Η φοροδιαφυγή υπήρξε για πολύ καιρό η αχίλλειος πτέρνα της ελληνικής οικονομίας. Θεωρείται μία από τις αιτίες της κρίσης του δημόσιου χρέους, η οποία οδήγησε τη χώρα ένα βήμα πριν την χρεοκοπία τη δεκαετία του 2010. Τώρα όμως, η χώρα που κάποτε αντιμετώπιζε προβλήματα σημειώνει αξιοσημείωτες επιτυχίες στην καταπολέμηση της παραοικονομίας, αναφέρει η γερμανική εφημερίδα Handelsblatt.
Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (AI) διαδραματίζει κεντρικό ρόλο σε αυτό, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη, «η χρήση της AI για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής συμβαδίζει με τον ολοκληρωτικό ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας», τονίζει σε συνέντευξή του στην εφημερίδα.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ψηφιακού συστήματος αναφοράς ήταν η καθοριστική αλλαγή, εξηγεί ο ΥΠΟΙΚ. «Η ηλεκτρονική τιμολόγηση, τα ηλεκτρονικά βιβλία και οι αναφορές συναλλαγών παράγουν αξιόπιστα, υψηλής ποιότητας δεδομένα σε μεγάλη κλίμακα. Με βάση αυτά, η φορολογική διοίκηση μπορεί να χρησιμοποιήσει προηγμένες τεχνικές ανάλυσης δεδομένων και εργαλεία που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη για να εντοπίσει μοτίβα, να επισημάνει ανωμαλίες και να δώσει προτεραιότητα σε περιπτώσεις όπου ο κίνδυνος απάτης ή υποδήλωσης είναι υψηλότερος», λέει ο κ. Πιερρακάκης.
Η Handelsblatt, υπενθυμίζει ότι ο 42χρονος σπούδασε πληροφορική στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και πολιτικές επιστήμες στο Χάρβαρντ και απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στη τεχνολογική πολιτική στο Massachusetts Institute of Technology (MIT). Το 2019, ο συντηρητικός πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τον έφερε στο υπουργικό του συμβούλιο ως υπουργό ψηφιακής διακυβέρνησης. Εκεί, ο κ. Πιερράκακης ξεκίνησε, μεταξύ άλλων, την πλατφόρμα gov.gr, μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν σήμερα να έχουν πρόσβαση σε περισσότερες από 2500 κρατικές υπηρεσίες ψηφιακά. Τον Μάρτιο του 2025, ο Πιερράκακης ανέλαβε την ηγεσία του υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών. Εκεί απολαμβάνει τώρα τους καρπούς της ψηφιακής του επίθεσης.
Επιτυχής καταπολέμηση της φοροδιαφυγής
«Μόνο τα τελευταία δύο χρόνια, χάρη στα μέτρα καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, ανακτήσαμε 3,9 δισ. ευρώ», δηλώνει ο κ. Πιερρακάκης. «Αυτό δεν είναι μόνο ένα δημοσιονομικό κέρδος, αλλά και ένα μέρισμα που επιστρέφουμε στους πολίτες με τη μορφή φορολογικών ελαφρύνσεων». Τα επιτεύγματα στην καταπολέμηση της παραοικονομίας είναι εμφανή στα έσοδα από τον φόρο προστιθέμενης αξίας.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Σύμφωνα με την Κομισιόν, το λεγόμενο «κενό ΦΠΑ» – η διαφορά μεταξύ του οφειλόμενου και του πραγματικά καταβληθέντος ΦΠΑ – στην Ελλάδα το 2017 ήταν 34%. Το 2024, ήταν μόνο 9%. Κλειδί ρόλο διαδραματίζει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ). Δημιουργήθηκε το 2017 με σκοπό να καταστήσει τη φορολογική και τελωνειακή διοίκηση πιο ανεξάρτητη από πολιτικές επιρροές και να καταπολεμήσει τη διαφθορά. Η ΑΑΔΕ δεν υπάγεται στο υπουργείο Οικονομικών, αλλά απευθείας στο Κοινοβούλιο.
Το μοντέλο για την Ευρώπη που βλέπει ο Πιερρακάκης
Στόχος είναι «ένα ψηφιακό οικοσύστημα που θα επιτρέπει στις φορολογικές αρχές να καταγράφουν την οικονομική πραγματικότητα σε πραγματικό χρόνο», λέει ο Πιερρακάκης. Η Ελλάδα είναι ένα καλό παράδειγμα για το πώς η ψηφιοποίηση και η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να ενισχύσουν τη συμμόρφωση με τους φορολογικούς κανονισμούς.
