Το 2024, 19.940 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στους δρόμους της Ευρώπης, μείωση κατά 12% σε σχέση με το 2019, αλλά υπολείπεται σημαντικά της ετήσιας μείωσης του 4,6% που απαιτείται για την επίτευξη των στόχων του 2030, όπως ορίζονται στο πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για την οδική ασφάλεια 2021-2030.
Αυτό είναι το γενικό συμπέρασμα που καταγράφει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Λίγα μόνο κράτη μέλη —το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Δανία, η Λιθουανία, η Μάλτα, η Πολωνία και η Σλοβενία— βρίσκονται επί του παρόντος στη σωστή κατεύθυνση για την επίτευξη του στόχου μείωσης κατά 50 % με ορίζοντα το 2030. Σε ορισμένα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων της Ιρλανδίας και της Εσθονίας, σημειώθηκε αύξηση των θανάτων από τροχαία δυστυχήματα, ενώ σε άλλα, όπως η Γαλλία, η Ιταλία και οι Κάτω Χώρες, παρατηρήθηκαν μόνο οριακές βελτιώσεις. Το 2024 το ποσοστό θνητότητας κυμαινόταν από 20 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων στη Σουηδία έως 78 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων στη Ρουμανία.
Σε απόλυτους όρους, περίπου το 44% του συνόλου των θανάτων αφορά επιβάτες αυτοκινήτων, ενώ ακολουθούν οι πεζοί, οι μοτοσυκλετιστές και οι ποδηλάτες. Ωστόσο, όσον αφορά τον αριθμό των οχημάτων που κυκλοφορούν στο οδικό δίκτυο, οι μοτοσικλετιστές διατρέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο να χάσουν τη ζωή τους σε τροχαίο δυστύχημα. Οι εργαζόμενοι σε οδικά έργα και το προσωπικό συντήρησης αποτελούν ειδική ομάδα κινδύνου.
Η πρόοδος που έχει σημειωθεί όσον αφορά την προστασία των ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου, όπως οι πεζοί, οι ποδηλάτες και οι χρήστες ελαφρών ηλεκτρικών συσκευών κινητικότητας, είναι ανομοιογενής. Μεταξύ του 2019 και του 2023 καταγράφηκαν περίπου 900 λιγότεροι θάνατοι πεζών. Ωστόσο, η μείωση των θανάτων ποδηλατών και μοτοσυκλετιστών ήταν πολύ μικρότερη, δεδομένου ότι σε κάθε κατηγορία καταγράφηκαν περίπου 100 λιγότεροι θάνατοι σε ολόκληρη την ΕΕ. Στις πόλεις, σχεδόν το 70% των ατόμων που έχασαν τη ζωή τους σε τροχαία δυστυχήματα ήταν ευάλωτοι χρήστες του οδικού δικτύου. Το ποσοστό αυτό παραμένει σταθερά υψηλό, πράγμα που καταδεικνύει την επιτακτική ανάγκη να αναληφθεί δράση για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στις πόλεις.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Παράλληλα, σημειώθηκε μεγάλη αύξηση στη χρήση άλλων συσκευών προσωπικής κινητικότητας, όπως τα ηλεκτρικά πατίνια, στο οδικό δίκτυο της ΕΕ, με ανάλογη αύξηση του αριθμού των τραυματισμών και των θανάτων στην εν λόγω κατηγορία.
Βασικοί συμπεριφορικοί παράγοντες κινδύνου
Οδήγηση σε κατάσταση μέθης: περίπου το 25% του συνόλου των θανατηφόρων τροχαίων δυστυχημάτων στην ΕΕ σχετίζεται με το αλκοόλ. Από τη διενέργεια τυχαίων αλκοτέστ σε οδηγούς προκύπτει υψηλός βαθμός συνολικής συμμόρφωσης, σε ποσοστό περίπου 98%. Ωστόσο, ακόμα και το 2% μεταφράζεται σε περίπου πέντε εκατομμύρια οδηγούς υπό την επήρεια αλκοόλ στο οδικό δίκτυο της ΕΕ.
Η υπερβολική ή ακατάλληλη ταχύτητα εκτιμάται ότι ευθύνεται άμεσα για το 30% περίπου όλων των θανατηφόρων τροχαίων δυστυχημάτων στην ΕΕ. Σε πολλές χώρες, η συμμόρφωση με τα όρια ταχύτητας στο οδικό δίκτυο των πόλεων μειώνεται σε ποσοστό μικρότερο του 50%.
Επίσης, από διεξοδικές αναλύσεις των συγκρούσεων στην ΕΕ προκύπτει ότι η διάσπαση της προσοχής του οδηγού αποτελεί παράγοντα που συμβάλλει στο 10-30% των θανατηφόρων συγκρούσεων, ανάλογα με τη χώρα και την πηγή δεδομένων.
