Σε μια συνέντευξη που επιχειρεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως σκληρή αποδόμηση της κυβέρνησης και ως προοίμιο της προγραμματικής αντεπίθεσης του φθινοπώρου, ο Αλέξης Τσίπρας ανεβάζει αισθητά τους τόνους απέναντι στο Μέγαρο Μαξίμου, μιλώντας πλέον ανοιχτά για ένα «καθεστώς» που, κατά την εκτίμησή του, έχει διαμορφωθεί στη χώρα.
Το πρώτο μέρος της τριμερούς συνέντευξής του στο in.gr δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην καταγγελία. Ο πρόεδρος της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης, Αλέξης Τσίπρας, επιχειρεί να μεταφέρει σταδιακά το πολιτικό βάρος από το ερώτημα της επιστροφής του στο ερώτημα της κυβερνητικής πρότασης που φιλοδοξεί να καταθέσει απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Και σε αυτή την προσπάθεια επιστρατεύει ένα επιχείρημα που αναμένεται να αποτελέσει βασικό στοιχείο της πολιτικής του ταυτότητας στον δρόμο προς τις επόμενες εκλογές: την κυβερνητική εμπειρία.
«Τότε ήξερα τι ήθελα, αλλά δεν ήξερα πώς να το κάνω», είναι στην ουσία η αυτοκριτική αποτίμηση που κάνει για το 2015. Σήμερα, αντιθέτως, υποστηρίζει ότι γνωρίζει «τι γίνεται και τι δεν γίνεται». «Το ’15 ήξερα τι θέλω να κάνω και τι θέλω να γίνει, αλλά δεν ήξερα πώς ακριβώς μπορεί αυτό να γίνει» σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να μετατρέψει ένα από τα βασικά επιχειρήματα των αντιπάλων του – την κυβερνητική του θητεία και κυρίως την τραυματική εμπειρία του 2015 – σε πλεονέκτημα. Δεν ζητά, δηλαδή, να κριθεί σαν να εμφανίζεται για πρώτη φορά στην πολιτική σκηνή. Ζητά να κριθεί ως ένας πρώην πρωθυπουργός που ισχυρίζεται ότι επέστρεψε έχοντας πλέον γνώση των ορίων, των συσχετισμών και των δυνατοτήτων της εξουσίας.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
«Έχει δημιουργηθεί ένα καθεστώς»
Η αιχμή της πολιτικής επίθεσης στρέφεται στους θεσμούς και στη λειτουργία της Δικαιοσύνης.
Ο πρώην πρωθυπουργός συνδέει στην ίδια πολιτική αφήγηση τις υποκλοπές, την τραγωδία των Τεμπών και την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, υποστηρίζοντας ότι τα φαινόμενα αυτά δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένες δυσλειτουργίες. Η χρήση της λέξης «καθεστώς» δεν είναι τυχαία. Σηματοδοτεί μια προσπάθεια να μετακινηθεί η αντιπαράθεση με την κυβέρνηση από το επίπεδο της καθημερινής κομματικής σύγκρουσης στο επίπεδο της ποιότητας της Δημοκρατίας και της λειτουργίας των θεσμών.
Σε αυτό το πεδίο ο Αλέξης Τσίπρας φαίνεται να αναζητά και το ευρύτερο ακροατήριο στο οποίο θα απευθυνθεί η ΕΛ.Α.Σ.: όχι αποκλειστικά την παραδοσιακή Αριστερά, αλλά πολίτες του προοδευτικού και δημοκρατικού χώρου που εμφανίζονται προβληματισμένοι για ζητήματα κράτους δικαίου, διαφάνειας και λογοδοσίας.
Ακρίβεια και διαφθορά ως «δίδυμα αδελφάκια»
Το δεύτερο σκέλος της στρατηγικής αφορά την οικονομία και, κυρίως, την καθημερινότητα.
Ο Τσίπρας επιχειρεί να ενώσει δύο ζητήματα που συνήθως αντιμετωπίζονται χωριστά στην πολιτική συζήτηση: την ακρίβεια και τη διαφθορά.
