Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δημιουργεί σοβαρούς περιορισμούς στην προσφορά βασικών λιπασμάτων πυροδοτώντας μεγάλες αυξήσεις τιμών και κίνδυνο για επικείμενη επισιτιστική ανασφάλεια, την ώρα που οι αγρότες σε Ελλάδα, Ευρώπη αλλά και σε άλλες χώρες στο βόρειο ημισφαίριο ενόψει της άνοιξης αρχίζουν εργασίες στα χωράφια για την προετοιμασία του εδάφους, όσο στο νότο αρχίζει η συγκομιδή για τον χειμώνα.
Πρόσφατα, η γενική διευθύντρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), Νγκόζι Οκόντζο-Ιουεάλα, ανέδειξε αυτόν τον κίνδυνο επισημαίνοντας ότι οι γεωπολιτικές αναταράξεις πλήττουν καίρια τις διεθνείς μεταφορές και εκτινάσσουν το ενεργειακό κόστος, ενώ σημαντικός κίνδυνος έρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, ένα πέρασμα ζωτικής σημασίας από το οποίο διέρχεται το 1/3 της παγκόσμιας προσφοράς αζωτούχων λιπασμάτων. Από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, οι τιμές των λιπασμάτων, πολλά από τα οποία παράγονται στη Μέση Ανατολή, έχουν εκτοξευθεί.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Tα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης της ουρίας για παράδειγμα, αυξήθηκαν έως και τα 684 δολάρια ανά τόνο, το υψηλότερο επίπεδο από τον Οκτώβριο του 2022 και καταγράφουν άνοδο πάνω από 70% φέτος, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή διαταράσσει σοβαρά τις παγκόσμιες αγορές λιπασμάτων. Η σύγκρουση έχει οδηγήσει σε απότομη αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου, μιας βασικής πηγής ενέργειας για την παραγωγή ουρίας. Τα μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ και του Ομάν, προμηθεύουν περίπου το 1/4 των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες.
Επίσης, η παραγωγή στην Ινδία και το Μπαγκλαντές έχει πληγεί από το κλείσιμο και τη συντήρηση εργοστασίων εν μέσω περιορισμένων προμηθειών LNG. Ταυτόχρονα, η Κίνα έχει αυστηροποιήσει τους περιορισμούς στις εξαγωγές για να εξασφαλίσει την εγχώρια προσφορά, ενώ η Ρωσία έχει περιορίσει τις αποστολές βασικών θρεπτικών συστατικών. Η ζήτηση αυξάνεται επίσης ενόψει της εαρινής περιόδου σποράς, ιδίως στις μεγάλες γεωργικές οικονομίες, αναγκάζοντας τις χώρες να αγωνίζονται για εισαγωγές και ωθώντας τις τιμές υψηλότερα.
Άλλα λιπάσματα όπως η αμμωνία, το κάλιο και το θείο, έχουν επίσης αυξηθεί. Πρόκειται για ανατιμήσεις που αν συνδυαστούν με τις αυξήσεις στα καύσιμα και το κόστος ενέργειας προμηνύουν ανατιμήσεις στα προϊόντα τα οποία θα κληθούν να πληρώσουν ακριβότερα οι καταναλωτές δίνοντας ώθηση στον πληθωρισμό.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Επιπλέον, λόγω της διαταραχής στην αλυσίδα εφοδιασμού εάν οι αγρότες δεν είναι σε θέση να προμηθευτούν την ουρία που χρειάζονται, οι αποδόσεις των καλλιεργειών τους αναπόφευκτα θα μειωθούν. Το άζωτο είναι το κύριο θρεπτικό συστατικό που χρειάζεται μια καλλιέργεια για να αναπτυχθεί. Η ουρία είναι απαραίτητη για καλλιέργειες όπως καλαμπόκι, σιτάρι, ορισμένα φρούτα και λαχανικά. Η έκρηξη τιμών σε αυτά τα λιπάσματα προβλέπεται να φέρει αλυσιδωτές πιέσεις στην αγορά όπως στις αρχές του 2022 με τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι δύο χώρες ήταν σημαντικοί εξαγωγείς λιπασμάτων, με τις κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές να προσθέτουν πίεση σε μια αγορά που ήδη αντιμετώπιζε ελλείψεις, ωθώντας τις τιμές υψηλότερα.
Η παραγωγή λιπασμάτων σήμερα δέχεται επίσης πλήγμα μετά το κλείσιμο ορισμένων ενεργειακών εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή όπως στην περίπτωση της QatarEnergy που ανακοίνωσε ότι θα σταματήσει την παραγωγή ουρίας μετά την απόφασή της να σταματήσει την παραγωγή LNG.
Εν τω μεταξύ, η Κίνα, επίσης μεγάλος εξαγωγέας λιπασμάτων, έχει θέσει περιορισμούς στις εξαγωγές για να προστατεύσει την αγορά της από ελλείψεις, όπως ανέφερε το Reuters την περασμένη εβδομάδα.
Τι ζητούν οι Ευρωπαίοι αγρότες
Στην Ευρώπη οι αγρότες απαιτούν άμεσα μέτρα πριν παρουσιαστεί το νέο Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για τα λιπάσματα, καθώς η αγορά παραμένει ασταθής και οι τιμές πιέζουν τη βιωσιμότητα των καλλιεργειών τους. Μεταξύ άλλων ζητούν αναστολή του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα για τα λιπάσματα, αναστολή δασμών και αντιντάμπινγκ μέτρων στις εισαγωγές λιπασμάτων και ενίσχυση του Παρατηρητηρίου Αγοράς Λιπασμάτων για διαφάνεια σε τιμές και διαθεσιμότητα. Ζητούν επίσης προσαρμογές στη νομοθεσία και θέσπιση ενιαίων κανόνων για οργανικά/ανακυκλωμένα θρεπτικά στοιχεία που μπορούν να αντικαταστήσουν το συνθετικό άζωτο χωρίς απώλεια παραγωγής.
Τα μέτρα στην Ελλάδα
Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ελλάδα λαμβάνουν μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης στις τιμές των λιπασμάτων, η οποία έχει επιδεινωθεί λόγω της ενεργειακής κρίσης και των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή.
Ειδικότερα στην χώρα μας, την Δευτέρα (23.3.2026) ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε 4 έκτακτα μέτρα στήριξης ύψους 300 εκατ. ευρώ στους Έλληνες πολίτες. Fuel pass, επιδότηση στο diesel κίνησης, παρέμβαση για τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια και επιδότηση στην αγορά λιπασμάτων.
Η ειδική ενίσχυση για την αγορά λιπασμάτων που ενεργοποιεί η κυβέρνηση μόλις από την 1η Απριλίου 2026 με διάρκεια έως τις 31 Μαΐου 2026, επιχειρεί να απορροφήσει μέρος της νέας πίεσης που περνά στην αγροτική παραγωγή από το ενεργειακό κόστος. Δικαιούχοι της ενίσχυσης είναι φυσικά πρόσωπα επαγγελματίες αγρότες αλλά και νομικά πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στον πρωτογενή τομέα
