Η συζήτηση για ενδεχόμενη δημιουργία πυρηνικών όπλων από το Ιράν επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.
Αναλυτές να εκτιμούν ότι οι πιο σκληροπυρηνικές δυνάμεις του καθεστώτος του Ιράν ενδέχεται να επανεξετάσουν τη φάτουα που απαγόρευε την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Σύμφωνα με το CNN, από την αποκάλυψη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν πριν από περίπου δύο δεκαετίες, η Τεχεράνη υποστήριζε ότι οι δραστηριότητές της είχαν αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα.
Live οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή
Η φάτουα του Χαμενεΐ αποτελούσε βασικό πυλώνα αυτής της θέσης, απαγορεύοντας ρητά την κατασκευή πυρηνικών όπλων στο πλαίσιο του ισλαμικού δικαίου.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Ωστόσο, ο θάνατός του σε επιθέσεις που αποδίδονται στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για επανεξέταση αυτής της γραμμής.
Η δημόσια συζήτηση στο εσωτερικό της χώρας μετατοπίζεται, με αρκετούς αναλυτές να θεωρούν ότι η «πυρηνική φάτουα» έχει ουσιαστικά χάσει τη βαρύτητά της.
Ο Τρίτα Πάρσι του Quincy Institute for Responsible Statecraft δήλωσε χαρακτηριστικά ότι τόσο η ελίτ όσο και η κοινή γνώμη στο Ιράν έχουν αλλάξει στάση, ιδιαίτερα μετά τους βομβαρδισμούς που δέχθηκε η χώρα εν μέσω διαπραγματεύσεων από κράτη με πυρηνικά όπλα.
Για χρόνια, ο Χαμενεΐ είχε αντισταθεί στις πιέσεις για απόκτηση πυρηνικού όπλου, ακόμη και μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2018 επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ. Ακολουθούσε τη λεγόμενη «στρατηγική υπομονή», επιτρέποντας την πρόοδο του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου χωρίς να ξεπεραστεί το όριο κατασκευής πυρηνικής βόμβας.
Αβέβαιη στάση της νέας ηγεσίας
Η προσοχή στρέφεται πλέον στον νέο ανώτατο ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, του οποίου η στάση παραμένει ασαφής. Η περιορισμένη δημόσια παρουσία του ενισχύει την αβεβαιότητα, ενώ παράλληλα οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ενισχύουν την επιρροή τους στο πολιτικό και στρατιωτικό σύστημα.
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε στο Al Jazeera ότι δεν είναι ακόμη σαφής η θέση του νέου ηγέτη, εκτιμώντας πάντως ότι ενδέχεται να μην αποκλίνει σημαντικά από την προηγούμενη πολιτική — χωρίς όμως να το αποκλείει.
Αυξανόμενη πίεση για πυρηνικό όπλο
Η πίεση για αλλαγή δόγματος ενισχύεται από σκληροπυρηνικούς κύκλους. Ήδη από το 2024, στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης είχαν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αναθεώρησης της πυρηνικής πολιτικής. Μετά τις πρόσφατες στρατιωτικές επιθέσεις, αυτές οι φωνές έχουν ενταθεί.
Ο αναλυτής Σίνα Αζόντι σημειώνει ότι ένας βασικός λόγος της μέχρι τώρα «πυρηνικής αυτοσυγκράτησης» ήταν ο φόβος στρατιωτικών πληγμάτων από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. «Από τη στιγμή που τα πλήγματα αυτά πραγματοποιήθηκαν, οι προηγούμενοι περιορισμοί χάνουν τη σημασία τους», υποστηρίζει.
Το Ιράν διαθέτει ήδη περισσότερα από 400 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα που —υπό προϋποθέσεις— θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πολλαπλών πυρηνικών όπλων.
Σενάρια και κίνδυνοι
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε, εάν το αποφασίσει, να προχωρήσει αρχικά σε μια πιο απλή πυρηνική συσκευή — λιγότερο εξελιγμένη αλλά ικανή να αποδείξει πυρηνική ικανότητα. Μια τέτοια κίνηση θα είχε κυρίως πολιτικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα.
Ωστόσο, η αποτροπή δεν θεωρείται δεδομένη. Όπως επισημαίνει ο Αζόντι, το Ιράν δεν μπορεί να ανταγωνιστεί πυρηνικές υπερδυνάμεις όπως οι ΗΠΑ, ενώ η στρατηγική του επικεντρώνεται κυρίως σε περιφερειακούς αντιπάλους, όπως το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία.
Μια ενδεχόμενη πυρηνικοποίηση του Ιράν θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέα κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή. Ήδη, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει δηλώσει ότι εάν το Ιράν αποκτήσει πυρηνική βόμβα, η Σαουδική Αραβία θα ακολουθήσει.
Μια κρίσιμη καμπή
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται πλέον σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο. Η πιθανή ανατροπή της φάτουα, η ενίσχυση των σκληροπυρηνικών και η αβεβαιότητα γύρω από τη νέα ηγεσία δημιουργούν ένα περιβάλλον αυξημένου κινδύνου, όπου οι αποφάσεις της Τεχεράνης θα μπορούσαν να επηρεάσουν όχι μόνο την περιφερειακή ισορροπία, αλλά και τη διεθνή ασφάλεια συνολικά.
