Κάθε φορά που ένας σκύλος επιτίθεται σε άνθρωπο, το ίδιο ερώτημα επιστρέφει σχεδόν αυτόματα στη δημόσια συζήτηση: «Τι ράτσα ήταν;».
Αν πρόκειται για Pit Bull, Rottweiler ή Doberman, η απάντηση συνήθως γίνεται πρωτοσέλιδο.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Αν πρόκειται για άλλη φυλή, πολλές φορές δεν αναφέρεται καν.
Μέσα σε λίγες ώρες, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γεμίζουν από απόψεις, προσωπικές εμπειρίες και απόλυτες βεβαιότητες. Άλλοι ζητούν να απαγορευτούν συγκεκριμένες ράτσες, άλλοι υποστηρίζουν ότι δεν φταίει ποτέ ο σκύλος αλλά αποκλειστικά ο άνθρωπος.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Οι επιστήμονες που μελετούν τη συμπεριφορά των σκύλων εδώ και δεκαετίες καταλήγουν σε ένα κοινό συμπέρασμα: καμία φυλή δεν μπορεί από μόνη της να προβλέψει αν ένας σκύλος θα γίνει επιθετικός.
Η συμπεριφορά ενός ζώου διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες, όπως η γενετική, η ποιότητα της εκτροφής, η κοινωνικοποίηση, η εκπαίδευση, οι εμπειρίες που θα ζήσει και -κυρίως- η ευθύνη του ανθρώπου που το μεγαλώνει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι φυλές είναι ίδιες. Κάθε μία δημιουργήθηκε για διαφορετικό σκοπό. Άλλες για φύλαξη, άλλες για βοσκή, άλλες για κυνήγι ή συντροφιά.
Αυτές οι διαφορές επηρεάζουν χαρακτηριστικά όπως η ενεργητικότητα, η αυτοπεποίθηση, το ένστικτο προστασίας ή η διάθεση συνεργασίας. Δεν αρκούν όμως για να χαρακτηρίσουν έναν σκύλο «επικίνδυνο» από τη γέννησή του.
Αυτό ακριβώς επισημαίνει και η American Veterinary Medical Association (AVMA), η οποία αναφέρει ότι η φυλή από μόνη της αποτελεί φτωχό δείκτη πρόβλεψης επιθετικής συμπεριφοράς, ενώ σημαντικό ρόλο παίζουν οι συνθήκες διαβίωσης και η υπεύθυνη ιδιοκτησία.
Ο μεγάλος μύθος των «επικίνδυνων» φυλών
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι οι περισσότερες επιθέσεις δεν αξιολογούνται επιστημονικά αλλά επικοινωνιακά.
Όταν ένα περιστατικό αφορά μια φυλή με κακή φήμη, η ίδια η ράτσα γίνεται συχνά το βασικό θέμα της είδησης. Αντίθετα, όταν το περιστατικό αφορά έναν σκύλο που δεν ανήκει στις λεγόμενες «δυναμικές» φυλές, η πληροφορία περνά συνήθως σε δεύτερη μοίρα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ακόμη ένα σοβαρό πρόβλημα: η αναγνώριση της φυλής μετά από ένα περιστατικό βασίζεται πολύ συχνά στην εμφάνιση του ζώου και όχι σε γενετικό έλεγχο.
Μελέτες έχουν δείξει ότι ακόμη και επαγγελματίες δυσκολεύονται πολλές φορές να αναγνωρίσουν σωστά έναν σκύλο μόνο από την εξωτερική του εικόνα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για διασταυρώσεις.
Με απλά λόγια, αρκετά περιστατικά που καταγράφονται ως επιθέσεις από «Pit Bull» μπορεί στην πραγματικότητα να αφορούν σκύλους διαφορετικής γενετικής προέλευσης.
Τι λένε οι μεγαλύτερες έρευνες
Το 2022 δημοσιεύθηκε μία από τις μεγαλύτερες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ πάνω στη συμπεριφορά περισσότερων από 18.000 σκύλων. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η φυλή εξηγεί μόνο ένα μικρό μέρος της συμπεριφορικής διαφοροποίησης ανάμεσα στους σκύλους.
Με άλλα λόγια, δύο σκύλοι της ίδιας φυλής μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τους περισσότερο απ’ όσο διαφέρουν δύο σκύλοι διαφορετικών φυλών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η γενετική δεν έχει σημασία. Σημαίνει ότι δεν αρκεί για να προβλέψει τον χαρακτήρα ενός ζώου.
Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η συμπεριφορά ενός σκύλου αρχίζει να διαμορφώνεται από τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του. Η σωστή κοινωνικοποίηση με ανθρώπους, παιδιά, άλλα ζώα, διαφορετικούς ήχους και περιβάλλοντα θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για την ανάπτυξη ενός ισορροπημένου χαρακτήρα.
