Αυτές τις μέρες δεν ξέρει κανείς προς τα πού να … πρωτοκοιτάξει.
Από την μία ο πόλεμος και το πετρέλαιο στέλνουν τα καύσιμα στα ύψη, από την άλλη τα επιτόκια χτυπάνε «κόκκινο» θυμίζοντας ιστορίες από το 2007 – 2008.
Οι Κεντρικές Τράπεζες και οι κυβερνήσεις, από την άλλη, μοιάζουν να βγάζουν «σχέδια» και πολιτικές από το συρτάρι που λίγο μετά την εξαγγελία τους τα εν δυνάμει αποτελέσματά τους έχουν «εξαερωθεί» κυριολεκτικά στην δίνη της «πραγματικότητας» του πληθωρισμού.
Για τον πόλεμο και το πετρέλαιο που συνεχίζει να τροφοδοτεί τις πληθωριστικές πιέσεις, για αιτίες δηλαδή, που έχουν να κάνουν με το παρόν και το μέλλον, δεν είναι σκόπιμο να κάνει κανείς προβλέψεις για τις επόμενες ημέρες. Μπορεί να πει κανείς μόνο ότι εφ’ όσον οι αιτίες παραμένουν οι συνέπειες θα συνεχισθούν. Κάπως έτσι άλλωστε αντιδρά και η αγορά που έχει στείλει τα επιτόκια δανεισμού ακόμα και στην ισχυρότερη οικονομία του πλανήτη, τις ΗΠΑ, σε επίπεδα 2007 – 2008, δηλαδή στον προθάλαμο του κραχ του 2008…
Για το χρέος όμως που έρχεται από το «χθες» και συνεχίζει να αυξάνεται στο «σήμερα», τα πράγμα και η λογική για να σκεφτεί κανείς είναι διαφορετική.
Το χρέος δημόσιο και ιδιωτικό συνεχίζει να αυξάνεται ραγδαία και να πολλαπλασιάζει την ροπή της δίνης του πληθωρισμού που δημιουργεί στο παρόν ο πόλεμος και το πετρέλαιο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα το χρέος των ΗΠΑ όπου βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο δημόσιο χρέος έχουν χτυπήσει κόκκινο και οι δαπάνες εξυπηρέτησής του έχουν υπερβεί το 20% των δημοσίων εσόδων και τον προϋπολογισμό άμυνας… Μετριέται πλέον σε τρισεκατομμύρια, όχι το χρέος αλλά το κόστος της ετήσιας εξυπηρέτησής του ! Και για την Ευρωζώνη όχι μόνο τις ΗΠΑ.
Αλλά το χρέος για να μη… σκάσει όπως το 2008, μιας και δεν γίνεται κουβέντα για αποπληρωμή μέσω φορολόγησης της ανάπτυξης, πρέπει να μπορεί να αναχρηματοδοτηθεί. Δηλαδή να εκδοθεί νέο «χαρτί», ομόλογα και με αυτά να πληρωθεί ο τόκος για τα παλιά.
Εκεί έρχεται η στιγμή της αλήθειας, γιατί ο πωλητής και ο αγοραστής, δηλαδή το δημόσιο και η αγορά/επενδυτές πρέπει να συμφωνήσουν πού είναι η φυσιολογική τιμή για το κόστος δανεισμού, δηλαδή τα επιτόκια για ένα τέτοιας φύσης (που δεν μπορεί δηλαδή να αποπληρωθεί μέσω των φόρων) χρέος.
Κάπου εκεί είμαστε σήμερα με τις αγορές να ζητάνε πολύ περισσότερα από εκείνα που είναι διατεθειμένο (ή μπορεί), να δώσει το δημόσιο.
Στο σημείο αυτό το δημόσιο συνήθως είχε το πάνω χέρι καθώς με τον «νόμο» στην διάθεσή του έχει φτιάξει εργαλεία παρέμβασης στην αγορά. Στην Ευρώπη για παράδειγμα η ΕΚΤ (ή οι Κεντρικές Τράπεζες) έχει το δικαίωμα να αγοράσει όσο χρέος νομίζει αναγκαίο στην δευτερογενή αγορά, επηρεάζοντας έτσι το ύψος του επιτοκίου. Και όταν αργότερα τα πράγματα «ησυχάσουν» τα… ξαναπουλάει.
