Μόνο το 2024, κατά τη διάρκεια του πολέμου με τη Ρωσία, η Ουκρανία υπέστη σημαντικές οικονομικές απώλειες ύψους περίπου 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων λόγω διαφθοράς, υπερσπατάλης και κακοδιαχείρισης στις προμήθειες του τομέα της άμυνας.
Σύμφωνα με το άρθρο των New York Times, επικαλούμενοι απόρρητα ευρήματα από απόρρητους κυβερνητικούς ελέγχους για το 2024 και το 2025, αποκάλυψε ότι το σύστημα στρατιωτικών προμηθειών της Ουκρανίας δαπάνησε τεράστια ποσά χρημάτων για όπλα και πυρομαχικά κατά τη διάρκεια του πολέμου με τη Ρωσία. Ωστόσο, αυτό που προκάλεσε ανησυχίες ήταν οι διογκωμένες τιμές, οι αναξιόπιστοι προμηθευτές και οι αμφισβητήσιμες συμβάσεις προμηθειών.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Οι αξιωματούχοι πλήρωναν επανειλημμένα περισσότερα από όσα ήταν απαραίτητα για όπλα, βασίζονταν σε μεσάζοντες αντί να αγοράζουν απευθείας από τους κατασκευαστές και συνέχιζαν να αναθέτουν συμβάσεις σε εταιρείες που δεν είχαν παραδώσει τα προϊόντα ή αντιμετώπιζαν κατηγορίες για διαφθορά.
Οι αξιολογήσεις, που διεξήχθησαν από την Υπηρεσία Ελέγχου του Κράτους της Ουκρανίας και ένα τμήμα εσωτερικού ελέγχου του Υπουργείου Άμυνας, κάλυψαν τις στρατιωτικές προμήθειες κατά τη διάρκεια του 2024 και του 2025.
Ο Ταμερλάν Βαχαμόφ, πρώην σύμβουλος της Υπηρεσίας Αμυντικών Προμηθειών, δήλωσε ότι οι υπερβολικές δαπάνες και η σπατάλη έχουν σοβαρές συνέπειες. «Ως αποτέλεσμα, δεν έχουμε χρήματα για να παραγγείλουμε περισσότερα όπλα. Και δεν έχουμε την ποσότητα πυρομαχικών που χρειαζόμαστε. Και είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο», φέρεται να δήλωσε στους New York Times.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Ανησυχίες για τις διογκωμένες τιμές και τους μεσάζοντες
Μία από τις σημαντικότερες ανησυχίες που έθεσαν οι ελεγκτές ήταν η επαναλαμβανόμενη χρήση μεσαζόντων για αγορές όπλων, ακόμη και όταν φέρεται να ήταν διαθέσιμες φθηνότερες επιλογές απευθείας από τους κατασκευαστές. Μια έκθεση της Υπηρεσίας Ελέγχου του Κράτους του 2024 επέκρινε την εξάρτηση της χώρας από εμπόρους όπλων, οι οποίοι ενεργούν ως μεσάζοντες και συνήθως προσθέτουν ένα περιθώριο κέρδους στην τιμή των όπλων. Η πρακτική αυτή φέρεται να οδήγησε σε υψηλότερο κόστος προμηθειών και απέφερε δεκάδες εκατομμύρια δολάρια σε ενδιάμεσες εταιρείες.
Σύμφωνα με τους NYT, το Χημικό Εργοστάσιο του Παβλοχράντ προμήθευσε τον στρατό με χιλιάδες ελαττωματικά βλήματα όλμων. Ο διευθυντής του εργοστασίου, Λεονίντ Σάιμαν, τελικά συνελήφθη σε μια από τις πιο προβεβλημένες υποθέσεις φερόμενης απάτης στην αμυντική βιομηχανία της Ουκρανίας εν καιρώ πολέμου.
