεικτικό παράδειγμα είναι ο εντοπισμός 2,5 εκατ. τεμαχίων τσιγάρων στο τελωνείο Κήπων στις 29.05.2025, κρυμμένων με τη μέθοδο της «τάπας» σε φορτηγό που, στα συνοδευτικά παραστατικά, εμφανιζόταν να μεταφέρει ενδύματα και μεταλλικά εξαρτήματα. Σύμφωνα με το δελτίο τύπου, οι δασμοφορολογικές επιβαρύνσεις για το συγκεκριμένο φορτίο (δασμοί, ΕΦΚ και αναλογούντες φόροι) ανήλθαν σε 508.788,88 ευρώ, ενώ η συνολική του αξία εκτιμήθηκε σε 577.067,78 ευρώ.
Η «τάπα» ως τέχνασμα αφορά μια ολόκληρη λογική εκμετάλλευσης της κανονικής ροής εμπορίου, σκόπιμη δημιουργία «στρώματος» νόμιμου φορτίου που δυσκολεύει τον έλεγχο, και επιλογή διαδρομών που επιτρέπουν γρήγορη μεταφορά σε επόμενους κόμβους. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι καταγραφές δείχνουν επίσης ότι τα δίκτυα προσαρμόζονται ώστε να μειώνουν το ρίσκο, σπάζοντας φορτία σε μικρότερες ποσότητες, αυξάνοντας τη συχνότητα αποστολών, περιορίζοντας τα αποθέματα, και αξιοποιώντας ψηφιακά κανάλια για να φτάσουν πιο κοντά στον τελικό αγοραστή χωρίς να «φαίνονται» εύκολα στα παραδοσιακά σημεία ελέγχου.
Δημόσιος κίνδυνος τα ποτά «μπόμπες»
Στα αλκοολούχα, το πρόβλημα είναι πολυσύνθετο, γιατί η παραβατικότητα συνοδεύεται από άμεσο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Τα ποτά «μπόμπες» δεν αφορούν μόνο φοροδιαφυγή αλλά εμπεριέχουν νοθεία, ακατάλληλες πρώτες ύλες ή παράνομη αλκοόλη που καταλήγει σε κατανάλωση.
Οι πρακτικές συνήθως κινούνται σε τρεις άξονες:
- Παράνομη απόσταξη ή παραγωγή χωρίς τις απαιτούμενες άδειες και διαδικασίες
- Διακίνηση χύμα αλκοόλης εκτός του καθεστώτος ελέγχου, όταν αξιοποιούνται «γκρίζες» ροές ανάμεσα σε χώρους παραγωγής και αποθήκευσης
- «Aνακύκλωση» επώνυμων φιαλών ή παραπλανητική επισήμανση, όπου το προϊόν αποκτά «ταυτότητα» μέσα από συσκευασία και διακίνηση που δυσκολεύει τον εντοπισμό στο τελικό σημείο πώλησης.
Σε αυτή την εξίσωση, το Γενικό Χημείο του Κράτους και οι τελωνειακές υπηρεσίες έχουν κρίσιμο ρόλο, γιατί οι έλεγχοι δεν είναι μόνο λογιστικοί, αλλά και εργαστηριακοί. Παράλληλα, η στόχευση μετακινείται όλο και περισσότερο στην εφοδιαστική αλυσίδα, δηλαδή στους χώρους όπου αλκοόλη και ποτά περνούν από καθεστώτα φορολογικής αναστολής ή από φορολογικές αποθήκες, και στα έγγραφα που συνοδεύουν τη διακίνηση. Όταν ο έλεγχος αποτυγχάνει σε αυτό το σημείο, το προϊόν είναι ήδη «έτοιμο» να κυκλοφορήσει στην αγορά και το ίχνος του γίνεται πιο δύσκολο να ανακτηθεί στην αγορά.
Τι πράττει η ΑΑΔΕ
Στην Ελλάδα, από 20.5.2019 τέθηκε σε εφαρμογή νέο πλαίσιο υποχρεώσεων για τσιγάρα και λεπτοκομμένο καπνό και επεκτάθηκε από 20.05.2024 και σε λοιπά καπνικά προϊόντα, με εγγραφές οικονομικών φορέων και μοναδικούς κωδικούς κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Στον απολογισμό της για το 2025 η ΑΑΔΕ αναφέρεται σε περιπτώσεις τουλάχιστον 13.600 κατασταλτικών ελέγχων από τις κινητές ομάδες της Γενικής Διεύθυνσης Τελωνείων και ΕΦΚ, εκ των οποίων 6.790 αφορούν προϊόντα που υπόκεινται σε ΕΦΚ, δηλαδή και καπνό και αλκοόλ.
Συγκεκριμένα για το αλκοόλ, η ΑΑΔΕ έχει θέσει σε λειτουργία το Ηλεκτρονικό Μητρώο Επιτηδευματιών Αλκοολούχων Ποτών και το Ηλεκτρονικό Σύστημα Ταυτοποίησης Αλκοολούχων Ποτών (Lotify), ενώ η απόφαση Α.1185 από τον Δεκέμβριο του 2025 τροποποιεί το πλαίσιο εφαρμογής της κοινής απόφασης για το μητρώο και το σύστημα ταυτοποίησης με στόχο την μεγαλύτερη ορατότητα στις διακινήσεις.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η αυστηροποίηση της διαφάνειας στις κυρώσεις. Στο πλαίσιο του Εθνικού Τελωνειακού Κώδικα (ν. 5222/2025) προβλέπεται η δημοσιοποίηση στοιχείων παραβατών σε περιπτώσεις λαθρεμπορίας αλκοολούχων, μαζί με διοικητικά μέτρα όπως σφράγιση εγκατάστασης, ένα δηλαδή πιο αυστηρό καθεστώς που αναμένεται να αποδώσει καρπούς εντός του 2026.
