Αφορμή για το σημερινό σημείωμα στάθηκε το τελευταίο report του IIF (Διεθνούς Χρηματοπιστωτικού Ινστιτούτου), γνωστού στην Ελλάδα από τα πρόσφατα χρόνια της κρίσης του χρέους, από το οποίο αναδύεται μία σαφής προειδοποίηση για μία νέα επικείμενη κρίση χρέους.
Με την ίδια όμως λογική έχουν συνταχθεί και τα αντίστοιχα reports του ΔΝΤ και του ΟΟΣΑ. Το «μήνυμα» είναι σχεδόν το ίδιο και από τους τρείς οργανισμούς : ο κόσμος δανείζεται με ρυθμό που η παραγωγική διαδικασία της οικονομίας δεν μπορεί να ακολουθήσει, ή για να το πούμε καλύτερα είναι πλέον αδύνατο να υποστηρίξει.
Σύμφωνα με το νέο Global Debt Monitor του IIF, το παγκόσμιο χρέος ξεπέρασε τα 365 τρισ. δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2026, με άνοδο 10 τρισ. Κινητήριες δυνάμεις αυτής της αύξησης είναι το δημόσιο χρέος, η χρηματοδότηση των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης και οι… αμυντικές δαπάνες. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ βέβαια «δείχνει» σταθερός, γύρω στο 305%, αλλά αυτό όπως επισημαίνεται από τον IIF, είναι μία οφθαλμαπάτη, καθώς οφείλεται αποκλειστικά στο ότι αυξάνεται ο πληθωρισμός. Οπότε «φουσκώνει» ο παρονομαστής του κλάσματος δηλαδή το ΑΕΠ από την αύξηση των τιμών και όχι από νέα αυξημένη παραγόμενη πραγματική αξία για να καταλήξει να «δείχνει» ότι το χρέος δεν αυξάνεται πολύ ως προς το ΑΕΠ.
Το ΔΝΤ περιγράφει την ίδια δυναμική στο δημόσιο σκέλος του χρέους, ενώ προειδοποιεί για τον ανεξέλεγκτο τρόπο που αυξάνεται και το ιδιωτικό. Το παγκόσμιο δημόσιο χρέος έφτασε λίγο κάτω από το 94% του ΑΕΠ το 2025 και θα αγγίξει το 100% το 2029. Δηλαδή έναν χρόνο νωρίτερα από την προηγούμενη πρόβλεψη. Το σημαντικότερο όμως εδώ δεν είναι το χρέος καθ’ εαυτό, είναι το κόστος αυτής της αύξησης στο χρέος. Οι τόκοι πλησιάζουν το 3% του παγκόσμιου ΑΕΠ, δηλαδή είναι αυξημένο κατά 50% από μόλις τέσσερα χρόνια πριν !
Ο ΟΟΣΑ συμπληρώνει την περίπου την ίδια εικόνα. Κυβερνήσεις και επιχειρήσεις υπολογίζεται – με βάση τις ανακοινώσεις τους – ότι θα δανειστούν το ποσό ρεκόρ των 29 τρισ. από τις αγορές ομολόγων το 2026. Το εντυπωσιακά ανησυχητικό όμως δεν είναι αυτό.
Το «κακό» – όπως και στην ανακοίνωση του ΔΝΤ – είναι ότι το 78% του δανεισμού των κρατών μελών του ΟΟΣΑ θα πάει σε αναχρηματοδότηση υφιστάμενου χρέους…
Με απλά λόγια, το νέο χρέος αυξάνεται κυρίως για να πληρώνει το παλιό.
Ετσι φτάνουμε στο σημείο που μία «σύγκριση» με το πως φτάσαμε στο 2008 είναι μάλλον αναπόφευκτη.
Πριν από την κρίση, τον Ιούνιο του 2007, το παγκόσμιο χρέος ήταν στο 278% του ΑΕΠ, αλλά με πληθωρισμό εξαιρετικά χαμηλό.
