Το πρωί ανοίγεις τα μάτια και πριν σηκωθείς από το κρεβάτι έχεις ήδη απαντήσει σε δύο μηνύματα, έχεις δει τα email και έχεις ρίξει μια ματιά στις ειδήσεις.
Στον δρόμο προς τη δουλειά συνεχίζεις από το κινητό. Κάποια στιγμή μέσα στην ημέρα θα κάνεις μια τραπεζική συναλλαγή, θα κλείσεις ένα ραντεβού, θα παραγγείλεις κάτι που χρειάζεσαι και πιθανότατα θα κανονίσεις και τη βραδινή έξοδο.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Όλα αυτά χρειάζονται ελάχιστο χρόνο.
Κι όμως, όταν φτάνει το βράδυ, η αίσθηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: η ημέρα τελείωσε και πάλι δεν πρόλαβες.
Δεν πρόλαβες να απαντήσεις σε όλους. Δεν πρόλαβες να κάνεις γυμναστική. Δεν πρόλαβες να τηλεφωνήσεις σε έναν φίλο. Δεν πρόλαβες να διαβάσεις το βιβλίο που βρίσκεται εδώ και μήνες στο κομοδίνο. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, κατάφερες να αισθανθείς ότι δεν έκανες ούτε τα μισά από όσα θα έπρεπε.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Το παράδοξο είναι ότι σχεδόν όλα όσα κάνουμε σήμερα γίνονται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι παλιότερα.
Ένα μήνυμα φτάνει αμέσως. Ένα email γράφεται και αποστέλλεται σε λίγα δευτερόλεπτα. Οι λογαριασμοί πληρώνονται από το κινητό. Οι αγορές γίνονται από τον καναπέ. Μπορείς να δουλέψεις χωρίς να πας στο γραφείο και να ζητήσεις από την τεχνητή νοημοσύνη να σου ετοιμάσει μέσα σε λίγα λεπτά κάτι που παλιότερα θα απαιτούσε ώρες.
Κι όμως, ο ελεύθερος χρόνος δεν φαίνεται να αυξάνεται.
Γιατί κάθε φορά που μια τεχνολογία μας γλιτώνει χρόνο, αυτός ο χρόνος δεν μένει ελεύθερος. Γεμίζει αμέσως με κάτι άλλο.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο της ψηφιακής εποχής: δεν χρησιμοποιούμε την τεχνολογία μόνο για να κάνουμε τα ίδια πράγματα πιο γρήγορα. Τη χρησιμοποιούμε για να κάνουμε πολύ περισσότερα πράγματα.
Όταν το «πιο γρήγορα» έγινε «περισσότερα»
Το email δεν σχεδιάστηκε για να δημιουργήσει περισσότερη δουλειά. Σχεδιάστηκε για να κάνει την επικοινωνία ευκολότερη.
Το έκανε. Αλλά μαζί με την ταχύτητα ήρθε και η ποσότητα.
Ένα μήνυμα που κάποτε θα απαιτούσε ένα τηλεφώνημα μπορεί τώρα να σταλεί σε 10 ανθρώπους. Μια ερώτηση που θα περίμενε μέχρι την επόμενη ημέρα μπορεί να γίνει αμέσως. Μια συζήτηση που θα τελείωνε σε λίγα λεπτά μπορεί να συνεχίζεται για ώρες μέσα από απαντήσεις, κοινοποιήσεις και νέες ερωτήσεις.
Το ίδιο συνέβη σχεδόν παντού.
Όταν οι υπολογιστές έκαναν τις εργασίες γραφείου γρηγορότερες, δεν μειώθηκε απαραίτητα ο όγκος της δουλειάς. Οι απαιτήσεις αυξήθηκαν.
Όταν το διαδίκτυο έκανε την πληροφορία διαθέσιμη ανά πάσα στιγμή, δεν σταματήσαμε να ψάχνουμε. Αρχίσαμε να ψάχνουμε για περισσότερα.
Όταν τα smartphones έκαναν την επικοινωνία άμεση, δεν μιλούσαμε λιγότερο. Αρχίσαμε να είμαστε διαθέσιμοι όλη την ημέρα.