Οι 5 πιο παρεξηγημένες ράτσες
1. Pit Bull
Ελάχιστες ράτσες έχουν συνδεθεί τόσο έντονα με την επιθετικότητα όσο τα Pit Bull.
Η πραγματικότητα είναι ότι ο όρος δεν αφορά μία συγκεκριμένη φυλή αλλά μια ομάδα σκύλων με παρόμοια χαρακτηριστικά. Η ιστορία τους, που περιλαμβάνει και παράνομες κυνομαχίες, συνέβαλε στη δημιουργία μιας ιδιαίτερα αρνητικής εικόνας.
Ωστόσο, οι σύγχρονοι εκπαιδευτές και οι οργανώσεις κτηνιάτρων επισημαίνουν ότι ένα Pit Bull που μεγαλώνει σε σταθερό περιβάλλον, κοινωνικοποιείται σωστά και εκπαιδεύεται με θετικές μεθόδους μπορεί να εξελιχθεί σε έναν ιδιαίτερα κοινωνικό και φιλικό σκύλο.
Ακριβώς επειδή πρόκειται για δυνατά και αθλητικά ζώα, η ανευθυνότητα του ιδιοκτήτη-κηδεμόνα μπορεί να έχει πολύ σοβαρότερες συνέπειες σε σχέση με μια μικρόσωμη φυλή.
2. Rottweiler
Το επιβλητικό σώμα και το έντονο ένστικτο προστασίας έχουν κάνει το Rottweiler συνώνυμο του «σκληρού» σκύλου.
Στην πραγματικότητα, δημιουργήθηκε ως σκύλος εργασίας, φύλαξης και μεταφοράς κοπαδιών. Η αυτοπεποίθησή του και η αφοσίωσή του στον άνθρωπο αποτελούν από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του.
Όταν όμως μεγαλώνει χωρίς όρια, χωρίς εκπαίδευση ή χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως «όπλο φύλαξης», οι πιθανότητες εμφάνισης προβληματικών συμπεριφορών αυξάνονται σημαντικά.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι επαγγελματίες εκπαιδευτές θεωρούν το Rottweiler φυλή που απαιτεί έμπειρο και υπεύθυνο ιδιοκτήτη-κηδεμόνα.
3. Doberman
Λίγες ράτσες έχουν ταυτιστεί τόσο έντονα με την εικόνα του «σκύλου-φύλακα» όσο το Doberman. Η κινηματογραφική του παρουσία, η χρήση του από στρατούς και αστυνομικές υπηρεσίες, αλλά και η εντυπωσιακή του εμφάνιση, διαμόρφωσαν για δεκαετίες την αντίληψη ότι πρόκειται για έναν σκύλο εκ φύσεως επιθετικό.
Στην πραγματικότητα, το Doberman δημιουργήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα στη Γερμανία ως σκύλος προστασίας. Ο στόχος δεν ήταν η ανεξέλεγκτη επιθετικότητα, αλλά η ευφυΐα, η υπακοή και η ικανότητα να αξιολογεί μια κατάσταση πριν αντιδράσει.
Οι σύγχρονοι εκπαιδευτές περιγράφουν το Doberman ως μία από τις πιο ευφυείς φυλές στον κόσμο. Μαθαίνει γρήγορα, συνεργάζεται στενά με τον άνθρωπο και δημιουργεί ισχυρό δεσμό με την οικογένειά του. Όμως αυτή ακριβώς η ευφυΐα σημαίνει ότι χρειάζεται καθημερινή ενασχόληση, άσκηση και σαφή όρια.
Ένα Doberman που μεγαλώνει απομονωμένο στην αυλή ή χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως «σκύλος φύλαξης» μπορεί να εμφανίσει προβλήματα συμπεριφοράς, όχι επειδή το υπαγορεύει η φυλή του, αλλά επειδή στερείται όσα έχει ανάγκη για να εξελιχθεί σε ισορροπημένο ζώο.
4. German Shepherd (Γερμανικός Ποιμενικός)
Για δεκαετίες αποτέλεσε την αγαπημένη επιλογή αστυνομικών σωμάτων, στρατών και ομάδων διάσωσης σε όλο τον κόσμο. Αυτή η εικόνα δημιούργησε την εντύπωση ότι πρόκειται για έναν «σκληρό» ή ακόμη και επικίνδυνο σκύλο.
Η πραγματικότητα είναι σχεδόν αντίθετη.
Ο Γερμανικός Ποιμενικός θεωρείται μία από τις πιο σταθερές και προβλέψιμες φυλές όταν εκτρέφεται σωστά. Διαθέτει υψηλή ευφυΐα, έντονη διάθεση συνεργασίας και ισχυρό ένστικτο προστασίας της οικογένειάς του.
Ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά τον έκαναν πολύτιμο σε αποστολές έρευνας και διάσωσης, ανίχνευσης εκρηκτικών, εντοπισμού ναρκωτικών και υποστήριξης ατόμων με αναπηρία.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ένας τόσο δραστήριος σκύλος ζει χωρίς εκτόνωση, πνευματική απασχόληση ή σαφή καθοδήγηση. Η συσσωρευμένη ενέργεια μπορεί να μετατραπεί σε άγχος, υπερδιέγερση ή ανεπιθύμητες συμπεριφορές, οι οποίες συχνά ερμηνεύονται λανθασμένα ως «επιθετικότητα».
5. American Staffordshire Terrier
Συχνά συγχέεται με το Pit Bull, αν και πρόκειται για διαφορετική φυλή.
Το American Staffordshire Terrier δημιουργήθηκε ως σκύλος εργασίας και, στις περισσότερες σύγχρονες γραμμές εκτροφής, επιλέγεται για σταθερό χαρακτήρα και κοινωνικότητα απέναντι στους ανθρώπους.
Οι οργανώσεις υπεύθυνης εκτροφής επισημαίνουν ότι η σωστή κοινωνικοποίηση από μικρή ηλικία είναι καθοριστική, όπως συμβαίνει άλλωστε με κάθε μεγαλόσωμη και δυνατή φυλή.
Η κακή φήμη του οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη σύγχυση με άλλες φυλές τύπου pit bull, αλλά και στο γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε κατά καιρούς από ανθρώπους που αναζητούσαν έναν σκύλο-«σύμβολο δύναμης» και όχι έναν ισορροπημένο σύντροφο.
Οι παράγοντες που αυξάνουν πραγματικά τον κίνδυνο επιθετικής συμπεριφοράς
Αν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο συμφωνούν σχεδόν όλοι οι ειδικοί στη συμπεριφορά των σκύλων, είναι ότι η επιθετικότητα δεν εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα.
Αντίθετα, συνήθως αποτελεί το αποτέλεσμα πολλών συνθηκών που λειτουργούν ταυτόχρονα.
Οι σημαντικότεροι είναι:
- ελλιπής κοινωνικοποίηση κατά τους πρώτους μήνες ζωής,
- κακή ή παράνομη εκτροφή με επιλογή ζώων για αυξημένη επιθετικότητα,
- κακοποίηση ή χρήση βίας κατά την εκπαίδευση,
- μόνιμη απομόνωση σε αυλές, ταράτσες ή κλουβιά,
- έλλειψη σωματικής άσκησης και πνευματικής απασχόλησης,
- χρόνιος πόνος ή προβλήματα υγείας που δεν έχουν διαγνωστεί,
- φόβος, στρες ή συνεχείς τιμωρίες,
- ανεύθυνη κατοχή από ανθρώπους που ενθαρρύνουν επιθετικές συμπεριφορές.
Κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν αφορά αποκλειστικά μία συγκεκριμένη φυλή.
Γιατί ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας παίζει τόσο μεγάλο ρόλο
Οι επαγγελματίες εκπαιδευτές χρησιμοποιούν συχνά μια φράση που, όσο απλή κι αν ακούγεται, αποτυπώνει μεγάλο μέρος της πραγματικότητας:
«Σπάνια υπάρχει προβληματικός σκύλος χωρίς προβληματική διαχείριση.»
Ένας σκύλος που δεν έχει μάθει να συναναστρέφεται ανθρώπους και άλλα ζώα, που ζει δεμένος ή απομονωμένος, που τιμωρείται συστηματικά ή εκπαιδεύεται με εκφοβισμό, είναι πολύ πιθανότερο να αντιδράσει επιθετικά όταν βρεθεί σε μια κατάσταση πίεσης.
Το αντίθετο συμβαίνει όταν μεγαλώνει σε περιβάλλον με σταθερούς κανόνες, θετική εκπαίδευση, καθημερινή άσκηση και συστηματική επαφή με διαφορετικά ερεθίσματα.
Αυτός είναι και ο λόγος που δύο σκύλοι της ίδιας φυλής μπορούν να έχουν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα.
Η ευθύνη αρχίζει πριν ακόμη φτάσει ο σκύλος στο σπίτι
Οι ειδικοί επιμένουν ότι η σωστή επιλογή φυλής είναι εξίσου σημαντική με την εκπαίδευση.
Ένας άνθρωπος που ζει σε μικρό διαμέρισμα, λείπει πολλές ώρες από το σπίτι και δεν έχει προηγούμενη εμπειρία με σκύλους δύσκολα θα μπορέσει να καλύψει τις ανάγκες μιας δυναμικής φυλής εργασίας.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο σκύλος είναι «κακός». Είναι ότι ο τρόπος ζωής του ιδιοκτήτη-κηδεμόνα δεν ταιριάζει με τις απαιτήσεις του ζώου.