Ο ΥΠΟΙΚ, ο οποίος εξελέγη πρόεδρος του Eurogroup τον Δεκέμβριο, το βλέπει αυτό ένα μοντέλο για την Ευρώπη: «Ένα σύστημα που μετρά την πραγματικότητα δεν είναι μόνο καλύτερο στη συλλογή φόρων, αλλά και πιο αποδεκτό πολιτικά και κοινωνικά, καθώς αντιμετωπίζει τους φορολογούμενους με ομοιόμορφο τρόπο». Ο υπουργός το βλέπει ως «ένα κέρδος για τους υπουργούς Οικονομικών σε όλη την Ευρώπη: μεγαλύτερη φορολογική συμμόρφωση χωρίς κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ κράτους και πολιτών».
Το τραπεζικό απόρρητο ανήκει στο παρελθόν
Από αυτή χθες Δευτέρα (2.2.2026), η ηλεκτρονική τιμολόγηση μεταξύ επιχειρήσεων είναι υποχρεωτική, ενώ από τον Μάιο θα είναι υποχρεωτική και η ηλεκτρονική διαβίβαση των αποδείξεων παράδοσης. Από τον Ιούνιο, η φορολογική αρχή θα παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο όλες τις τραπεζικές συναλλαγές – καταθέσεις, αναλήψεις, μεταφορές, συναλλαγές σε τίτλους. Το τραπεζικό απόρρητο ανήκει πλέον στο παρελθόν. Μέχρι το τέλος του έτους, η ΑΑΔΕ θέλει να είναι σε θέση να παρακολουθεί ζωντανά όλες τις κινήσεις λογαριασμών, τις πληρωμές με κάρτες και την ηλεκτρονική τιμολόγηση. Αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης θα σαρώνουν αυτά τα τεράστια ποσά δεδομένων για ανωμαλίες. Μοντέλα μηχανικής μάθησης βοηθούν επίσης στη δημιουργία προφίλ κινδύνου και στην προληπτική αναγνώριση της πιθανότητας φοροδιαφυγής. «Η τεχνητή νοημοσύνη ενισχύει τον έλεγχο βάσει κινδύνου», εξηγεί ο κ. Πιερράκακης. «Βελτιώνει την ακρίβεια των στόχων και επικεντρώνει τις δυνατότητες επιβολής σε τομείς όπου υπάρχουν πραγματικοί κίνδυνοι», προσθέτει ο υπουργός.
Η τεχνητή νοημοσύνη βελτιώνει τη φορολογική ηθική
Οι δυνατότητες εφαρμογής είναι ποικίλες: η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, στην ανάλυση δορυφορικών εικόνων για τον εντοπισμό μη δηλωθέντων περιουσιακών στοιχείων, όπως παράνομες κατασκευές ή πισίνες. Ακόμη και όποιος στην Ελλάδα ποζάρει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τη νέα του Ferrari ή δημοσιεύει βίντεο από το ταξίδι του σε όλο τον κόσμο, θα πρέπει να προσέχει ώστε ο τρόπος ζωής του να ταιριάζει με το δηλωθέν εισόδημά του. Διαφορετικά, θα δεχτεί σύντομα επίσκεψη από την εφορία.
Έτσι, η φορολογική αρχή κατάφερε πρόσφατα, με τη βοήθεια ενός ειδικού αλγορίθμου, να εντοπίσει έναν «προπονητή ραντεβού» που πρόσφερε τις υπηρεσίες του για τουλάχιστον πέντε χρόνια στα κοινωνικά δίκτυα και στην πλατφόρμα Tiktok. Υποσχόταν στους άνδρες εκπαίδευση για να κατακτήσουν με επιτυχία τις γυναίκες. Ελεγκτές της ΑΑΔΕ συμμετείχαν ανώνυμα σε ένα από τα σεμινάρια και διαπίστωσαν ότι ο σύμβουλος δεν εξέδιδε αποδείξεις για τις υπηρεσίες του. Οι φοροδιαφυγές εκτιμώνται σε περισσότερα από 300.000 ευρώ.
Ο υπουργός Οικονομικών Πιεράκακης δεν χαίρεται μόνο για τέτοιες επιτυχίες στις έρευνες. «Η εξορθολογισμός των διαδικασιών μέσω της τεχνητής νοημοσύνης προάγει τη δικαιοσύνη, ενισχύει τη συμμόρφωση και ταυτόχρονα μειώνει τις περιττές επιβαρύνσεις για τους έντιμους φορολογούμενους», δήλωσε ο Πιεράκακης στην εφημερίδα Handelsblatt. Με αυτόν τον τρόπο, η φορολογική ειλικρίνεια έχει ήδη βελτιωθεί σαφώς.
