Μια συνολική πρόταση για την ανασυγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με αιχμή την αποκέντρωση εξουσιών, την οικονομική ενίσχυση των δήμων και τη διεύρυνση της συμμετοχής των πολιτών, παρουσιάζει η ΕΛΑΣ – Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, ανοίγοντας τη συζήτηση για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας.
Η πρόταση της ΕΛΑΣ για τους δήμους, που τιτλοφορείται «Μια νέα συμφωνία για την Αυτοδιοίκηση», κινείται πέρα από τις επιμέρους θεσμικές αλλαγές και επιχειρεί να συνδέσει τη μεταρρύθμιση της Αυτοδιοίκησης με την περιφερειακή ανάπτυξη, την αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης και τον περιορισμό του συγκεντρωτισμού του ελληνικού κράτους.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Στο επίκεντρο βρίσκονται η δημιουργία 100 έως 150 νέων δήμων μέσα από ανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη, η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, η επαναφορά του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές, η ενίσχυση των κοινοτήτων και η οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ.
Η κριτική στο υφιστάμενο μοντέλο
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη υποστηρίζει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πλέον συγκεντρωτικές χώρες της Ευρώπης, γεγονός που, όπως σημειώνει, επιβαρύνει την καθημερινότητα των πολιτών με γραφειοκρατία, αργές διαδικασίες και περιορισμένες δυνατότητες τοπικής ανάπτυξης.
Σύμφωνα με την τεκμηρίωση που συνοδεύει την πρόταση, οι υποεθνικές αρχές διαχειρίζονται μόλις το 6,5% των δημόσιων δαπανών, έναντι περίπου 34% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ οι δήμοι αντιμετωπίζουν λειτουργικό χρηματοδοτικό κενό που εκτιμάται στα 2,5 δισ. ευρώ. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οι δαπάνες των ελληνικών δήμων ανά κάτοικο παραμένουν από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη, ενώ η συνολική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο ΑΕΠ δεν ξεπερνά το 4%.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Με βάση αυτά τα στοιχεία, η παράταξη υποστηρίζει ότι το σημερινό μοντέλο δεν επιτρέπει στους δήμους να λειτουργήσουν ως πραγματικά επίπεδα διακυβέρνησης, αλλά τους περιορίζει σε διαχειριστικό ρόλο, εξαρτώμενο από τις αποφάσεις της κεντρικής διοίκησης.
Ανασχεδιασμός του αυτοδιοικητικού χάρτη
Κεντρικός άξονας της πρότασης αποτελεί η συνολική αναθεώρηση της αρχιτεκτονικής της Αυτοδιοίκησης.
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη εισηγείται σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων ανάμεσα στο κράτος, τις Περιφέρειες και τους Δήμους, με στόχο να εξαλειφθούν οι αλληλοεπικαλύψεις που, όπως υποστηρίζει, προκαλούν καθυστερήσεις και αδυναμία λογοδοσίας.
Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων. Οι αρμοδιότητες που ασκούν σήμερα θα μεταφερθούν, σύμφωνα με την πρόταση, στις αιρετές Περιφέρειες μαζί με το προσωπικό και τους αντίστοιχους πόρους, ενώ οι καθαρά κρατικές αρμοδιότητες θα επιστρέψουν στα υπουργεία.
Παράλληλα προβλέπεται νέος αυτοδιοικητικός χάρτης, με δημιουργία περίπου 100 έως 150 νέων δήμων. Η επιχειρηματολογία εστιάζει στην ανάγκη διόρθωσης προβλημάτων που, κατά την παράταξη, δημιούργησαν οι συνενώσεις του «Καλλικράτη», οδηγώντας σε ιδιαίτερα μεγάλους και ανομοιογενείς δήμους, με δυσκολίες διοίκησης και εκπροσώπησης.
Οι αλλαγές θα συνοδευτούν από νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, ο οποίος φιλοδοξεί να επανακαθορίσει συνολικά τις σχέσεις κράτους, αυτοδιοίκησης και πολιτών.
Επιστροφή στις κοινότητες
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στον θεσμό των τοπικών κοινοτήτων. Η πρόταση προβλέπει εκλογή των συμβουλίων κοινοτήτων με ξεχωριστή κάλπη, επαναφορά των δημοτικών ενοτήτων και τοπικών διαμερισμάτων με ουσιαστικές αρμοδιότητες, καθώς και δημιουργία αυτόνομων τοπικών προϋπολογισμών.