Κι ακόμα, πάνω από το ένα τέταρτο των επιβατών αυτοκινήτων που έχασαν τη ζωή τους σε συγκρούσεις δεν φορούσαν ζώνη ασφαλείας εκείνη τη στιγμή. Σύμφωνα με έρευνες παρατήρησης, σε ορισμένες χώρες αναφέρονται ποσοστά συμμόρφωσης κάτω του 50% όσον αφορά τα πίσω καθίσματα, στοιχείο που αποτυπώνει ένα σημαντικό κενό ασφάλειας.
Βασικές συστημικές προκλήσεις
Η επιβολή των κανόνων οδικής κυκλοφορίας εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, με διαρθρωτικές ελλείψεις σε υπαλλήλους της τροχαίας και περιορισμένα αυτοματοποιημένα συστήματα καμερών.
Περιορισμένη κοινωνική αποδοχή, ιδίως των μέτρων επιβολής της νομοθεσίας. Η αντίσταση της κοινής γνώμης στην αυτοματοποιημένη επιβολή της νομοθεσίας, στα χαμηλότερα όρια ταχύτητας και στις αυστηρότερες κυρώσεις αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη πολιτισμική αδιαφορία σχετικά με την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στην ασφάλεια έναντι της ευκολίας κινητικότητας. Παραδείγματα αποτελούν οι περιπτώσεις όπου άτομα τα οποία διαμαρτύρονται για τα μέτρα ηπιότερης κυκλοφορίας αποξηλώνουν ή βάζουν φωτιά σε κάμερες ταχύτητας.
Έλλειψη ικανότητας: οι αρχές που είναι αρμόδιες για τις υποδομές οδικής ασφάλειας, την προσαρμογή της κυκλοφορίας και την επιβολή της νομοθεσίας, ιδίως οι δημοτικές αρχές, συχνά δεν διαθέτουν ειδικευμένο προσωπικό. Σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις εκπαιδευτών και εξεταστών οδήγησης, καθώς και ατόμων που είναι υπεύθυνα για τον τεχνικό έλεγχο των οχημάτων.
Ανεπαρκής χρηματοδότηση: πολλά κράτη μέλη δεν διαθέτουν ειδικούς προϋπολογισμούς για την οδική ασφάλεια σε εθνικό και σε τοπικό επίπεδο και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να προσλάβουν ειδικευμένο προσωπικό για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων που αφορούν την ασφάλεια των οδικών υποδομών ή για τη διατήρηση επαρκούς αριθμού προσωπικού για την επιβολή της νομοθεσίας.
Η πολιτική βούληση σε όλα τα επίπεδα παραμένει ασυνεπής, με την οδική ασφάλεια να αντιμετωπίζεται συχνά ως τεχνικό και όχι πολιτικό ζήτημα. Η διστακτικότητα ανάληψης δράσης μπορεί να οφείλεται στην ανεπαρκή κατανόηση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων των τραυματισμών από τροχαία δυστυχήματα.
Εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις όσον αφορά τη διακυβέρνηση, καθώς οι αρμοδιότητες είναι κατακερματισμένες σε διάφορα διοικητικά επίπεδα και τομείς.
Τα τροχαία ατυχήματα εξακολουθούν να επιβαρύνουν την οικονομία της ΕΕ με υπέρογκο κόστος, που εκτιμάται περίπου στο 2% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, ενώ κάθε χρόνο έως και 100.000 άτομα υφίστανται τραυματισμούς που αλλάζουν ριζικά τη ζωή τους.
Καταλήγοντας, η Επιτροπή θα λάβει μέτρα σε πέντε τομείς προτεραιότητας, όπως α) η ασφάλεια των υποδομών και τα ευφυή συστημάτων μεταφορών, β) η ενίσχυση της επιβολής των κανόνων οδικής κυκλοφορίας και η αποτροπή της κακής οδικής συμπεριφοράς, γ) η προώθηση της χρήσης τεχνολογιών για την ασφάλεια των οχημάτων, δ) οι νέες μορφές κινητικότητας, και ε) η προτεραιοποίηση της έρευνας για την οδική ασφάλεια.
Σε επίπεδο ΕΕ, είναι κοινοί οι στόχοι για τη μείωση του αριθμού των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών σε τροχαία δυστυχήματα έως το 2030 και για την επίτευξη του «οράματος μηδενικών απωλειών» —δηλαδή της σχεδόν πλήρους εξάλειψης των θανάτων από τροχαία δυστυχήματα έως το 2050.
