Η μαζική είσοδος μεταναστών στη Θέουτα εξελίσσεται σε μείζονα κρίση για την Ισπανία, αλλά και σε νέα δοκιμασία για τη συνοχή της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς 22 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ζητούν αυστηρότερη και περισσότερο συντονισμένη αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης. Η πρωτοφανής πίεση στον ισπανικό θύλακα έχει ανοίξει πλέον ευθεία πολιτική αντιπαράθεση ανάμεσα στη Μαδρίτη και μεγάλο μέρος των Ευρωπαίων εταίρων της.
Η κρίση με τους μετανάστες φέρνει την Ισπανία αντιμέτωπη με κατηγορίες ότι οι πολιτικές της δημιουργούν έναν νέο «παράγοντα έλξης», ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύονται οι φωνές που ζητούν προσωρινούς συνοριακούς ελέγχους και αυστηρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων. Η αντιπαράθεση έχει λάβει διαστάσεις ανοιχτής σύγκρουσης, με τον Πέδρο Σάντσεθ να κατηγορεί τους ομολόγους του για «εγωιστική», «διχαστική» και «παράνομη» στάση.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η επιστολή των «22» και η ελληνική συμμετοχή
Σε κοινή επιστολή τους προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και τον Ιρλανδό πρωθυπουργό Μίχολ Μάρτιν, οι 22 Ευρωπαίοι ηγέτες εκφράζουν «σοβαρή ανησυχία» για τις επιπτώσεις της κρίσης στη Θέουτα και ζητούν συντονισμένη δράση σε επίπεδο ΕΕ.
Την πρωτοβουλία για τη σύνταξη της επιστολής ανέλαβαν η Ιταλία και η Δανία, ενώ μεταξύ των χωρών που την υπέγραψαν συγκαταλέγονται η Ελλάδα, η Γερμανία, η Αυστρία, το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Κροατία, η Κύπρος, η Τσεχία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ουγγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Μάλτα, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Σλοβενία και η Σουηδία.
Οι υπογράφοντες υπογραμμίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καθήκον να αποτρέπει την παράτυπη μετανάστευση, να ενισχύει τα εξωτερικά της σύνορα και να αντιμετωπίζει πολιτικές που μπορεί να λειτουργούν ως κίνητρο για νέες αφίξεις.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε οι ανεξέλεγκτες μαζικές διελεύσεις, η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης ή άλλες υβριδικές απειλές να δημιουργούν την εντύπωση ότι η παράνομη είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι εφικτή», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Στο στόχαστρο οι νομιμοποιήσεις της Μαδρίτης
Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών επικρίσεων βρίσκεται η απόφαση της κυβέρνησης Σάντσεθ να νομιμοποιήσει έως και 1,2 εκατομμύρια παράτυπους μετανάστες. Οι 22 ηγέτες υποστηρίζουν ότι ένα πρόγραμμα τόσο μεγάλης κλίμακας μπορεί να λειτουργήσει ως «παράγοντας έλξης», δημιουργώντας την προσδοκία ότι η παράνομη είσοδος στην Ευρώπη μπορεί να οδηγήσει τελικά σε νόμιμη παραμονή.
Η ισπανική κυβέρνηση απορρίπτει τη σύνδεση του προγράμματος με τα γεγονότα στη Θέουτα. Εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών επισήμανε ότι όσοι εισήλθαν στον ισπανικό θύλακα δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για να ενταχθούν στη διαδικασία νομιμοποίησης.
Σύμφωνα με τη Μαδρίτη, απαιτείται να αποδεικνύεται διαμονή στην Ισπανία πριν από την 1η Ιανουαρίου 2026, καθώς και συνεχής παρουσία στη χώρα επί τουλάχιστον πέντε μήνες κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης. Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων, άλλωστε, έληξε τον Ιούνιο.
Οι διευκρινίσεις αυτές, ωστόσο, δεν φαίνεται να έπεισαν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες επιμένουν ότι οι εθνικές μεταναστευτικές πολιτικές δεν μπορούν να εφαρμόζονται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συνέπειες για το σύνολο της Ζώνης Σένγκεν.
Στο τραπέζι οι έλεγχοι στη Σένγκεν
Η κρίση έχει επαναφέρει στο προσκήνιο ακόμη και το ενδεχόμενο προσωρινής επαναφοράς ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι υπογράφοντες την επιστολή δηλώνουν έτοιμοι να ενισχύσουν τα μέτρα, εφόσον κριθεί ότι η ελεύθερη κυκλοφορία εντός της Σένγκεν απειλείται από ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές.
Οι 22 χώρες ζήτησαν, επίσης, τη σύγκληση τηλεδιάσκεψης των υπουργών Εσωτερικών, προκειμένου να συμφωνηθεί κοινή ευρωπαϊκή γραμμή για την αντιμετώπιση της κρίσης και να εξεταστούν τα επόμενα βήματα.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ήταν η πρώτη που έθεσε ανοιχτά το ζήτημα προσωρινής αναστολής της συμμετοχής της Ισπανίας στη Σένγκεν. Η Ρώμη προχώρησε στη συνέχεια στην επιβολή περιορισμών στις μετακινήσεις από την Ισπανία προς ιταλικά λιμάνια και αεροδρόμια, ενώ η Γαλλία ενίσχυσε τους ελέγχους στα σύνορά της με την Ισπανία.