Κάθε τεχνολογικό βήμα έλυνε ένα πρόβλημα και, σχεδόν αμέσως, δημιουργούσε χώρο για ένα καινούργιο.
Η ταχύτητα έγινε παραγωγικότητα. Η παραγωγικότητα έγινε προσδοκία. Και η προσδοκία ότι μπορούμε να κάνουμε περισσότερα μετατράπηκε σε μια μόνιμη αίσθηση ότι δεν κάνουμε αρκετά.
Το κινητό κατάργησε τα κενά της ημέρας
Πριν από μερικές δεκαετίες, υπήρχαν στιγμές μέσα στην ημέρα κατά τις οποίες απλώς περίμενες.
Περίμενες το λεωφορείο. Περίμενες σε μια ουρά. Περίμενες έναν άνθρωπο που είχε αργήσει. Περίμενες να χτυπήσει το τηλέφωνο.
Σήμερα, σχεδόν καμία από αυτές τις στιγμές δεν μένει κενή.
Το κινητό βρίσκεται στην τσέπη και προσφέρει πάντα κάτι να κάνεις. Μπορείς να διαβάσεις ειδήσεις, να απαντήσεις σε email, να δεις ένα βίντεο, να παραγγείλεις κάτι, να κάνεις μια πληρωμή ή να ανοίξεις μια συνομιλία.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η αναμονή εξαφανίστηκε χωρίς να αντικατασταθεί από ξεκούραση.
Και αυτό έχει σημασία.
Γιατί ο χρόνος που δεν κάνουμε τίποτα δεν είναι απαραίτητα χρόνος που χάσαμε. Είναι ο χρόνος στον οποίο το μυαλό αποσυνδέεται, οι σκέψεις μπαίνουν σε τάξη και η ημέρα αποκτά κάποιες μικρές παύσεις.
Η τεχνολογία κατάφερε να κάνει ακόμη και αυτές τις παύσεις παραγωγικές.
Αντί να περιμένεις, απαντάς. Αντί να βαρεθείς, σκρολάρεις. Αντί να κοιτάξεις έξω από το παράθυρο, ανοίγεις μια εφαρμογή. Και στο τέλος της ημέρας αναρωτιέσαι γιατί είσαι κουρασμένος.
Η δουλειά δεν τελειώνει όταν φεύγεις από το γραφείο
Το ίδιο πρόβλημα μεταφέρθηκε και στην εργασία.
Το smartphone και η τηλεργασία έκαναν τη δουλειά πιο ευέλικτη, αλλά ταυτόχρονα αφαίρεσαν ένα από τα λίγα καθαρά όρια που υπήρχαν παλιότερα: τη στιγμή που έφευγες από το γραφείο.
Σήμερα, η δουλειά μπορεί να σε ακολουθήσει παντού.
Στο σπίτι, στο εστιατόριο, στις διακοπές, ακόμη και στο κρεβάτι πριν κοιμηθείς. Ένα email δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι το πρωί. Ένα μήνυμα μπορεί να έρθει οποιαδήποτε στιγμή. Και επειδή τεχνικά μπορείς να απαντήσεις, δημιουργείται σταδιακά η αίσθηση ότι πρέπει και να απαντήσεις.
Η τεχνολογία έκανε τη δουλειά πιο ευέλικτη. Ταυτόχρονα, έκανε και τα όριά της πιο ασαφή.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η τηλεργασία, παρότι έλυσε το πρόβλημα της μετακίνησης για εκατομμύρια ανθρώπους, δεν έλυσε απαραίτητα το πρόβλημα της έλλειψης χρόνου. Σε αρκετές περιπτώσεις, απλώς μετέφερε μέρος της δουλειάς μέσα στο σπίτι.
Η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται να κάνει τα πράγματα ακόμη πιο γρήγορα
Τώρα έχουμε και την AI. Η υπόσχεση είναι ξανά γνωστή: αυτοματοποίηση, ταχύτητα, λιγότερη χειρωνακτική εργασία, περισσότερος χρόνος για δημιουργικότητα και ουσιαστική δουλειά.
