Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο μακροβιότερος ανώτατος ηγέτης του Ιράν σκοτώθηκε το Σάββατο (28.02.2026) σε αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, σε μια εξέλιξη που σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής για τη χώρα. Η απουσία του αφήνει το Ιράν σε αχαρτογράφητα νερά.
Τον θάνατό του Αλί Χαμενεΐ ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, μέσω της πλατφόρμας Truth Social, γράφοντας: «Ο Χαμενεΐ, ένας από τους πιο διαβολικούς ανθρώπους στην Ιστορία, είναι νεκρός». Λίγο αργότερα, ιρανικά κρατικά μέσα επιβεβαίωσαν την είδηση.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η εξόντωσή του ήρθε στο αποκορύφωμα εκτεταμένης επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά ιρανικών στόχων. Η Ουάσιγκτον είχε ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή επί εβδομάδες, απαιτώντας από την Τεχεράνη να τερματίσει το πυρηνικό της πρόγραμμα και να δεχθεί περιορισμούς στους βαλλιστικούς πυραύλους.
Μετά την έναρξη των πληγμάτων, ο Τραμπ κάλεσε ανοιχτά τους Ιρανούς να «πάρουν πίσω τη χώρα τους».
Σύμφωνα με αποκάλυψη NYT, η CIA παρακολουθούσε για μήνες τον Αλί Χαμενεΐ πριν τον σκοτώσουν Ισραήλ και ΗΠΑ. Διαβίβασε στο Ισραήλ πληροφορίες ότι ο Χαμενεΐ θα παρευρισκόταν σε σύσκεψη ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων στην Τεχεράνη, οδηγώντας στην απόφαση για επισπεύση του πλήγματος. Πέραν του Χαμενεΐ, σκοτώθηκαν η κόρη, ο γαμπρός, η εγγονή του, ο αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης και άλλοι κορυφαίοι αξιωματούχοι.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Ο ηγέτης που διαμόρφωσε το καθεστώς
Ως δεύτερος ανώτατος ηγέτης μετά τον ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο Χαμενεΐ δεν ήταν απλώς συνεχιστής.
Υπήρξε ο αρχιτέκτονας της θεσμικής εδραίωσης του καθεστώτος.
Ανέλαβε την εξουσία το 1989, μετά τον θάνατο του Χομεϊνί, παρά το γεγονός ότι δεν διέθετε τα θρησκευτικά διαπιστευτήρια που απαιτούσε τότε το Σύνταγμα. Η ανάδειξή του συνοδεύτηκε από συνταγματική τροποποίηση, που του επέτρεψε να αναλάβει το ύπατο αξίωμα. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, άρχισε η σταδιακή αλλά αποφασιστική συγκέντρωση εξουσίας στα χέρια του.
Στο εσωτερικό, κυβέρνησε με αυστηρό έλεγχο, απορρίπτοντας κάθε απόπειρα μετριοπαθούς μεταρρύθμισης. Οι διαδηλώσεις χαρακτηρίζονταν συστηματικά ως «υποκινούμενες από τη Δύση» και η απάντηση του κράτους ήταν συλλήψεις, εκτελέσεις και βίαιη καταστολή.
Κεντρικό εργαλείο της εξουσίας του αποτέλεσαν οι Φρουροί της Επανάστασης, τους οποίους ενίσχυσε πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά, μετατρέποντάς τους σε πυλώνα του καθεστώτος και βασικό μηχανισμό επιτήρησης και καταστολής.
Η περιφερειακή στρατηγική και η σύγκρουση με τη Δύση
Στο εξωτερικό, ο Χαμενεΐ επεδίωξε να επεκτείνει την επιρροή του Ιράν μέσω ενός «άξονα αντίστασης» που εκτεινόταν από τον Περσικό Κόλπο έως τη Μεσόγειο. Η Τεχεράνη στήριξε και εξόπλισε συμμάχους στη Γάζα, στον Λίβανο, στο Ιράκ και στην Υεμένη, επιχειρώντας να περικυκλώσει στρατηγικά το Ισραήλ και να ανταγωνιστεί τη Σαουδική Αραβία για την ηγεμονία στον μουσουλμανικό κόσμο.
Η ρητορική του απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ υπήρξε διαχρονικά σκληρή. Αποκαλούσε τις Ηνωμένες Πολιτείες «Μεγάλο Σατανά» και χαρακτήριζε το Ισραήλ «καρκινικό όγκο που πρέπει να αφαιρεθεί», αν και απέφευγε για χρόνια την άμεση, ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποτέλεσε το κεντρικό σημείο αντιπαράθεσης με τη Δύση. Το 2015 ενέκρινε, με εμφανή επιφυλακτικότητα, τη διεθνή συμφωνία που περιόριζε τον εμπλουτισμό ουρανίου με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων. Τρία χρόνια αργότερα, ο Τραμπ απέσυρε μονομερώς τις ΗΠΑ από τη συμφωνία, επαναφέροντας και εντείνοντας τις κυρώσεις.
Η ένταση κορυφώθηκε το 2020 με τη δολοφονία του στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί από αμερικανικό πλήγμα, φέρνοντας τις δύο χώρες ένα βήμα πριν από ανοιχτό πόλεμο.