Απορρίπτουν το ενδεχόμενο οι Βρυξέλλες
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο αναστολής της συμμετοχής της Ισπανίας στη ζώνη Σένγκεν.
Παρότι η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε «απαράδεκτες» τις εικόνες από τη Θέουτα, ευρωπαίος αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι η απάντηση στην κρίση δεν μπορεί να είναι η αποπομπή ενός κράτους-μέλους από τον χώρο Σένγκεν.
«Κατανοούμε τις ανησυχίες ορισμένων κυβερνήσεων, όμως προτεραιότητα αποτελεί η προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ανέφερε.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η κρίση αφορά τον ισπανικό θύλακα της Θέουτα και πως μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις μετακίνησης των μεταναστών προς την υπόλοιπη ευρωπαϊκή επικράτεια.
«Δεν είναι σαν να προσγειώθηκαν στην Ισπανία και να κυκλοφορούν ελεύθερα μέχρι τη Γαλλία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η σκληρή απάντηση του Σάντσεθ
Ο Πέδρο Σάντσεθ απάντησε με ιδιαίτερα αιχμηρό τόνο, κατηγορώντας τους Ευρωπαίους εταίρους του ότι «επέλεξαν να επιτεθούν στην Ισπανία» και να ζητήσουν τον προσωρινό αποκλεισμό της από τη Ζώνη Σένγκεν.
Στη δική του επιστολή προς τη φον ντερ Λάιεν, τον Κόστα και τον Μάρτιν, ο Ισπανός πρωθυπουργός χαρακτηρίζει τις σχετικές εισηγήσεις αντίθετες προς το ευρωπαϊκό και το ανθρωπιστικό δίκαιο, αλλά και προς τις αρχές αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Στο σημερινό διεθνές περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει την πολυτέλεια να υιοθετεί τέτοιου είδους εγωιστικές, διχαστικές και παράνομες αντιδράσεις», ανέφερε, αποδίδοντας τη στάση ορισμένων κυβερνήσεων σε «προκαταλήψεις, ψευδείς ειδήσεις, άγνοια ή πολιτικό συμφέρον».
Ο Σάντσεθ απορρίπτει, παράλληλα, τις αιτιάσεις ότι η Ισπανία απέτυχε να προστατεύσει τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Επικαλείται στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η χώρα του κατέγραψε κατά την περίοδο 2021-2026 περίπου τις μισές παράτυπες αφίξεις σε σύγκριση με την Ιταλία.
Υπενθυμίζει ακόμη ότι η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν ως μέσο πίεσης κατά κρατών-μελών, παραπέμποντας στην κρίση του 2021, όταν η Λευκορωσία διευκόλυνε τη μετακίνηση μεταναστών προς την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής.
Οι 50.000 αφίξεις και οι 67 νεκροί
Σύμφωνα με το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών, από το πρωί της Πέμπτης περίπου 50.000 άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο στη Θέουτα, ενώ περισσότεροι από 48.000 έχουν ήδη επιστρέψει σε μαροκινό έδαφος.
Η μαζική απόπειρα εισόδου είχε βαρύ ανθρώπινο απολογισμό. Σύμφωνα με το Reuters, τουλάχιστον 67 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην ισπανική πλευρά των συνόρων, ενώ οι αρχές δεν αποκλείουν να υπάρχουν επιπλέον θύματα στη μαροκινή πλευρά. Ορισμένοι πνίγηκαν, ενώ άλλοι συνεθλίβησαν κατά την προσπάθειά τους να περάσουν τον συνοριακό φράχτη και τον κυματοθραύστη.
Οι μαροκινές δυνάμεις ασφαλείας επιχείρησαν να απωθήσουν τα πλήθη χρησιμοποιώντας γκλομπ και δακρυγόνα, ενώ ισπανικά στρατιωτικά οχήματα αναπτύχθηκαν κατά μήκος των συνόρων. Ο Σάντσεθ χαρακτήρισε τη μαζική διέλευση «παραβίαση της εδαφικής κυριαρχίας της Ισπανίας» και διαβεβαίωσε ότι οι επαναπατρισμοί επιταχύνονται σε συνεργασία με το Μαρόκο.
Η Θέουτα ως νέο ευρωπαϊκό ρήγμα
Η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν τα μοναδικά χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική και βρίσκονται διαχρονικά στο επίκεντρο μεταναστευτικών πιέσεων. Ωστόσο, η κλίμακα της τελευταίας εισροής θεωρείται πρωτοφανής και έχει μετατρέψει ένα συνοριακό επεισόδιο σε ευρωπαϊκή πολιτική κρίση. Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στη διαχείριση των αφίξεων, αλλά αγγίζει τον πυρήνα της κοινής μεταναστευτικής πολιτικής, τη λειτουργία της Σένγκεν και τα όρια της εθνικής αυτονομίας σε αποφάσεις που επηρεάζουν ολόκληρη την Ένωση.