Ωστόσο, ακόμη και αφού κατέστη σαφές ότι τα βλήματα ήταν ελαττωματικά, τα ευρήματα του κυβερνητικού ελέγχου δείχνουν ότι η Υπηρεσία Προμηθειών Άμυνας (DPA) συνέχισε να αναθέτει νέες συμβάσεις στον Shyman. Για παράδειγμα, η ουκρανική κυβέρνηση του ανέθεσε ένα συμβόλαιο 280 εκατομμυρίων δολαρίων ενώ ήταν ελεύθερος με εγγύηση για κατηγορίες διαφθοράς.
Συνολικά, επτά από τους 10 μεγαλύτερους κατασκευαστές όπλων της Ουκρανίας έλαβαν νέες συμβάσεις παρά τις συνεχιζόμενες ποινικές έρευνες για απάτη, μη εκπλήρωση προηγούμενων συμβάσεων ή συλλήψεις στελεχών για κατηγορίες διαφθοράς.
Τα έγγραφα ελέγχου δείχνουν ότι οι προειδοποιητικές ενδείξεις στις προμήθειες αγνοήθηκαν και ότι η υπερχρέωση ή η μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων παράδοσης σπάνια είχε ως αποτέλεσμα συνέπειες.
Σε ορισμένες εταιρείες ανατέθηκαν επίσης συμβάσεις χωρίς να αποδείξουν ότι ήταν σε θέση να προμηθεύσουν τα όπλα ή χωρίς να διαθέτουν τις απαραίτητες άδειες για να το πράξουν. Οι ελεγκτές εντόπισαν 18 εταιρείες στις οποίες ανατέθηκαν συμφωνίες παρά το γεγονός ότι δεν είχαν εκπληρώσει προηγούμενες συμβάσεις. Έξι από αυτές δεν είχαν ολοκληρώσει με επιτυχία ούτε μία σύμβαση.
Περίπου 126 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ χάθηκαν ως αποτέλεσμα της αγνόησης των χαμηλότερων προσφορών και της αγοράς όπλων σε διογκωμένες τιμές. Οι ελεγκτές δήλωσαν ότι οι συμβάσεις είχαν ανατεθεί χωρίς νομική βάση.
Ο πιο ακριβός ενδιάμεσος για τουρκικούς πυραύλους
Το άρθρο περιγράφει επίσης πώς η Υπηρεσία Προμηθειών Άμυνας επέλεξε την πιο ακριβή από τις τρεις προσφορές για την προμήθεια πυραύλων πυροβολικού που κατασκευάζονται στην Τουρκία. Η DPA ξεκίνησε τον διαγωνισμό, αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων, για την αγορά πυρομαχικών πυραυλικού πυροβολικού το 2024.
Τρεις εταιρείες απάντησαν. Η μία δήλωσε ότι θα μπορούσε να προμηθεύσει τους πυραύλους στην τιμή που αντιστοιχεί σε περίπου 4.200 δολάρια τον καθένα. Η δεύτερη ζήτησε 4.600 δολάρια. Η τρίτη ανέφερε 5.100 δολάρια.
Όλοι οι πύραυλοι ήταν πανομοιότυποι, κατασκευασμένοι στο ίδιο εργοστάσιο από την ίδια εταιρεία στην Τουρκία. Η μόνη διαφορά ήταν η τιμή. Ο Τούρκος κατασκευαστής Arca Defense προσέφερε τη χαμηλότερη τιμή, γεγονός που υποδηλώνει ότι ήταν δυνατή η άμεση αγορά από το εργοστάσιο.
Ωστόσο, η σύμβαση ανατέθηκε στην εταιρεία που προσέφερε την υψηλότερη τιμή – μια θυγατρική του Czechoslovak Group, μιας μεγάλης τσεχικής εταιρείας χαρτοφυλακίου.
«Αντί να αγοράσει απευθείας, η κυβέρνηση επέλεξε να πληρώσει την τσεχική εταιρεία για να ενεργήσει ως μεσάζων. Οι ελεγκτές δεν διαπίστωσαν «κανένα λόγο για τη λήψη μιας τέτοιας απόφασης». Προηγούμενοι έλεγχοι είχαν προειδοποιήσει κατά των αγορών μέσω μεσαζόντων, αλλά η κυβέρνηση δεν έλαβε υπόψη της αυτή τη συμβουλή», γράφουν οι NYT.
