Το κινητό ανοίγει «για λίγο» και, πριν καν το καταλάβουμε, περνάμε όλο και περισσότερη ώρα μέσα σε ειδήσεις, posts και εικόνες που αυξάνουν την προσκόλληση μας στην οθόνη και εκτινάσσουν το άγχος μας . Το doomscrolling δεν είναι απλώς μια νέα ψηφιακή συνήθεια. Μπορεί να εξελιχθεί σε φαύλο κύκλο που επηρεάζει την καθημερινότητα, την προσοχή και τη διάθεση όλων όσοι το βιώνουν – και ακόμα περισσότερο των εφήβων και των νέων.
Στην εποχή της συνεχούς ενημέρωσης, οι νέοι χρήστες έχουν πρόσβαση σε έναν ασταμάτητο όγκο πληροφοριών. Ειδήσεις για την οικονομία, παγκόσμιες συγκρούσεις, μεγάλες φυσικές καταστροφές, κοινωνικά προβλήματα, προσωπικές ιστορίες και αλγοριθμικά προτεινόμενο περιεχόμενο φτάνουν στην οθόνη τους κάθε στιγμή της ημέρας. Κάπου εκεί κάνει την εμφάνιση του το doomscrolling. Η παρορμητική και παρατεταμένη κατανάλωση αρνητικού ή αγχωτικού για το άτομο περιεχομένου, συνήθως μέσω social media και ενημερωτικών σελίδων.
Και κάπως έτσι, αυτό που ξεκινά ως φυσιολογική ανάγκη για ενημέρωση μπορεί σταδιακά να μετατραπεί σε μια συνήθεια από την οποία το άτομο δυσκολεύεται να αποκοπεί. Κι αυτό γιατί, όσο περισσότερο scrollάρουμε, τόσο περισσότερο εκτιθέμεθα σε περιεχόμενο που ενισχύει μέσα μας την αίσθηση απειλής, ανησυχίας ή αδυναμίας ελέγχου της ίδιας μας της ζωής. Και όσο περισσότερο αγχωνόμαστε, τόσο πιο επιτακτικά συνεχίζουμε να ψάχνουμε, να διαβάζουμε και να παρακολουθούμε.
Για τους εφήβους και τους νέους ενήλικες, αυτή η επίδραση μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονη. Πιο συγκεκριμένα, στις ηλικίες 12 έως 25 ετών, ο εγκέφαλος και οι ψυχοκοινωνικές δεξιότητες παραμένουν σε φάση ανάπτυξης, τη στιγμή που η αυτορύθμιση της προσοχής, του στρες και των συναισθημάτων διαμορφώνεται ακόμη. Γι’ αυτό και η συνεχής έκθεση σε περιεχόμενο που προκαλεί ένταση στον ανθρώπινο ψυχισμό μπορεί να συνδεθεί με αυξημένο άγχος, δυσθυμία, κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης και αίσθηση ψυχικής επιβάρυνσης.
Το doomscrolling δεν αφορά μόνο τις ειδήσεις με αρνητικό περιεχόμενο. Τα τελευταία χρόνια ο όρος χρησιμοποιείται ευρύτερα για να περιγράψει κάθε μορφή ψυχαναγκαστικού ή αυτοκαταστροφικού scrolling, ακόμη και όταν το περιεχόμενο δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Αυτό που έχει όμως ακόμα μεγαλύτερη σημασία είναι η απώλεια ελέγχου. Η στιγμή που ο νέος χρήστης επιθυμεί να σταματήσει, αλλά συνεχίζει. Η στιγμή που το κινητό δεν του προσφέρει πια χαλάρωση, αλλά ένταση.
Από την άλλη, για τους γονείς, το ζήτημα δεν είναι να δαιμονοποιήσουν την τεχνολογία. Τα παιδιά και οι έφηβοι μεγαλώνουν σε έναν ψηφιακό κόσμο, όπου η ενημέρωση, η κοινωνικοποίηση και η ψυχαγωγία περνούν σε μεγάλο βαθμό μέσα από οθόνες και αυτό είναι δεδομένο. Το ζητούμενο είναι να αναγνωριστεί εγκαίρως πότε η χρήση γίνεται επιβαρυντική και πώς μπορεί να μπει ένα πιο υγιές πλαίσιο.
Με όλα τα παραπάνω κατά νου, η Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, που υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF, εντάσσει την ενημέρωση για τις επιπτώσεις του doomscrolling στην ψυχική υγεία σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πρόληψης, ενδυνάμωσης και υποστήριξης παιδιών, εφήβων, νέων και οικογενειών. Στόχος είναι οι νέοι να κατανοήσουν καλύτερα τη σχέση τους με την οθόνη, να αναγνωρίσουν πότε η επαφή τους με την τεχνολογία και τις οθόνες γίνεται επιβαρυντική και να αναπτύξουν πιο υγιείς τρόπους διαχείρισης της ψηφιακής πληροφορίας.
Στην πράξη, η ενημέρωση για το doomscrolling μπορεί να βοηθήσει τους νέους να κάνουν μερικές βασικές ερωτήσεις στον εαυτό τους: «Πώς νιώθω μετά από πολλή ώρα στο κινητό;», «Μπορώ να σταματήσω όταν το αποφασίσω;», «Χάνω ύπνο ή χρόνο από πράγματα που με ευχαριστούν;», «Η χρήση της οθόνης με βοηθά να ενημερωθώ ή με κάνει να νιώθω χειρότερα;».
Αντίστοιχα, οι γονείς μπορούν να παρατηρούν στη συμπεριφορά των παιδιών τους αλλαγές όπως έντονη ευερεθιστότητα, δυσκολία στον ύπνο, μειωμένη συγκέντρωση, διαρκή ανάγκη για χρήση κινητού ή αυξημένο άγχος μετά από έκθεση σε ειδήσεις και social media. Η προσέγγιση χρειάζεται διάλογο, όχι απαγόρευση χωρίς εξήγηση. Ένας έφηβος είναι πιο πιθανό να ακούσει όταν νιώσει ότι ο ενήλικας δεν τον κατηγορεί, αλλά προσπαθεί να καταλάβει.
Μικρά πρακτικά βήματα μπορούν να κάνουν διαφορά: συγκεκριμένες ώρες χωρίς κινητό, απομάκρυνση της οθόνης πριν τον ύπνο, επιλογή αξιόπιστων πηγών ενημέρωσης, απενεργοποίηση περιττών ειδοποιήσεων, μικρά διαλείμματα από τα social media, αντικατάσταση του ατελείωτου scroll με δραστηριότητες που δίνουν αίσθηση ελέγχου και αποφόρτισης.
Γιατί η λύση δεν είναι η πλήρης αποκοπή από την ενημέρωση ή την τεχνολογία. Είναι η ισορροπία. Είναι το να μάθουμε να βάζουμε όρια, να κάνουμε παύσεις, να επιλέγουμε αξιόπιστες πηγές, να αναγνωρίζουμε πώς μας κάνει να νιώθουμε αυτό που καταναλώνουμε και να ζητάμε βοήθεια όταν η χρήση της οθόνης επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση, τις σχέσεις ή την καθημερινή λειτουργικότητα.
Γιατί στο τέλος, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουμε να ενημερωνόμαστε. Είναι να συνεχίσουμε να ενημερωνόμαστε χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας μέσα στο ατελείωτο scroll. Και την ίδια στιγμή να μάθουμε πόσο επιτρέπουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις ειδήσεις με «αρνητικό» περιεχόμενο να καθορίσουν τη ζωή μας.
Μάθετε περισσότερα στο paidikaipsihikiigeia.gov.gr.