Στις ΗΠΑ το δικαίωμα αυτό το έχει τόσο η Fed όσο και το ΥΠΟΙΚ.
Και προσπάθησε να το εφαρμόσει τις τελευταίες εβδομάδες. Ο κ.. Μπέσσεντ βγήκε στην αγορά και αγόραζε κρατικά ομόλογα με ένα ειδικό ταμείο που έχει η αμερικανική κυβέρνηση στον Προϋπολογισμό της (κατάλοιπο της κρίσης του 1929). Όμως η αγορά αυτή την φορά δεν… μάσησε. Ζήτησε πολύ υψηλότερα επιτόκια (τόκο) από εκείνα που έδινε ο κ. Μπέσσεντ.
Το αποτέλεσμα το βλέπουμε σήμερα στα πρωτοσέλιδα του Bloomberg, του CNBC, των FT, κ.λ.π. Τα επιτόκια έχουν χτυπήσει «κόκκινο» μόλις μία ημέρα πριν η Fed πάρει θέση στον… πόλεμο.
Ένα ριψοκίνδυνο συμπέρασμα θα ήταν ότι η αγορά δοκίμασε τις προθέσεις της αμερικανικής κυβέρνησης και προς το παρόν έχει κερδίσει κάποια «μέτρα» στην σύγκρουση αυτή. Αύριο μπαίνει στο γήπεδο και η Fed και μένει να δούμε πως θα εξελιχθεί η σύγκρουση.
Μέχρι σήμερα η οικονομική ιστορία των τελευταίων δεκαετιών αυτής της χιλιετίας το «ματς» αυτό συνήθως με κάποιες «ζημιές» από την πλευρά της αγοράς έληγε υπέρ των Κεντρικών Τραπεζών και των κυβερνήσεων που «κρατούν και το μαχαίρι και το πεπόνι».
Σήμερα όμως και οι δύο πλευρές κάθονται πάνω σε ένα κολοσσιαίο όγκο χρέους ιδιωτικού κυρίως και δημόσιου, που ανάλογό του δεν έχει ξανα-υπάρξει. Ούτε καν το 2008. Ούτε καν στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι όροι της αναμέτρησης είναι διαφορετικοί. Και οι «παίχτες» επίσης.
Το ερώτημα είναι αν η αγορά σ’ αυτή την «μάχη» θα τολμήσει να πριονίσει το κλαδί (δημόσιο χρέος) πάνω στο οποίο κάθεται…
Ο παράγοντας που πρέπει να συνυπολογίσει κανείς τώρα, είναι πως αυτή την φορά υπάρχει στο «γήπεδο» και ο ισχυρός παράγοντας του «κατακερματισμού» του συστήματος (με πολύ ισχυρούς αλλά μη δοκιμασμένους όσο αφορά τις αντοχές τους, άλλους, καινούργιους «παίχτες») μέσα στο οποίο λειτουργεί τόσο η αγορά όσο και το χρέος.
Ασφαλώς βέβαια η εξυπηρέτηση αυτού του κολοσσιαίου χρέους είναι κάτι που μόνο στην αναχρηματοδότησή του «ακουμπάει». Και όχι στην αποπληρωμή του, έστω και την μερική.
Η τελευταία τέτοια «αναδιάρθρωση» χρέους με τους φόρους να εξακολουθούν να το αποπληρώνουν με ειδικούς όρους, έχει συμβεί και καταγραφεί στην οικονομική ιστορία, στην γωνιά του πλανήτη που λέγεται Ελλάδα.
Αλλά και εκεί πλέον αυτή είναι μία ιστορία που είναι αμφίβολο πόσο ακόμα μπορεί να «δουλέψει», αν ξεσπάσει η θύελλα στο μεγάλο γήπεδο …