Η εφημερίδα υπολόγισε ότι η απόφαση αύξησε τις δαπάνες της Ουκρανίας για τους πυραύλους κατά περίπου 130 εκατομμύρια δολάρια.
Η Spetstechnoexport έγινε ο μεγαλύτερος οφειλέτης της DPA
Το 2024, η Υπηρεσία Προμηθειών Άμυνας επιδίωξε να αγοράσει πυραύλους σοβιετικού σχεδιασμού από έναν Σέρβο κατασκευαστή. Λόγω των φιλορωσικών πολιτικών της Σερβίας, η Ουκρανία βασίστηκε σε μια αλυσίδα μεσαζόντων για την απόκτηση των πυραύλων.
Η ουκρανική κυβέρνηση υπέγραψε σύμβαση με την ουκρανική κρατική εταιρεία προμηθειών όπλων Spetstechnoexport. Σύμφωνα με τους ελεγκτές, η εταιρεία είχε ιστορικό μη εκπλήρωσης συμβάσεων και τα στελέχη της ήταν ύποπτα για υπεξαίρεση και ξέπλυμα χρήματος.
Οι υπηρεσίες καταπολέμησης της διαφθοράς ανακοίνωσαν επίσης δημόσια ότι διερευνούν πιθανή υπεξαίρεση και ξέπλυμα χρήματος από πρώην στελέχη της εταιρείας.
Οι ελεγκτές σημείωσαν επίσης ότι η Spetstechnoexport δεν διέθετε σερβική άδεια εξαγωγής για τους πυραύλους. Σύμφωνα με τους ελεγκτές, η εταιρεία παρείχε «εγγυητική επιστολή» από την ουκρανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών αντί για άδεια. Οι ελεγκτές σημείωσαν ότι αυτή η προτιμησιακή μεταχείριση δεν είχε νομική βάση και χορηγήθηκε παρά το ιστορικό μη εκπλήρωσης των υποχρεώσεών της από την εταιρεία.
Στη συνέχεια, η Spetstechnoexport σύναψε υπεργολαβία με την αμερικανική εταιρεία όπλων Regulus Global. Αυτή η σύμβαση ήταν μία από τις πολλές που υπογράφηκαν μεταξύ της Regulus Global και της Spetstechnoexport, με συνολική αξία 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Regulus Global, με επικεφαλής τον πρώην χρηματιστή της Merrill Lynch, William Somerindyke Jr. , είχε ήδη εμπειρία στην προμήθεια όπλων στον ουκρανικό στρατό, αναφέρει το άρθρο.
Ωστόσο, η συμφωνία προμήθειας πυραύλων άρχισε να καταρρέει.
Ο Σομερίνταϊκ είπε ότι ο τότε υπουργός Άμυνας, Ρουστέμ Ούμεροφ προσπάθησε να απομακρύνει τους μεσάζοντες από την επιχείρηση κατασκευής όπλων. Ζήτησε από την Regulus Global να συνεργαστεί απευθείας με την ουκρανική κρατική υπηρεσία προμηθειών, ουσιαστικά απομακρύνοντας την Spetstechnoexport από τη διαδικασία.
Τελικά, η συμφωνία ναυάγησε και στις αρχές του 2025, η Spetstechnoexport είχε γίνει ο μεγαλύτερος οφειλέτης του οργανισμού προμηθειών, με περισσότερες ανεκπλήρωτες συμβάσεις από οποιονδήποτε άλλο προμηθευτή, σύμφωνα με τους ελεγκτές.
Ως αποτέλεσμα, η ουκρανική κυβέρνηση μήνυσε την Spetstechnoexport για πρόστιμα και τόκους καθυστέρησης. Η Spetstechnoexport, με τη σειρά της, απαίτησε χρήματα από την Regulus.
Ο Σόμερινταϊκ είπε ότι η εταιρεία του δεν είχε κάνει τίποτα κακό και απλώς είχε «παγιδευτεί στη μέση» κατά την αναδιοργάνωση του συστήματος αμυντικών προμηθειών της Ουκρανίας.
