Άγιος Φανούριος: Η ιστορία πίσω από τη φανουρόπιτα και τη φράση «Θεός συγχωρέσ’ τη μάνα του»

Κάθε 27 Αυγούστου, η φανουρόπιτα έχει την τιμητική της. Ψήνεται στα σπίτια, μεταφέρεται στις εκκλησίες για να ευλογηθεί και στη συνέχεια μοιράζεται σε συγγενείς, φίλους και γείτονες.

Πριν όμως από το κόψιμο της φανουρόπιτας, πολλοί επαναλαμβάνουν μια χαρακτηριστική φράση: «Θεός συγχωρέσ’ τη μάνα του Αγίου Φανουρίου».

Γιατί, όμως, ζητάμε τη συγχώρεση της μητέρας του Αγίου Φανουρίου και όχι του ίδιου;

Η ιστορία της μητέρας του Αγίου Φανουρίου

Η απάντηση βρίσκεται σε έναν θρύλο που έχει διασωθεί μέσα από τη λαϊκή παράδοση και όχι σε ιστορικές πηγές για τη ζωή του Αγίου.

Για τον Άγιο Φανούριο οι πληροφορίες που διαθέτουμε είναι περιορισμένες. Η παράδοση συνδέει την ανακάλυψη της εικόνας του με τη Ρόδο, ενώ η εικόνα τον παρουσιάζει ως νεαρό στρατιώτη και περιλαμβάνει σκηνές από τα μαρτύριά του.

Η ιστορία για τη μητέρα του εμφανίζεται μεταγενέστερα στη λαϊκή ευσέβεια. Σύμφωνα με τη διαδεδομένη παράδοση, ήταν μια γυναίκα σκληρή και άπονη, η οποία δεν βοηθούσε τους φτωχούς και τους ανθρώπους που είχαν ανάγκη.

Ο Άγιος, σύμφωνα με τον θρύλο, προσπάθησε να τη βοηθήσει και να εξασφαλίσει τη σωτηρία της ψυχής της. Η προσπάθειά του, όμως, δεν είχε το αποτέλεσμα που επιθυμούσε.

Έτσι, η παράδοση θέλει τον Άγιο Φανούριο να ζητά να μην προσφέρουν πίτες και άλλες προσφορές στη μνήμη του, αλλά να προσεύχονται για τη συγχώρεση της μητέρας του.

Από εκεί προέρχεται και η φράση που έχει συνδεθεί με τη φανουρόπιτα.

Τι ζητάμε από τον Άγιο Φανούριο

Ο Άγιος Φανούριος θεωρείται στη λαϊκή παράδοση ο άγιος που «φανερώνει» ό,τι έχει χαθεί.

Αρχικά η παράδοση συνδέθηκε κυρίως με χαμένα αντικείμενα. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, το αίτημα διευρύνθηκε. Οι πιστοί απευθύνονται στον Άγιο ζητώντας να τους φανερώσει κάτι που αναζητούν ή να τους βοηθήσει να βρουν λύση σε μια δύσκολη κατάσταση.

Η φανουρόπιτα αποτελεί το χαρακτηριστικό τάμα προς τον Άγιο. Ο άνθρωπος που την παρασκευάζει ζητά τη βοήθειά του και στη συνέχεια προσφέρει την πίτα στους άλλους.

Γιατί η φανουρόπιτα έχει συνήθως 7 ή 9 υλικά

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της παράδοσης είναι ότι η φανουρόπιτα παρασκευάζεται συνήθως με 7 ή 9 υλικά, πάντοτε νηστίσιμα.

Οι συνταγές διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή, αλλά συχνά περιλαμβάνουν αλεύρι, λάδι, ζάχαρη, πορτοκάλι, κανέλα, γαρίφαλο, σταφίδες και καρύδια.

Οι αριθμοί 7 και 9 έχουν αποκτήσει συμβολική σημασία στη λαϊκή παράδοση, χωρίς όμως να αποτελούν υποχρεωτικό εκκλησιαστικό κανόνα. Ούτε υπάρχει συγκεκριμένη «επίσημη» συνταγή για τη φανουρόπιτα.

Το σημαντικότερο στοιχείο είναι η προσφορά της.

Πότε πηγαίνουμε τη φανουρόπιτα στην εκκλησία

Η παράδοση θέλει τη φανουρόπιτα να μεταφέρεται στην εκκλησία στις 27 Αυγούστου, ημέρα της γιορτής του Αγίου Φανουρίου, ώστε να ευλογηθεί και στη συνέχεια να μοιραστεί.

Σε πολλές περιοχές, ωστόσο, η πίτα μπορεί να προσφερθεί και σε άλλη ημέρα, ανάλογα με την τοπική παράδοση και το πρόγραμμα του ναού.

Το μοίρασμα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του εθίμου. Γι’ αυτό και η φανουρόπιτα δεν είναι απλώς ένα παραδοσιακό γλυκό που φτιάχνεται για τη γιορτή. Είναι μια προσφορά που συνδέεται με την προσευχή και τη μνήμη.

Η φράση που περνά από γενιά σε γενιά

Έτσι, όταν κάποιος λέει «Θεός συγχωρέσ’ τη μάνα του Αγίου Φανουρίου», δεν αναφέρεται σε μια επιβεβαιωμένη ιστορική βιογραφική λεπτομέρεια.

Επαναλαμβάνει ένα στοιχείο της λαϊκής παράδοσης που συνδέθηκε με το έθιμο της φανουρόπιτας.

Η φράση επιβίωσε επειδή το έθιμο πέρασε από γενιά σε γενιά, μαζί με την πεποίθηση ότι ο Άγιος μπορεί να «φανερώσει» αυτό που έχει χαθεί.

Και έτσι, κάθε χρόνο στις 27 Αυγούστου, μια απλή πίτα με λάδι, πορτοκάλι, κανέλα και σταφίδες γίνεται μέρος ενός από τα πιο χαρακτηριστικά θρησκευτικά έθιμα του ελληνικού καλοκαιριού.

Με μια ευχή για τον Άγιο και μια προσευχή για τη μητέρα του, όπως θέλει η παράδοση.