Αυτό μπορεί πράγματι να συμβεί σε πολλές περιπτώσεις. Το ερώτημα είναι τι θα κάνουμε με τον χρόνο που θα εξοικονομήσουμε.
Η προηγούμενη εμπειρία δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική.
Όταν μια εργασία γίνεται γρηγορότερα, συνήθως δεν λέμε «ωραία, τώρα θα δουλέψω λιγότερο». Λέμε «αφού γίνεται πιο γρήγορα, μπορώ να κάνω και κάτι ακόμη».
Ένα κείμενο που χρειάζεται λιγότερο χρόνο για να γραφτεί μπορεί να σημαίνει περισσότερα κείμενα. Μια παρουσίαση που δημιουργείται γρήγορα μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες παρουσιάσεις. Μια έρευνα που γίνεται ευκολότερα μπορεί να δημιουργήσει την απαίτηση για περισσότερη έρευνα.
Η τεχνολογία έχει μια παράξενη ιδιότητα: όσο περισσότερο μας βοηθά να προλαβαίνουμε, τόσο περισσότερο ανεβαίνει ο πήχης για το τι θεωρούμε ότι πρέπει να προλάβουμε.
Η λίστα δεν τελειώνει ποτέ
Ίσως γι’ αυτό η αίσθηση της έλλειψης χρόνου έχει γίνει τόσο έντονη. Δεν υπάρχει πλέον ένα σαφές σημείο στο οποίο τελειώνει η ημέρα και τελειώνουν οι υποχρεώσεις. Πάντα υπάρχει ένα ακόμη μήνυμα, ένα ακόμη email, μια ακόμη είδηση, ένα ακόμη βίντεο, μια ακόμη δουλειά που μπορεί να γίνει.
Και το χειρότερο είναι ότι πολλά από αυτά είναι πράγματα που μπορούμε πράγματι να κάνουμε.
Το κινητό μάς δίνει τη δυνατότητα να πληρώσουμε έναν λογαριασμό σε δύο λεπτά. Το laptop μάς επιτρέπει να στείλουμε ένα αρχείο από το σπίτι. Η AI μπορεί να μας βοηθήσει να ολοκληρώσουμε μια εργασία πολύ γρηγορότερα.
Το ότι μπορούμε, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει. Αυτό είναι ίσως το σημείο στο οποίο η τεχνολογία δεν μπορεί να μας βοηθήσει ιδιαίτερα. Δεν μπορεί να αποφασίσει ποια από τα πράγματα που μπορούμε να κάνουμε αξίζει πραγματικά να κάνουμε.
Ο χρόνος που εξοικονομήσαμε δεν χάθηκε αλλά τον γεμίσαμε
Κοιτάζοντας πίσω, η τεχνολογία μάλλον τήρησε την υπόσχεσή της. Μας εξοικονόμησε χρόνο. Το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέραμε τι να τον κάνουμε.
Κάπως έτσι, ο χρόνος που κερδίζουμε από την τεχνολογία σπάνια μένει πραγματικά διαθέσιμος. Μόλις μια δουλειά γίνει πιο εύκολη ή πιο γρήγορη, συνήθως βρίσκουμε χώρο για την επόμενη. Και όταν η ίδια δουλειά μπορεί να γίνει σε λιγότερο χρόνο, οι απαιτήσεις μεγαλώνουν μαζί της.
Αυτό ίσως εξηγεί και γιατί, παρά όλα τα εργαλεία που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας, συνεχίζουμε να λέμε ότι δεν προλαβαίνουμε. Η ημέρα δεν έχει αλλάξει. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο όγκος όσων προσπαθούμε να χωρέσουμε μέσα της.
Γι` αυτό, λοιπόν, το επόμενο βήμα δεν είναι να βρούμε έναν ακόμη τρόπο για να κάνουμε τα πράγματα γρηγορότερα. Είναι να αποφασίσουμε ποια από αυτά χρειάζεται πραγματικά να γίνουν. Γιατί ο χρόνος που μας περισσεύει δεν είναι υποχρεωτικό να γεμίσει με κάτι άλλο.