Τα χαρακτηρίζει «δίδυμα αδελφάκια», υποστηρίζοντας ότι η διαφθορά δεν αποτελεί μόνο θεσμικό ή ηθικό ζήτημα, αλλά έχει άμεση οικονομική επίπτωση στους πολίτες, καθώς δημόσιοι πόροι χάνονται ή κατανέμονται με στρεβλό τρόπο.
Με αυτή τη σύνδεση επιχειρεί να συγκροτήσει μια συνολική αντιπολιτευτική αφήγηση. Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ανάγνωσή του, δεν είναι απλώς ότι οι τιμές παραμένουν υψηλές, αλλά ότι ένα οικονομικό μοντέλο επιτρέπει τη συγκέντρωση ισχύος, την ανάπτυξη ολιγοπωλίων και τη μεταφορά του κόστους προς τους καταναλωτές.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο διαφοροποιείται από την πολιτική των επιδομάτων και των διαδοχικών pass.
Η θέση του είναι ότι οι επιδοτήσεις μπορεί να προσφέρουν πρόσκαιρη ανακούφιση, αλλά δεν παρεμβαίνουν στον μηχανισμό που παράγει τις υψηλές τιμές.
Η ΔΕΗ ξανά στο επίκεντρο
Ιδιαίτερο βάρος δίνει στην ενέργεια και στον ρόλο της ΔΕΗ.
Η πρόταση που περιγράφει προβλέπει ουσιαστικά μια δημόσια επιχείρηση ηλεκτρισμού με διαφορετική λειτουργία στην αγορά. Οχι έναν ακόμη παίκτη που ακολουθεί τους όρους της, αλλά έναν ισχυρό παράγοντα που θα μπορεί να πιέζει προς τα κάτω τις τιμές και να λειτουργεί ως εργαλείο δημόσιας ενεργειακής πολιτικής.
Ο ίδιος ανεβάζει ψηλά τον πήχη, υποστηρίζοντας ότι οι παρεμβάσεις που προτείνει μπορούν να οδηγήσουν σε μεσοσταθμική μείωση του ενεργειακού κόστους της τάξης του 30%.
Πρόκειται για έναν ισχυρισμό που αναπόφευκτα θα βρεθεί στο επίκεντρο της πολιτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης, καθώς η κυβέρνηση θα κληθεί να απαντήσει όχι μόνο επί της αρχής αλλά και ως προς το κόστος και την εφαρμοσιμότητα μιας τέτοιας παρέμβασης.
Για την ΕΛ.Α.Σ., πάντως, η επιλογή είναι σαφής. Η ενέργεια αντιμετωπίζεται ως πεδίο στο οποίο το κράτος οφείλει να διαθέτει εργαλεία παρέμβασης και όχι απλώς να επιδοτεί εκ των υστέρων τον καταναλωτή.
Από το χωράφι στο ράφι
Ανάλογη είναι η φιλοσοφία και για τις τιμές των τροφίμων.
Ο Τσίπρας προτείνει τη δημιουργία Ψηφιακού Παρατηρητηρίου Τιμών, μέσω του οποίου θα παρακολουθείται η πορεία ενός προϊόντος σε όλη την αλυσίδα, από τον παραγωγό μέχρι το ράφι του σούπερ μάρκετ.
Στόχος, σύμφωνα με την πρόταση, είναι να γίνεται ορατό πού ακριβώς δημιουργούνται υπερβολικές ανατιμήσεις και ποια είναι τα περιθώρια κέρδους σε κάθε στάδιο.
Η πρόταση εντάσσεται σε μια ευρύτερη λογική αυστηρότερης εποπτείας της αγοράς και σύγκρουσης με ολιγοπωλιακές πρακτικές.
Η στεγαστική κρίση ως νέα διαχωριστική γραμμή
Στο μέτωπο της κατοικίας, ο πρόεδρος της ΕΛ.Α.Σ. ανοίγει επίσης ένα πεδίο καθαρής διαφοροποίησης από την κυβερνητική πολιτική.
Βάζει στο τραπέζι περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση, διακοπή της Golden Visa όταν αυτή συνδέεται με αγορά κατοικίας, αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας και ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής και προσιτής στέγης.
