Η δημιουργία του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς (pet.gov.gr) και η θεσμοθέτηση του προγράμματος «Άργος» μέσω του νόμου 4830/2021, σηματοδότησαν την προσπάθεια της πολιτείας να εκσυγχρονίσει το πλαίσιο προστασίας και διαχείρισης των ζώων στην Ελλάδα.
Η ψηφιακή καταγραφή, η ιχνηλασιμότητα και η προσπάθεια ελέγχου του πληθυσμού των αδέσποτων αποτελούν αδιαμφισβήτητα βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Ωστόσο, καθώς η εφαρμογή του μέτρου προχωρά, αναδύεται μια σύνθετη πραγματικότητα.
Η υποχρέωση στείρωσης ή η εναλλακτική της αποστολής δείγματος DNA στο ειδικό εργαστήριο της Ακαδημίας Αθηνών (ΕΦΑΓΥΖΣ) έχει μετατραπεί σε ένα πεδίο έντονων αντιπαραθέσεων, αναδεικνύοντας τις αποστάσεις ανάμεσα στον κεντρικό σχεδιασμό και την καθημερινή πρακτική, ιδιαίτερα στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
Η αριθμητική της συμμόρφωσης και τα «γκρίζα» σημεία
Τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποιούνται από τη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων αποτυπώνουν μια εικόνα μαζικής συμμετοχής στην ψηφιακή απογραφή.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Με περισσότερα από 1.220.000 καταγεγραμμένα ζώα και εκατοντάδες χιλιάδες εγγεγραμμένους ιδιοκτήτες-κηδεμόνες, το pet.gov.gr αποτελεί πλέον μια ισχυρή βάση δεδομένων.
Εντούτοις, η ανάγνωση των ποσοστών συμμόρφωσης απαιτεί προσοχή. Παρότι οι καταχωρημένες στειρώσεις ξεπερνούν τις 123.000, ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί μόλις στο 10% των συνολικά καταγεγραμμένων ζώων, χωρίς να διευκρινίζεται πόσες από αυτές αφορούν δεσποζόμενα ζώα που συμμορφώθηκαν με τον νέο νόμο και πόσες αφορούν αδέσποτα που στειρώθηκαν μέσω δημοτικών προγραμμάτων.
Παράλληλα, η επιλογή της αποστολής DNA, που θεσπίστηκε ως εναλλακτική για όσους δεν επιθυμούν τη στείρωση, παραμένει ένα μέτρο με θολό αποτύπωμα, καθώς τα ακριβή στατιστικά στοιχεία για τη συμμετοχή σε αυτή τη διαδικασία δεν δημοσιοποιούνται με την ίδια συχνότητα και λεπτομέρεια.
Κτηνιατρικός κόσμος και λειτουργικά αδιέξοδα
Στην πρώτη γραμμή της εφαρμογής, οι κτηνίατροι βρίσκονται αντιμέτωποι με μια σειρά από πρακτικά και δεοντολογικά ζητήματα.
Ο κτηνιατρικός κλάδος έχει εκφράσει επανειλημμένα επιφυλάξεις για τη διαδικασία λήψης και αποστολής γενετικού υλικού, ζητώντας σαφέστερα επιστημονικά πρωτόκολλα και εγγυήσεις για την ικανότητα του εργαστηρίου της Ακαδημίας Αθηνών να διαχειριστεί τον όγκο των δειγμάτων χωρίς καθυστερήσεις.
Πέρα από το γραφειοκρατικό βάρος της πλατφόρμας και τις ανάγκες πιστοποίησης, το κόστος αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα. Το παράβολο των 20 ευρώ για την αποστολή DNA, προστιθέμενο στην αμοιβή του κτηνιάτρου, καθιστά τη διαδικασία οικονομικά ασύμφορη για πολλούς πολίτες, στρέφοντάς τους σε μια αναγκαστική στείρωση ή, σε χειρότερες περιπτώσεις, στην αποφυγή κάθε καταγραφής.
Η έλλειψη ιατρικών υποδομών σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές επιτείνει το πρόβλημα, δημιουργώντας πολίτες δύο ταχυτήτων.
Η ανομοιογένεια των ελέγχων και το «φάντασμα» των προστίμων
Η μεταβίβαση της αρμοδιότητας για την επιβολή προστίμων στους δήμους έχει οδηγήσει σε μια εξαιρετικά ανομοιογενή εφαρμογή του νόμου στην επικράτεια. Ενώ στα μεγάλα αστικά κέντρα οι έλεγχοι είναι συχνότεροι και η πληροφόρηση πληρέστερη, στην επαρχία η κατάσταση διαφέρει ριζικά.
Πολλοί μικροί δήμοι αδυνατούν να στελεχώσουν μικτά κλιμάκια ελέγχου ή να διαχειριστούν τον διοικητικό φόρτο της βεβαίωσης παραβάσεων, οι οποίες ξεκινούν από το διόλου ευκαταφρόνητο ποσό των 1.000 ευρώ.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι τοπικές αρχές επιλέγουν μια στάση ανοχής, εστιάζοντας περισσότερο στην ενημέρωση και λιγότερο στην καταστολή, αναγνωρίζοντας τις οικονομικές δυσκολίες των δημοτών τους και την έλλειψη πρόσβασης σε κτηνιατρικές υπηρεσίες.
Η απουσία ενός ενιαίου, κεντρικού μηχανισμού ελέγχου αφήνει περιθώρια για αυθαιρεσίες ή πλήρη αδράνεια, υπονομεύοντας την αποτρεπτική ισχύ της νομοθεσίας.
Προς μια ουσιαστική εφαρμογή
Για να μην εξελιχθεί το Εθνικό Μητρώο σε μια απλή ψηφιακή αποθήκη δεδομένων χωρίς ουσιαστικό αντίκτυπο στην ευζωία των ζώων, απαιτείται επαναξιολόγηση των κινήτρων και των εργαλείων εφαρμογής.
Η διαφάνεια στα στατιστικά στοιχεία ανά δήμο, η ενίσχυση των περιφερειακών δήμων με κινητές μονάδες στειρώσεων και η παροχή κουπονιών (vouchers) για ευπαθείς κοινωνικές ομάδες αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις.
Ταυτόχρονα, ο επιστημονικός διάλογος με τους κτηνιάτρους πρέπει να οδηγήσει σε απλοποίηση των διαδικασιών για το DNA, ώστε το μέτρο να γίνει λειτουργικό και κοινωνικά δίκαιο.
Η επιτυχία της μεταρρύθμισης δεν θα κριθεί από τον αριθμό των προστίμων που θα βεβαιωθούν, αλλά από το κατά πόσο το κράτος θα καταφέρει να πείσει και να στηρίξει τον πολίτη να γίνει ενεργό μέρος της λύσης για το πρόβλημα των αδέσποτων.