Αυτή η ασυμβατότητα βρίσκεται πίσω από πολλές εγκαταλείψεις σκύλων αλλά και από αρκετά περιστατικά προβληματικής συμπεριφοράς.
Η φήμη δεν είναι χαρακτήρας
Υπάρχουν σκύλοι που έχουν τραυματίσει ανθρώπους.
Υπάρχουν και σκύλοι που έχουν σώσει ζωές μέσα στα συντρίμμια σεισμών, έχουν εντοπίσει αγνοούμενους, έχουν υπηρετήσει δίπλα σε αστυνομικούς, έχουν βοηθήσει παιδιά με αυτισμό και ανθρώπους με αναπηρία.
Ανάμεσά τους βρίσκονται πολλές φορές οι ίδιες φυλές που βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης μετά από μια επίθεση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούνται οι κίνδυνοι. Ένας μεγαλόσωμος και δυνατός σκύλος που δεν έχει εκπαιδευτεί σωστά μπορεί να προκαλέσει πολύ σοβαρότερους τραυματισμούς από μια μικρόσωμη φυλή. Η δύναμή του είναι πραγματική και γι’ αυτό η ευθύνη του ιδιοκτήτη-κηδεμόνα είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Όμως άλλο πράγμα είναι να αναγνωρίζεις τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες μιας φυλής και άλλο να θεωρείς ότι κάθε σκύλος που ανήκει σε αυτήν αποτελεί εκ γενετής απειλή.
Η επιστήμη, μέχρι σήμερα, δεν έχει καταφέρει να εντοπίσει μια «ράτσα δολοφόνο». Έχει, όμως, αναδείξει με σαφήνεια κάτι άλλο: πίσω από τα περισσότερα σοβαρά περιστατικά υπάρχει ένας συνδυασμός λανθασμένης εκτροφής, ελλιπούς κοινωνικοποίησης, κακής διαχείρισης και ανθρώπινης ανευθυνότητας.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη υπενθύμιση. Πριν χαρακτηρίσουμε έναν σκύλο επικίνδυνο επειδή ανήκει σε μια συγκεκριμένη φυλή, αξίζει να θυμόμαστε ότι ο χαρακτήρας του δεν γράφεται μόνο στο γενεαλογικό του δέντρο. Γράφεται, μέρα με τη μέρα, στον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνει δίπλα στον άνθρωπο.
Τι δείχνουν οι μεγαλύτερες επιστημονικές έρευνες
Οι σημαντικότερες μελέτες των τελευταίων ετών καταλήγουν σε ορισμένα κοινά συμπεράσματα:
- Η φυλή από μόνη της δεν μπορεί να προβλέψει αν ένας σκύλος θα γίνει επιθετικός. Η συμπεριφορά διαμορφώνεται από έναν συνδυασμό γενετικών χαρακτηριστικών, κοινωνικοποίησης, εκπαίδευσης, εμπειριών και περιβάλλοντος.
- Η μεγαλύτερη μελέτη που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα, με περισσότερους από 18.000 σκύλους, έδειξε ότι η φυλή εξηγεί μόνο ένα μικρό μέρος των διαφορών στη συμπεριφορά μεταξύ των ζώων. Δύο σκύλοι της ίδιας φυλής μπορεί να έχουν μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ τους απ’ ό,τι δύο σκύλοι διαφορετικών φυλών.
- Η American Veterinary Medical Association (AVMA) επισημαίνει ότι η φυλή, από μόνη της, αποτελεί φτωχό δείκτη πρόβλεψης της επιθετικότητας. Στην αξιολόγηση ενός σκύλου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πολλοί ακόμη παράγοντες, όπως ο τρόπος εκτροφής, η κοινωνικοποίηση, η εκπαίδευση και οι συνθήκες διαβίωσης.
- Η σωστή κοινωνικοποίηση κατά τους πρώτους μήνες ζωής θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για την ανάπτυξη ενός σταθερού και ισορροπημένου χαρακτήρα.
- Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η κακοποίηση, η απομόνωση, η χρήση βίας στην εκπαίδευση, η χρόνια έλλειψη άσκησης και η ανεύθυνη ιδιοκτησία αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης προβληματικών ή επιθετικών συμπεριφορών, ανεξάρτητα από τη φυλή.
- Το γεγονός ότι μια φυλή είναι πιο δυνατή σωματικά δεν σημαίνει ότι είναι και πιο επιθετική. Σημαίνει, όμως, ότι σε περίπτωση επίθεσης μπορεί να προκαλέσει σοβαρότερους τραυματισμούς, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική την υπεύθυνη κατοχή και εκπαίδευση.