Η πολιτική σημασία αυτών των προτάσεων ξεπερνά το ίδιο το στεγαστικό.
Ο Τσίπρας επιχειρεί να τοποθετήσει την κατοικία στο κέντρο της κοινωνικής πολιτικής, αντιμετωπίζοντάς την όχι πρωτίστως ως επενδυτικό προϊόν αλλά ως κοινωνικό αγαθό.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις διαχωριστικές γραμμές που φαίνεται να θέλει να χαράξει με τη Ν.Δ. ενόψει της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης.
Το στοίχημα της «δεύτερης φοράς»
Πίσω από τις επιμέρους προτάσεις, πάντως, διακρίνεται το μεγαλύτερο πολιτικό στοίχημα του πρώην πρωθυπουργού.
Ο Τσίπρας γνωρίζει ότι η νέα πολιτική του προσπάθεια δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο πάνω στη φθορά της κυβέρνησης ούτε στην ανάμνηση της περιόδου του ΣΥΡΙΖΑ.
Άλλωστε, από την ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ. έχει επιμείνει ότι ο προηγούμενος πολιτικός κύκλος έχει κλείσει και ότι το νέο εγχείρημα δεν αποτελεί απλή ανασύσταση του παλιού.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν αυτή η διακήρυξη μπορεί να αποκτήσει κοινωνικό και πολιτικό περιεχόμενο.
Η σημερινή συνέντευξη δείχνει ότι η απάντηση που επιχειρεί να δώσει περνά από τρεις άξονες. Θεσμική σύγκρουση με την κυβέρνηση, οικονομική ατζέντα με ισχυρότερο δημόσιο παρεμβατισμό και προβολή της κυβερνητικής εμπειρίας ως εγγύηση ότι δεν θα επαναληφθούν τα λάθη της πρώτης περιόδου.
Δεν είναι τυχαίο ότι όλα αυτά διατυπώνονται λίγες εβδομάδες πριν από τη Θεσσαλονίκη, όπου ο πρόεδρος της ΕΛ.Α.Σ. αναμένεται να ξεδιπλώσει αναλυτικότερα το οικονομικό και παραγωγικό του πρόγραμμα.
Από το «γιατί επέστρεψα» στο «τι θα κάνω»
Μέχρι σήμερα μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα αφορούσε την ίδια την επιστροφή του. Γιατί επέστρεψε, ποιους θα πάρει μαζί του, τι σημαίνει αυτό για τον ΣΥΡΙΖΑ και τον υπόλοιπο προοδευτικό χώρο.
Ο ίδιος επιχειρεί πλέον να αλλάξει την ερώτηση. Από το «γιατί επέστρεψα» θέλει η συζήτηση να περάσει στο «τι θα κάνω εάν κυβερνήσω».
Αυτό εξηγεί και την επιμονή του σε συγκεκριμένες προτάσεις για ενέργεια, τρόφιμα, στέγη και κοινωνικό κράτος, αλλά και τη συστηματική προσπάθεια να παρουσιάσει την ΕΛ.Α.Σ. ως δύναμη διακυβέρνησης και όχι ως κόμμα διαμαρτυρίας.
Η πολιτική μάχη, επομένως, μεταφέρεται σταδιακά στο πεδίο της αξιοπιστίας.
Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, το βασικό επιχείρημα απέναντι στον Τσίπρα παραμένει η κυβερνητική του θητεία.
Για τον Τσίπρα, η ίδια ακριβώς θητεία επιχειρείται τώρα να παρουσιαστεί ως σχολείο πολιτικού ρεαλισμού.
Και η φράση «τώρα ξέρω τι γίνεται και τι δεν γίνεται» συμπυκνώνει ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο το στοίχημα της νέας του πορείας. Να πείσει ότι ο πολιτικός που επιστρέφει δεν είναι απλώς ο Αλέξης Τσίπρας του 2015 δέκα χρόνια μεγαλύτερος, αλλά ένας διαφορετικός υποψήφιος πρωθυπουργός, διαμορφωμένος από την εμπειρία της εξουσίας, των συμβιβασμών και της ήττας.