Από τότε και με την «διαχείριση» της κρίσης που έγινε από Κεντρικές Τράπεζες και Κυβερνήσεις, με ακραίο παράδειγμα τους PIIGS και ειδικά την Ελλάδα, ο «κίνδυνος» δεν εξαφανίστηκε, απλώς μπήκε κάτω από το χαλί γιατί μετατοπίσθηκε από τον ανεξέλεγκτο ιδιωτικό χώρο (επιχειρήσεις και νοικοκυριά) και ειδικά το χρηματοπιστωτικό σύστημα, στο δημόσιο χώρο, δηλαδή το δημόσιο χρέος των κυβερνήσεων και των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων.
Κάποια «στοιχεία» ειδικά θυμίζουν έντονα την προ-Lehman εποχή.
Τα εταιρικά spreads βρίσκονται κοντά σε ιστορικά χαμηλά, παρά τον δανεισμού που φτάνει σε ιστορικά ρεκόρ, με τον κίνδυνο να υποτιμολογείται πλέον όπως το …2007.
Το ΔΝΤ επισημαίνει τον αυξανόμενο ρόλο μοχλευμένων μη τραπεζικών διαμεσολαβητών, δηλαδή των ιδιωτικών πιστωτικών εταιρειών που έχουν πολλαπλασιασθεί και λειτουργούν σχεδόν χωρίς κανένα περιορισμό και έλεγχο στην πρωτοφανή μόχλευσή τους, ενώ ταυτόχρονα καταγράφεται η σταδιακή αλλά σαφής «διάβρωση» της ασφάλειας των αμερικανικών ομολόγων ως εγγυημένων assets…
Το IIF καταγράφει ότι τα δάνεια των αμερικανικών τραπεζών προς μη τραπεζικά ιδρύματα (ιδιωτική πίστωση, δηλαδή αυτούς τους πιστωτικούς οργανισμούς που λειτουργούν σχεδόν εκτός εποπτείας) αντιστοιχούν πλέον στο 15% των χαρτοφυλακίων τους, σημειώνοντας ραγδαία αύξηση από 11% που ήταν το 2021. Αυτός όμως είναι ο ίδιος… ιμάντας που συνδέει το τραπεζικό σύστημα με τη λεγόμενη «σκιώδη τραπεζική» που μετέδωσε την κρίση το 2008 σε χρόνο dt στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Μόνο που τώρα τα μεγέθη είναι ασύγκριτα μεγαλύτερα…
Ακόμα χειρότερα όμως διαπιστώνεται (ειδικά από το ΔΝΤ και τον ΟΟΣΑ) ότι η σχετική «επιβράδυνση» του μεσομακροπρόθεσμου δανεισμού δεν αποτελεί ένδειξη πολιτικής πειθαρχίας για την ανάσχεση της θύελλας που φαίνεται να έρχεται. Η επιβράδυνση που παρατηρείται φέτος αποδίδεται στο ακριβότερο πλέον κόστος δανεισμού και τα υψηλότερα επιτοκια, την εκρηκτικά ακριβότερη εξυπηρέτησή του, τις συνέπειες του ενεργειακού σοκ και τριγμών που έχει επιφέρει η σύγκρουση με το Ιράν. Είναι ο «περιορισμός» που επιβάλλεται από το ίδιο το κόστος του χρήματος. Εξ ού και η σχεδόν γενικευμένη στροφή για βραχυπρόθεσμο δανεισμό…
Το 2008 το χρέος ήταν κατά βάση ιδιωτικό και τα κράτη έσπευσαν με κάθε κόστος (whatever it takes) να το διασώσουν.
Σήμερα ο διασώστης είναι ο πιο υπερχρεωμένος «παίκτης» του συστήματος. Είναι στο δικό του …στομάχι που έχει αρχίσει να κινείται και πάλι ο σκαντζόχοιρος της κρίσης του 2008.
Και το ερώτημα είναι ποιος μπορεί να διασώσει τον… διασώστη.
Σ’ αυτές τις περιπτώσεις η ιστορία μας λέει ότι η «διάσωση» δεν είναι οικονομική και κυρίως δεν αφορά όλους, καθώς περνάει μέσα από την βίαιη καταστροφή κεφαλαίων που ξεπερνούν με «θερμό» τρόπο, τα όρια του χρηματοπιστωτικού κραχ.