Το Ιράν απάντησε με πυραυλικές επιθέσεις σε αμερικανικούς στόχους στο Ιράκ, ενώ λίγο αργότερα η κατά λάθος κατάρριψη ουκρανικού επιβατικού αεροσκάφους από ιρανικές δυνάμεις προκάλεσε σοκ στο εσωτερικό της χώρας.
Οι εξεγέρσεις και η εσωτερική φθορά
Η εξουσία του δοκιμάστηκε επανειλημμένα. Το 2009, το Πράσινο Κίνημα αμφισβήτησε το αποτέλεσμα των εκλογών. Το 2017 και το 2019 ξέσπασαν μαζικές διαμαρτυρίες για την οικονομική κρίση. Το 2022, ο θάνατος της 22χρονης Μαχσά Αμινί υπό κράτηση πυροδότησε πανεθνική εξέγερση με το σύνθημα «Γυναίκες, Ζωή, Ελευθερία».
Κάθε φορά, η απάντηση ήταν σκληρή. Εκατοντάδες διαδηλωτές σκοτώθηκαν, χιλιάδες συνελήφθησαν και δεκάδες καταδικάστηκαν σε θάνατο. Ο ίδιος κατηγορούσε «ξένους εχθρούς» για την υποκίνηση της βίας.
Τον Ιανουάριο του 2026, εν μέσω νέου κύματος κινητοποιήσεων για την οικονομία, διέταξε –σύμφωνα με διεθνείς οργανώσεις– τις δυνάμεις ασφαλείας να ανοίξουν πυρ κατά διαδηλωτών. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε πάνω από 3.000 νεκρούς, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έκαναν λόγο για περισσότερους από 6.000.
Από την ταπεινή καταγωγή στην απόλυτη εξουσία
Γεννημένος το 1939 στη Μασχάντ, σε θρησκευτική οικογένεια, ο Σαγίντ Αλί Χουσεϊνί Χαμενεΐ μυήθηκε από νωρίς στη θεολογική εκπαίδευση. Συμμετείχε ενεργά στο επαναστατικό κίνημα κατά του Σάχη, συνελήφθη επανειλημμένα και μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 ανέλαβε καίριους ρόλους, μεταξύ άλλων ως πρόεδρος της χώρας από το 1981 έως το 1989.
Παρά τη σκληρή του στάση απέναντι στη Δύση, ο Χαμενεΐ υπήρξε παθιασμένος αναγνώστης της δυτικής λογοτεχνίας – ανάμεσα στα αγαπημένα του βιβλία συγκαταλέγονταν «Η Καλύβα του Μπάρμπα-Θωμά», «Τα Σταφύλια της Οργής» και ακόμη και τα έργα του Τολστόι.
Ωστόσο, το έργο που τον επηρέασε περισσότερο ήταν οι «Άθλιοι» του Βίκτορ Ουγκό, τους οποίους είχε χαρακτηρίσει κάποτε «θαυματουργό» έργο και «βιβλίο σοφίας».
Αγαπούσε επίσης την ποίηση, ιδίως την περσική, καθώς από μικρός είχε μεγαλώσει ακούγοντας τη μητέρα του να απαγγέλλει στίχους του Χαφέζ.
Μετά τον θάνατο του Χομεϊνί, εξελέγη ανώτατος ηγέτης, παρά τις αμφιβολίες για το αν διέθετε το απαιτούμενο θρησκευτικό κύρος.
Σταδιακά, οικοδόμησε ένα πυκνό δίκτυο επιρροής που εκτεινόταν από τον στρατό και τις μυστικές υπηρεσίες έως την οικονομία και το δικαστικό σύστημα.
Οι επικριτές του τον περιγράφουν ως αυταρχικό ηγέτη που απομόνωσε τη χώρα διεθνώς και ευθύνεται για χιλιάδες θανάτους και μαζική μετανάστευση Ιρανών. Οι υποστηρικτές του, αντίθετα, τον θεωρούν στρατηγικό νου που προστάτευσε την Ισλαμική Δημοκρατία από εξωτερικές απειλές.
Όπως είχε δηλώσει το 2007, υπερασπιζόμενος το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας: «Πρέπει ο ιρανικός λαός να ικετεύει τις μεγάλες δυνάμεις για το δικαίωμα στην πυρηνική ενέργεια; Όχι. Αυτό δεν είναι ο δρόμος ενός ελεύθερου και ανεξάρτητου έθνους».
Το 1965 ο Χαμενεΐ παντρεύτηκε τη Μανσουρέχ Χοτζαστέχ Μπαγκερζαντέχ και μαζί απέκτησαν έξι παιδιά.
Ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ μέχρι χθες ήταν άτρωτος. Η προσωπική του ασφάλεια επιβλεπόταν από μια επίλεκτη μονάδα των Φρουρών της Επανάστασης που αναφερόταν απευθείας στο γραφείο του.
Όπως και τον περασμένο Ιούνιο έτσι και άλλες φορές στο παρελθόν κάθε φορά που ήταν σε κίνδυνο μεταφερόταν σε μυστικές τοποθεσίες όπου μπορούσε πάντα να μένει σε επαφή με τον στρατό.
Το Ιράν κήρυξε εθνικό πένθος που θα διαρκέσει για περίοδο 40 ημερών και 7 αργίες μετά τον θάνατό του.