Σύμφωνα με την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, οι κοινότητες θα αποκτήσουν συγκεκριμένες ευθύνες για ζητήματα καθημερινότητας, σταθερή χρηματοδότηση και δυνατότητα εφαρμογής συμμετοχικού προϋπολογισμού, ώστε οι κάτοικοι να αποφασίζουν άμεσα για μέρος των τοπικών δαπανών.
Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση
Η πρόταση εισάγει επίσης ένα διαφορετικό μοντέλο συνεργασίας μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.
Για ζητήματα που υπερβαίνουν τα όρια ενός δήμου – όπως οι μεταφορές, οι μεγάλες υποδομές, η διαχείριση υδάτων, η πολιτική προστασία ή η αντιπλημμυρική θωράκιση – προτείνεται η ανάπτυξη θεσμών πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, αντί της επιστροφής των αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται η πρόβλεψη για μητροπολιτική διακυβέρνηση στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, καθώς και η δημιουργία μιας νέας Εθνικής Πολιτικής Γεωγραφικής Ισότητας, με στόχο τη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων και την αντιμετώπιση της δημογραφικής αποδυνάμωσης της ελληνικής περιφέρειας.
Περισσότερη συμμετοχή των πολιτών
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη συνδέει την αποκέντρωση με την ενίσχυση της συμμετοχικής δημοκρατίας.
Στο πλαίσιο αυτό προτείνει δεσμευτικού χαρακτήρα συμμετοχικούς προϋπολογισμούς, τοπικά δημοψηφίσματα με αποφασιστική ισχύ, συνδυασμό ψηφιακών και δια ζώσης διαδικασιών διαβούλευσης, δημόσια παρακολούθηση της πορείας των έργων, υποχρεωτική αιτιολόγηση απόρριψης προτάσεων πολιτών και θεσμοθέτηση συνελεύσεων πολιτών με κλήρωση για σύνθετα ζητήματα.
Η φιλοσοφία της πρότασης είναι ότι η συμμετοχή των πολιτών δεν πρέπει να περιορίζεται στην εκλογική διαδικασία, αλλά να αποτελεί διαρκές στοιχείο της τοπικής διακυβέρνησης.
Το οικονομικό σκέλος
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην οικονομική αυτονομία της Αυτοδιοίκησης. Η Συμπαράταξη υποστηρίζει ότι χωρίς σταθερούς και επαρκείς πόρους οποιαδήποτε μεταφορά αρμοδιοτήτων παραμένει κενό γράμμα και προτείνει ένα νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο για τους δήμους.
Μεταξύ των μέτρων που περιλαμβάνονται είναι η αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, η απόδοση στους δήμους του τέλους ανθεκτικότητας, μεγαλύτερη αξιοποίηση του Πράσινου Ταμείου, μόνιμο μερίδιο από τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα και η δημιουργία νέου επενδυτικού προγράμματος με την ονομασία «Φιλόδημος».
Παράλληλα προβλέπεται ενίσχυση της τεχνικής υποστήριξης των δήμων για την ωρίμανση έργων, ώστε να αυξηθεί η δυνατότητα αξιοποίησης των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων.
Πολιτικό στίγμα
Η πρόταση ολοκληρώνεται με μια ευρύτερη πολιτική τοποθέτηση για το μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας.
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη υποστηρίζει ότι η μεταρρύθμιση της Αυτοδιοίκησης δεν αποτελεί αποκλειστικά διοικητική παρέμβαση αλλά επιλογή που αφορά την ποιότητα της δημοκρατίας και την αναπτυξιακή πορεία της χώρας.
Όπως σημειώνεται, στόχος είναι η μετάβαση από ένα συγκεντρωτικό κράτος σε ένα σύστημα αποκεντρωμένης και πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, όπου οι τοπικές κοινωνίες θα διαθέτουν ουσιαστικές αρμοδιότητες, επαρκείς πόρους και αυξημένες δυνατότητες συμμετοχής στις αποφάσεις που τις αφορούν.
Με την πρόταση αυτή, η παράταξη επιχειρεί να ανοίξει μια συνολική συζήτηση για τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη μεταμνημονιακή και δημογραφικά πιεζόμενη Ελλάδα, συνδέοντας τη θεσμική αποκέντρωση με την περιφερειακή ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την αναζωογόνηση της υπαίθρου.
