Έντονες αντιδράσεις έχει προκαλέσει σε Δανία και Γροιλανδία το ντοκιμαντέρ «Grønlands hvide guld» (Ο λευκός χρυσός της Γροιλανδίας), το οποίο φέρνει στο φως μια ξεχασμένη, αλλά εξαιρετικά προσοδοφόρα σελίδα της αποικιοκρατικής ιστορίας της Δανίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο κρυόλιθος – ένα σπάνιο ορυκτό που εξορυσσόταν αποκλειστικά στη Γροιλανδία και απέφερε, σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ, περί τα 54 δισεκατομμύρια ευρώ στο δανικό κράτος μέσα σε έναν αιώνα.
Η αποκάλυψη αυτή προκάλεσε σάλο στην ημιαυτόνομη Γροιλανδία, αλλά και αμηχανία στη Δανία, που παλεύει να αποτινάξει τις αποικιοκρατικές σκιές του παρελθόντος της. Η πίεση ήταν τέτοια, που η δημόσια τηλεόραση της Δανίας αναγκάστηκε τελικά να αποσύρει το 55λεπτο ντοκιμαντέρ.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Το timing δε της αναταραχής μόνο τυχαίο δεν είναι. Έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ στη Νουούκ, στις 7 Ιανουαρίου 2025 και τις δηλώσεις του πατέρα του και αμερικανού προέδρου για την επιθυμία του να προσαρτήσει τη χώρα στις ΗΠΑ και να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας.
Τι είναι ο κρυόλιθος
Το όνομά του προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «κρύος» και «λίθος», ο αυτός ο «παγωμένος λίθος» είναι ένα από τα πιο παράξενα και κρίσιμα ορυκτά στη σύγχρονη μεταλλουργία. Πρόκειται για ένα φθοριούχο ορυκτό που αποτελείται από νάτριο, αλουμίνιο και φθόριο. Αυτό όμως που τον κάνει πραγματικά πολύτιμο, είναι ο ρόλος του στην παραγωγή αλουμινίου το οποίο χρησιμοποιείται στην κατασκευή αεροσκαφών.
Το μοναδικό του κοίτασμα, το οποίο έχει πλέον εξαντληθεί, βρισκόταν στο Ιβιτούουτ (πρώην Ίβιγκτουτ), στη δυτική ακτή της Γροιλανδίας. Σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ, η εκμετάλλευση αυτού του κοιτάσματος, από το 1854 έως το 1987, απέφερε το ισοδύναμο των 400 δισεκατομμυρίων κορωνών (σχεδόν 54 δισεκατομμύρια ευρώ) για την εταιρεία που ήταν υπεύθυνη για την εξόρυξη και το δανικό κράτος. Το ίδιο ποσό, σύμφωνα με την Le Monde, πήγε στην αμερικανική εταιρεία που αγόρασε τον ακατέργαστο κρυόλιθο και τον πούλησε σε άλλες εταιρείες στις ΗΠΑ.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Το ντοκιμαντέρ που άνοιξε τον Ασκό του Αιόλου
Για δύο εβδομάδες στη Δανία, το θέμα ενός ντοκιμαντέρ ήταν «μεγαλύτερο από τον Τραμπ» δήλωσε ο παραγωγός Μίκαελ Μπέβορτ. Η προβολή του «Grønlands hvide guld» (Το λευκό χρυσάφι της Γροιλανδίας), μιας ταινίας διάρκειας 55 λεπτών που εστιάζει στην εκμετάλλευση ενός ορυχείου κρυολίθου στη νότια Γροιλανδία από τη Δανία και τα τεράστια κέρδη που προέκυψαν επί δεκαετίες, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων τον Φεβρουάριο τόσο στη Γροιλανδία όσο και στη Δανία, την πρώην αποικιακή της δύναμη.
Στη Γροιλανδία, που παραμένει μέρος του βασιλείου της Δανίας, με τη χώρα να διατηρεί τον έλεγχο της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής, επικράτησαν συναισθήματα οργής και λύπης. Η χώρα βρισκόταν εν μέσω εκλογών με παγκόσμιο ενδιαφέρον, λόγω των απειλών του Ντόναλντ Τραμπ να αποκτήσει έλεγχο του αρκτικού νησιού. Σύμφωνα με δημοσκόπηση, πάμω από το 1/3 των ψηφοφόρων δήλωσε ότι το ντοκιμαντέρ θα επηρέαζε την ψήφο τους.
Παράλληλα, υπήρξε και αίσθημα πολυαναμενόμενης αναγνώρισης ότι οι ιστορίες που είχαν ακουστεί από συγγενείς και φίλους για όσα συνέβησαν στην πλέον ερειπωμένη πόλη Ιβιτούτ επιβεβαιώθηκαν τελικά από έναν δημόσιο οργανισμό τόσο σημαντικό όσο η DR, η δημόσια τηλεόραση της Δανίας.
Όπως αναφέρει ο Guardian αρχικά υπήρξαν κάποιες θετικές κριτικές στη Δανία, ωστόσο τα μέσα ενημέρωσης γρήγορα στράφηκαν εναντίον του ντοκιμαντέρ, όταν ένας από τους οικονομολόγους που συμμετείχαν στην παραγωγή αμφισβήτησε την ερμηνεία των αριθμών.
Η κριτική επικεντρώθηκε στον αριθμό των 400 δισεκατομμυρίων κορωνών, που σύμφωνα με την ομάδα παραγωγής ήταν το ακαθάριστο εισόδημα της Δανίας από το ορυχείο σε διάστημα 133 ετών, προσαρμοσμένο στις σημερινές αξίες. Ωστόσο, ο Τόρμπεν Μ. Άντερσεν, καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Άαρχους και πρόεδρος του Οικονομικού Συμβουλίου της Γροιλανδίας, ο οποίος εμφανίζεται στο ντοκιμαντέρ, εξέφρασε επιφυλάξεις, τονίζοντας ότι ο υπολογισμός αναφέρεται στον συνολικό τζίρο από το 1854 έως το 1987 και όχι στο καθαρό κέρδος.
Για 10 ημέρες, η DR υπερασπιζόταν το ντοκιμαντέρ. Τελικά, όμως, η στάση αυτή άλλαξε και το ντοκιμαντέρ αποσύρθηκε.
